Κεραυνός εν αιθρία στη Στέγη

Το 6 a.m. How to disappear completely είναι η  παράσταση που ουσιαστικά άνοιξε τη φετινή σεζόν της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. Η πειραματική ομάδα/κολεκτίβα Blitz (=Κεραυνός, ομάδα της Αγγελικής Παπούλια, του Χρήστου Πασσαλή και του Γιώργου Βαλαή) επιστρέφει μετά από μια τριετή ευρωπαϊκή περιοδεία.

Ανεβάζει επί σκηνής τους: Άρη Αρμαγανίδη, Γιώργο Βαλαή, Μιχάλη Κίμωνα, Άρη Μπαλή, Αγγελική Παπούλια, Χρήστο Πασσαλή και Αρετή Σεϊνταρίδου, σε μια παράσταση που φέρεται ως αιρετική, όμως δύσκολα αφομοιώσιμη και δίχως συγκινησιακή φόρτιση, ίσως γιατί δεν οικοδομεί ρόλους και δεν αφήνει πίσω της ολοκληρωμένους χαρακτήρες.

Ποια είναι η κεντρική αφήγηση;

Στα προτάγματα της παράστασης βρίσκεται η απουσία κεντρικής αφήγησης. Μοιάζει σαν οι στίχοι να δίνουν το έναυσμα για να εκτιναχθεί ο λόγος και να πλαισιώσει το εικαστικό δρώμενο δίχως μια κεντρική λογική που να τον διέπει.

Πρόκειται για performance που είναι επιδεκτική πολλών ερμηνειών: οργουελικός εφιάλτης, απόηχος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, ρωσικός κονστρουκτιβισμός, ρομαντισμός μιας μακρόπνοης προπαγάνδας, απανθρωποποίηση, αλλοτρίωση, ουτοπία.

Κάτω από ένα καυτό ήλιο και βαστώντας ένα τσεκούρι που προϊδεάζει για αποδόμηση, γκρέμισμα, ξανακτίσιμο, η Αγγελική Παπούλια απαγγέλλει αποσπάσματα από το ελεγειακό ποίημα του Χέλντερλιν Θρήνος του Μένωνος για τη Διοτίμα. Με την επανάληψη των στίχων του ρομαντικού γερμανού ποιητή, η ομάδα κινείται σπασμωδικά επί σκηνής μεταφέροντας οικοδομικά υλικά: ένας εφιάλτης ανοικοδόμησης, καθώς οι «εργάτες» αυτοί πασχίζουν να μην γκρεμιστεί το νέο κτίσμα τους: ένα μεταμορφωσιγενές κατασκεύασμα από μέταλλο που έχει τη δυνατότητα να περιστρέφεται σαν σκαλωσιά και παραπέμπει στο ρωμαϊκό θέατρο δρόμου και στον Φελίνι. 

Μια σειρά αρχετυπικών συμβόλων (μεταλλικοί χαρταετοί, σημαία μιας no man’s land), καθώς και το σύνολο εικαστικό γεγονός (εργατικές σκαλωσιές, αιωρούμενα μπουκάλια ποτού, ήχοι της θάλασσας, δέντρα που πέφτουν από τον ουρανό και σωροί από πέτρες και οικοδομικά υλικά καταιωνιζόμενα στη σκηνή, παιχνίδι με τη σκιά και το φως, λαμαρίνες που ηχούν δονούμενες, στροβοσκοπικός φωτισμός και χαρακτηριστική μουσική) υποδεικνύουν κάποιο επερχόμενο φως. Πρόκειται για performance που είναι επιδεκτική πολλών ερμηνειών: οργουελικός εφιάλτης, απόηχος του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, ρωσικός κονστρουκτιβισμός, ρομαντισμός μιας μακρόπνοης προπαγάνδας, απανθρωποποίηση, αλλοτρίωση, ουτοπία. Όλα κινούνται σε σοβκολόρ, ζοφερό χρωματισμό και υποτάσσονται σε μιαν απαρτιωμένη αισθητική που, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα δηλώνει η ομάδα στις προγραμματικές δηλώσεις της, ανάγει τις ρίζες της στο «Σολάρις» και στο «Στάλκερ» του Ταρκόφσκι.

    Η Αγγελική Παπούλια στις πρόβες της παράστασης

Αναβίωση ρομαντικού κλίματος

Αντλημένοι από την ποίηση του ρομαντικού γερμανού Φρήντριχ Χέλντερλιν, οι στίχοι που πλαισιώνουν την παράσταση είναι ταυτόχρονα ευφρόσυνοι και πεισματικοί, ταυτόχρονα ατενίζουν το μέλλον και οικοδομούν με τα υλικά του παρελθόντος: πρόκειται για μια φουτουριστική σύλληψη, καθώς το τρίπτυχο «θάρρος-τόλμη-εξέγερση» των Μανιφέστων του Φουτουρισμού υλοποιείται στην επιθετική δραστηριότητα των ηθοποιών πάνω στη σκηνή, που σταδιακά τη μετατρέπει σε εργοτάξιο. Μάλιστα, η επιχειρούμενη οικοδόμηση στρέφεται ενάντια σε κάποιαν άγνωστη επουράνια Δύναμη που τους βομβαρδίζει διαρκώς με πέτρες. Τα αρχετυπικά στοιχεία που χρησιμοποιεί αυτό το είδος δραματουργίας έρχονται προς επίρρωσιν ενός τέτοιου υφολογικού προσδιορισμού. Η σύγχρονη εκδοχή της ταχύτητας, επίσης, δηλαδή η νέκρωση των παραδοσιακών αντιλήψεων για τον χωροχρόνο. Για να θυμηθούμε κι αυτά τα περίφημα «εργοστάσια που κρέμονται από τα σύννεφα», που τραγουδήθηκαν από τον Μαρινέτι και που, ως «δονούμενος νυκτερινός πυρετός», θα αστράψουν «βίαια κάτω από ηλεκτρικά φεγγάρια».

