Για την παράσταση του Γιάννη Μανταφούνη και Φαμπρίς Μαζλιά Εifo Efi.
Του Νίκου Ξένιου
Ο Γιάννης Μανταφούνης και ο Φαμπρίς Μαζλιά, ταυτόχρονα ενωμένοι και διαφοροποιημένοιι, εναλλάσσουν ρόλους και επανασυνθέτουν την πραγματικότητα στην αξιολογότατη παράσταση σύγχρονου χορού Εifo Efi, που εντάσσεται στο πλαίσιο του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών.
Η αυτοκατανόηση του περφόρμερ στην παράσταση αυτή ξεπερνά τα όρια του χορευτικού ζευγαριού και εντάσσει διαφορετικές εκδοχές του Εγώ επί σκηνής, συνθέτοντας, προσθέτοντας, αντιπαραβάλλοντας μιαν αλχημεία θεατρικών στοιχείων, εκκεντρικών στάσεων, πολυεπίπεδων κινήσεων και εκφερόμενου, καθημερινού λόγου, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός σκηνικού γεγονότος, απόρροιας μιας πλειάδας παραγόντων: του πολλαπλασιασμού της αντίληψης των δύο σωμάτων τους, καθώς αυτά πληρούν τον σκηνικό χώρο με εκφωνήσεις ήχων και απόηχων, αντανακλάσεων και κατασκευής της «πραγματικότητας» που συνιστά το δικό τους φαντασιακό. Επίσης, της δημιουργικής σύνθεσης κίνησης και λόγου. Το σχήμα P.A.D. είναι ένα ντουέτο που προέκυψε από τη δουλειά των Μανταφούνη-Μαζλιά στη Forsythe Company, και είχε πρωτοδώσει καρπούς τον Ιούνιο του 2007, ενώ το καλοκαίρι του 2010 είχαν παρουσιάσει το Zero στο πλαίσιο του Ελληνικού Φεστιβάλ μαζί με την May Zarhy.
Ο δυαδικός άνθρωπος του αιώνα
O Μανταφούνης εξερευνά το «κατεπείγον» της ανθρώπινης ομιλίας, επιστρατεύοντας δυο «υστερικές» παράλληλες λογοδιάρροιες και έναν ορυμαγδό αγχωτικών κινήσεων «αφήγησης» του τρόπου γνωριμίας δύο ανθρώπων
Επηρεασμένος από τη μελέτη του Γάλλου φιλοσόφου του μεταμοντερνισμού Gilles Deleuze, ο Γιάννης Μανταφούνης χορογραφεί, στο Eifo Efi , την κατανόηση της ταυτότητας ως διαλεκτικής αντιπαράθεσης προς τον «άλλο πιθανό εαυτό». Το οπτικό ερέθισμα επανενεργοποιεί τις αισθήσεις για ν’ αποκαλυφθεί η «εν χρόνω» διάσταση της ύπαρξης και η σύνθεση της προσωπικής ιστορίας/γνωριμίας των δύο προσώπων. Το όλο ζήτημα, νομίζω, επικεντρώνεται στη διαφοροποίηση της ατομικότητας καθενός. Μέσα από δομές θεατρικές εν τη γενέσει τους, ο Μανταφούνης εξερευνά το «κατεπείγον» της ανθρώπινης ομιλίας, επιστρατεύοντας δυο «υστερικές» παράλληλες λογοδιάρροιες (καταιγισμούς λόγων) και έναν ορυμαγδό αγχωτικών κινήσεων «αφήγησης» του τρόπου γνωριμίας δύο ανθρώπων σε χώρους καθημερινούς: στον δρόμο, στο λεωφορείο, παντού. Ανδροπρεπείς και αυτοσαρκαζόμενοι, οι δυο χορευτές εισβάλλουν στη σκηνή με παράλληλους μονολόγους που συνεχίζονται στη διάρκεια των πενήντα λεπτών της χορογραφίας. Μόνον κατά στιγμές επικρατεί απόλυτη σιωπή, σίγαση ή «χαμήλωμα» της έντασης, διαβάθμιση στον εκφερόμενο λόγο που λειτουργεί ως μουσική αντίστιξη. Η γνωριμία των δύο σωμάτων αποκαλύπτει εδώ τα διπλότυπά της, ως φιλοσοφικές αλληγορίες: την «κίνηση της σκέψης» του Deleuze ως πολυπλοκότητα, φυσικότητα, σωματικότητα, επικοινωνιακή απόπειρα.
