pefanis-asterismoi-parastasi360

Του Γιώργου Π. Πεφάνη

Φυσική απροσδιοριστία και ανθρώπινες εγκλίσεις

Όταν η επιστήμη ήταν μηχανοκρατική και στενά υλιστική, το θέατρο οχυρωνόταν πίσω από τα εφήμερα παραπετάσματα που έστηνε πρόχειρα η τέχνη για να προβάλλει τη διασκέδαση ή τη διδασκαλία του υψηλού. Το θέατρο βρισκόταν απέναντι στον επιστημονικό θετικισμό, όπως περίπου ένα σύννεφο βρίσκεται απέναντι στον ήλιο: σκοτεινό απέναντι στο φως.

Αυτό όμως έχει αλλάξει προ πολλού. Μετά τη θεωρία της σχετικότητας, τη κβαντομηχανική και τη θεωρία της απροσδιοριστίας του Werner Heisenberg, η φυσική επιστήμη και ακόμα περισσότερο η φιλοσοφία της έχουν αλλάξει ριζικά προσανατολισμό. Μαζί τους έχει αλλάξει και το θέατρο. Έχει εγκαταλείψει τον ρόλο της αναπαράστασης ενός κόσμου που βρίσκεται εκεί έξω, περιμένοντας να τον ανακαλύψουμε, και τείνει πολύ συχνά στον ρόλο της διερεύνησης, του πειραματισμού, της καλλιτεχνικής «εργαστηριακής» έρευνας του ανθρώπινου μέσα στον κόσμο, σαν να γνώριζε τις θέσεις της σύγχρονης φυσικής ότι το ανθρώπινο είναι μέρος του σύμπαντος.

Επιστήμη επί σκηνής 

Μεγάλες επιστημονικές μορφές, που στιγμάτισαν τη σύγχρονη ιστορία, αρχίζουν να πρωταγωνιστούν στα έργα δραματουργών και σκηνοθετών.

Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν τα έργα που γράφονται με αφορμή (ή με κύρια αναφορά) την επιστήμη. Μεγάλες επιστημονικές μορφές, που στιγμάτισαν τη σύγχρονη ιστορία, αρχίζουν να πρωταγωνιστούν στα έργα δραματουργών και σκηνοθετών, ενώ σημαντικές θεωρίες (από την ψυχανάλυση και την ψυχιατρική έως την αστροφυσική και τη βιολογία) επηρεάζουν το περιεχόμενο, τη δομή, αλλά και το ύφος πολλών κειμένων και παραστάσεων.

Τα παράλληλα σύμπαντα και η θεωρία των πιθανοτήτων που βρίσκονται στο υπο-κείμενο των Αστερισμών του Nick Payne, δεν βρίσκονται μακριά από τις θεωρίες που περιστρέφονται γύρω από τους πιθανούς κόσμους των λογοτεχνικών κειμένων, σύμφωνα με τις οποίες κάθε μυθοπλασία δεν αναφέρεται δεσμευτικά σε μια μοναδική πραγματικότητα, αλλά είναι η ίδια μια πραγματικότητα, ένας κόσμος αυτοτελής, παράλληλος με άλλους κόσμους που πιθανώς συνυπάρχουν μαζί του. Με την έννοια αυτήν, τα κείμενα, οι παραστάσεις ή οι ταινίες είναι βασίλεια των possibilia, είναι πιθανότητες/δυνατότητες ύπαρξης παράλληλης προς αυτήν του κόσμου που θεωρούμε συνήθως ως «πραγματικό». Για τον Thomas Pavel, τον Umberto Eco ή τον Lubomir Dolezel η μυθοπλασία δεν θα μπορούσε να προσφέρει εναλλακτικές εκδοχές αυτού του πραγματικού κόσμου, αλλά δημιουργεί πιθανούς κόσμους στους οποίους μπορούμε να συμμετέχουμε. Η διαφορά έγκειται στο ότι η εναλλακτικότητα προϋποθέτει αυτό το οποίο παραμερίζει για να το υποκαταστήσει, ενώ ο πιθανός κόσμος υφίσταται παράλληλα με τους άλλους κόσμους, δεν τους υποκαθιστά και δεν εξαρτά τη δική του ύπαρξη από τη δική τους υποκατάσταση.