Το είδος θεάτρου που αποκαλείται devised theatre ή, αλλιώς, collaborative creation παράγει το κείμενο που θα εκφωνηθεί ή θα ερμηνευθεί μέσα από συλλογικές διεργασίες και αυτοσχεδιαστικές σημειώσεις, μετατρέποντάς το διαρκώς κατά τη διάρκεια των προβών.

Το είδος θεάτρου που αποκαλείται devised theatre ή, αλλιώς, collaborative creation παράγει το κείμενο που θα εκφωνηθεί ή θα ερμηνευθεί μέσα από συλλογικές διεργασίες και αυτοσχεδιαστικές σημειώσεις, μετατρέποντάς το διαρκώς κατά τη διάρκεια των προβών. Έχει χαρακτηριστικά παιγνιώδη χαρακτήρα και πειραματίζεται με τα υλικά. Μια ομάδα που υπηρετεί το νατουραλιστικό θέατρο ξεκινά το πρότζεκτ οικοδομώντας χαρακτήρες και κατόπιν κατασκευάζει την αφήγηση. Αντίθετα, μια ομάδα που ρέπει προς τη χορογραφία ή το χορόδραμα ξεκινά από αυτοσχεδιασμό στο θεατρικό χώρο και «χτίζει» σταδιακά το κείμενο βάσει αυτού.

Θρήνος ή στοχαστικός ρεμβασμός;

Οι αναφορές στα μανιφέστα του φουτουρισμού, στο «Σολάρις» και στο «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι δεν είναι εύκολα αποκρυπτογραφήσιμες (πέραν, ίσως, των φωτιστικών συνθηκών και ενός μετεώρου φωτός στο αξιοποιημένο υψηλότερο μέρος της σκηνής), ενώ ο θεατής πασχίζει να διανοητικο-ποιήσει το υψηλής αισθητικής θεατρικό βίωμα, αλλ’ εις μάτην. Αν εκληφθεί ως μεταφορά της μετάβασης προς μια νέα κοινωνιολογική πραγματικότητα, οι στίχοι εκπίπτουν στο κενό. Αν, πάλι, ο θεατής προβάλει τα προσωπικά του οράματα για το εγγύς μέλλον, τότε η ζοφερή διαπίστωση έρχεται σε αντίστιξη προς τους ρομαντικούς στίχους και παράγει μια νέα διαλεκτική. Σε όλη τη διάρκειά της κυριαρχεί η πολυσημία και η ασάφεια προθέσεων και στόχων: πρόκειται για μια πεσσιμιστική αναπόληση (και ανασυγκρότηση) των υλικών ενός πολιτισμού που παρακμάζει και φθίνει, και από τις στάκτες του οποίου πρόκειται να αναπηδήσει ένας νέος; Ή, πάλι, πρόκειται για κάποιας μορφής αναστοχασμό σε κείμενα που σηματοδότησαν το πέρασμα από τον Ρομαντισμό στον ωμό ρεαλισμό;

Ίσως τις απαντήσεις θα μπορούσε να δώσει η Στεφανί Κάρπ, που συνυπογράφει το έργο και διδάσκει στον τομέα παραστατικών τεχνών του φεστιβάλ Westwochen της Βιέννης. Η δραματουργός θα μιλήσει, στα πλαίσια του σεμιναρίου που θα συνοδεύσει την παράσταση, για τη δουλειά της σε διάφορα σημαντικά πρότζεκτ και θα τοποθετηθεί σε ζητήματα όπως: ανάλυση θέματος, προϋποθέσεις συγγραφής ενός κειμένου πρότζεκτ, διαφορές κειμένου πρότζεκτ και θεατρικού κειμένου, δραματοποίηση ποίησης και λογοτεχνίας και θέση του οιουδήποτε κειμένου στο θέατρο του μέλλοντος. 

* Την Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, μετά την παράσταση, θα ακολουθήσει συζήτηση του κοινού με τους συντελεστές με συντονιστή τον Γιώργο Σαμπατακάκη, Επίκουρο Καθηγητή Θεατρολογίας, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πατρών.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Info
Σκηνοθεσία: blitz theatre group Δραματουργία: blitz theatre group, Άγγελος Σκασίλας, Stefanie Carp Σκηνικά: Έφη Μπίρμπα Κοστούμια: Βασιλεία Ροζάνα Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας Sound Design - Μουσική: Γιώργος Κωνσταντινίδης, Coti K. Κίνηση: Γιάννης Νικολαΐδης Βοηθός σκηνοθεσίας: Βάσια Ατταριάν Βοηθός σκηνογράφου: Αλεξία Χρυσοχοΐδου Επιμέλεια μακιγιάζ: Εύη Ζαφειροπούλου Επιμέλεια μαλλιών: Χρόνης Τζήμος Ερμηνεύουν: Άρης Αρμαγανίδης, Γιώργος Βαλαής, Μιχάλης Κίμωνας, Άρης Μπαλής, Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής, Αρετή Σεϊνταρίδου