Ο Gilles Deleuze, αντίστοιχα, θεωρεί ότι η φιλοσοφία έχει νόημα μόνο με τη βιωματική προσέγγιση των συνθηκών τις οποίες αποπειράται να ερμηνεύσει. Για να έχει νόημα και δύναμη η Φιλοσοφία, λέει ο Deleuze, πρέπει να σκηνοθετεί το υπερβατολογικό με συνθέσεις σκέψεων οι οποίες «κινούνται» μέσα στο ανθρώπινο περιβάλλον, ακριβώς όπως κινείται το σώμα. Η διαδικασία αυτή γεννά «νέα Σύμπαντα», αποκαθιστώντας το σκεπτόμενο άτομο στο έδρανο που του αρμόζει: αυτό του φυσικού φορέα δικαιωμάτων, αυτού που εγκαινιάζει τη δι-ϋποκειμενικότητα στην επικοινωνία και δεν απομονώνεται σ’ ένα είδος φιλοσοφικού αυτισμού χάνοντας την επαφή του με τη γύρω πραγματικότητα.
Η ερωτική βαρύτητα της σιωπής
Η εισαγωγή του Λόγου στο σκηνικό δρώμενο ήταν το πιο ενδιαφέρον δομικό στοιχείο της παράστασης, γιατί παρήγαγε μια σειρά από ηχητικά παράδοξα, ενώ υπαινισσόταν μια πιθανή «αντίστιξη» στην ενορχήστρωση των κινήσεων
Η παράσταση μαρτυρά τη δουλειά που έχει προηγηθεί πάνω στα συστήματα αναγνώρισης, ταύτισης και εντοπισμού μιας ανάλογης σημασιολογίας των χορευτικών κινήσεων. Μοτίβα κινητικά, ευθυγραμμίσεις, συγχρονισμός και αποσυγχρονισμός που, αποκωδικοποιούμενα, παράγουν οπτικά ερεθίσματα πολύ ενδιαφέροντα για την κατανόηση, όχι μόνο της φύσης του σύγχρονου χορού, αλλά και της προσωπικότητας του χορευτή. Ο προβληματισμός –και η περαιτέρω αυτονόμηση της δουλειάς των Μανταφούνη/Μαζλιά– γεννήθηκε, υποθέτω, κατά την περίοδο όπου χόρευαν στην ομάδα του Φόρσαϊθ, ενώ ήδη από το 2007 παράγει έργα που προτείνουν τη σύζευξη δημιουργού - ερμηνευτή. Η εισαγωγή του Λόγου στο σκηνικό δρώμενο ήταν το πιο ενδιαφέρον δομικό στοιχείο της παράστασης, γιατί παρήγαγε μια σειρά από ηχητικά παράδοξα ως ερεθίσματα της αντίληψης του θεατή, ενώ υπαινισσόταν μια πιθανή «αντίστιξη» στην ενορχήστρωση των κινήσεων, των ήχων και των σκηνικών αντικειμένων. Στα πλαίσια αυτής της «αντίστιξης», η σιωπή λειτούργησε ως ερωτικό περιβάλλον επικοινωνίας. Μέσα από την προσέγγιση και διαδοχική απομάκρυνσή τους, οι δυο χορευτές ιεραρχούν τα «σημαντικά» γι’ αυτούς στοιχεία της επικοινωνίας, περιοριζόμενοι, στην ουσία, σε πέντε σημαντικά «γκρουπς» κινήσεων, που επαναλαμβάνονται ως tableaux χτίζοντας ένα είδος «γέφυρας»: περνώντας αυτήν την οπτική «γέφυρα» επιτυγχάνουν, με τρόπο αφανή και υπόγειο, την τελική ευθυγράμμισή τους, που όμως κι αυτή έχει χαρακτήρα ευκαιριακό και παροδικό, ωστόσο συμβαίνει· είναι –εννοώ– ένα αδιαμφισβήτητο σκηνικό συμβάν: η επικοινωνία.
Με διαφορετικές καταβολές ο καθένας, αλλά και κοινές επιρροές κατά την παραμονή τους στην εξαιρετική ομάδα χορευτών του Ουίλλιαμ Φόρσαϋθ, ο Μανταφούνης και ο Μαζλιά δούλεψαν όχι μόνο με τις κινήσεις, αλλά και με τις λέξεις, μεταποιώντας την εικόνα του κορμιού τους επί σκηνής συνδιαλεγόμενοι με τα ρούχα τους, τον χώρο που διαθέτουν, τις τοποθετήσεις τους στον ευρύτερο χώρο της αίθουσας, πειραματιζόμενοι με το δάπεδο και τις ισορροπίες πάνω σ’ αυτό. Θεωρώντας την αυτο-έκθεση ως μονόδρομο στην ανάδειξη του Εαυτού, έθεσαν ζητήματα αντίληψης του θεατή, πρόθεσης του περφόρμερ και από κοινού ερμηνείας (θεατή και περφόρμερ μαζί) της πραγματικότητας.