pefanis-asterismoi-photo-parastasisΟι πτυχώσεις των Αστερισμών 

Αυτούς τους πιθανούς κόσμους και τα παράλληλα σύμπαντα μπορούμε να αναγνώσουμε πίσω από τις (ή μέσα στις) δραματικά πολλαπλές πτυχώσεις των Αστερισμών. Όπως σε μία πτύχωση αυτό που προέχει δεν είναι αυτό που πτυχώνεται, αλλά αυτή η ίδια η πτύχωση, έτσι και στο έργο δεν έχει σημασία τόσο το περιεχόμενο των σχέσεων (το οποίο είναι εν πολλοίς αναμενόμενο και κοινότοπο), όσο η διαθλώμενη επανάληψή τους. Το κείμενο μοιάζει με τεθλασμένη γραμμή που δεν ησυχάζει ποτέ. Μια τετριμμένη στιχομυθία επαναλαμβάνεται αλλοιωμένη, για να δείξει ότι, με αφετηρία το ελάχιστο, έχει μεταβληθεί άρδην το περιεχόμενό της. Η σύναψη μιας σχέσης και η άρση της, η αμφίβολη πορεία της, το τέλος της και η επανάκαμψή της. Στην αρχή δίνεται η εντύπωση ότι έχουμε διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας δύο ανθρώπων που συναντιούνται και συνδέονται μεταξύ τους. Ο Payne όμως επιμένει στην αυτονόμηση των εκβάσεων τόσο, ώστε οι εκδοχές αποστασιοποιούνται μεταξύ τους, παύουν να είναι εκδοχές τινός πράγματος, δεν είναι πλέον διαφορετικές εγκλίσεις της ίδιας δράσης, αλλά αυτοτελείς δράσεις που διαχέονται στον χρόνο και τον χώρο ή ακριβέστερα δημιουργούν τον δικό τους χρόνο και χώρο.

Η ταυτότητα του ζευγαριού είναι επίσης αμφιλεγόμενη. Πρόκειται για ένα ή για πολλά ζευγάρια;

Γρήγορα λοιπόν η πτύχωση αντικαθίσταται από τη ρευστότητα και η τεθλασμένη γραμμή αποδεικνύεται ψευδαίσθηση που κρύβει μια ισχυρή διασπορά ανεξάρτητων γραμμών, ανεξάρτητων οδών μέσα στον χρόνο της ανθρώπινης ζωής. Η ταυτότητα του ζευγαριού κατά τη διάρκεια του έργου είναι επίσης αμφιλεγόμενη. Πρόκειται για ένα ή για πολλά ζευγάρια; Όλες οι απαντήσεις είναι πιθανές, αφού όλα ζουν σε παράλληλα σύμπαντα. Θέλω να πω ότι η ταυτότητα προϋποθέτει έναν ενιαίο και συμπαγή χρόνο, που δεν φαίνεται να υπάρχει. Η πλήρης διαφορά πάλι σημαίνει ότι έχουμε πολλούς και διαφορετικούς χρόνους, κάτι όμως που αμβλύνεται από το γεγονός ότι η δράση εκτυλίσσεται σε κυκλικές πορείες. Ίσως θα έπρεπε να δεχθούμε ότι έχουμε δύο υποκείμενα εν κινήσει, δύο ανθρώπους που βρίσκονται εδώ και αλλού, που σμίγουν και χωρίζουν εδώ και αλλού.

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος πολύ εύστοχα επέλεξε να χτίσει τον χώρο και τον χώρο της σκηνής βάσει των φωτισμών του Σάκη Μπιρμπίλη (ευθείες και σχήματα που διασταυρώνονται και χάνονται, που επιφατικά δομούν το αδόμητο και τέμνουν το συνεχές) και της υποκριτικής της Στεφανίας Γουλιώτη και του Μάκη Παπαδημητρίου. Οι δύο αυτοί ηθοποιοί έπαιξαν με τους επιτονισμούς και τις αποχρώσεις της λεκτικής εκφοράς και ανέπτυξαν τη σωματική κίνηση μικρής κλίμακας με τέτοια ακρίβεια που έμοιαζαν να πολλαπλασιάζουν την παράσταση σε άλλους νοηματικούς αστερισμούς.

ΓΙΩΡΓΟΣ Π. ΠΕΦΑΝΗΣ

pefanis-asterismoi-afisaΑστερισμοί
Nick Payne
Μτφρ: Δημήτρης Κιούσης
Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Βίντεο - Εικαστικό περιβάλλον: Παντελής Μάκκας
Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπριμπίλης
Επιμέλεια κίνησης: Αγγελική Στελλάτου
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Παίζουν οι ηθοποιοί: Στεφανία Γουλιώτη, Μάκης Παπαδημητρίου
 
Θέατρο του Νέου Κόσμου - ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ: από 27.11.2013 μέχρι 13.4.2014
Παραστάσεις: Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο 21:15, Κυριακή 19:00

Τιμές εισιτηρίων Τετάρτη, Πέμπτη: Κανονικό 12€, Φοιτητικό/Ανέργων 10€ Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή: Κανονικό 15€, Φοιτητικό/Ανέργων 12€ 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το αμάρτημα του Γεωργίου Βιζυηνού

Το αμάρτημα του Γεωργίου Βιζυηνού

Της Εύας Στάμου

Το γαλλικό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα, με τους στερεοτυπικούς χαρακτήρες και το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του ρομαντικού -συχνά χωρίς ανταπόκριση - έρωτ...

Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος

Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος

Στην Αναστασία Καμβύση

Ο σκηνοθέτης μιλά για τον Κοινό Λόγο της Έλλης Παπαδημητρίου, την παράσταση που παρουσιάζει τo Θέατρο του Νέου Κόσμου την Τετάρτη 19 και την Πέμπτη 20 Ιουνίου στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260)....

Υπάρχει κάτι που μας ενώνει;

Υπάρχει κάτι που μας ενώνει;

Της Δήμητρας Κονδυλάκη

Κριτική για τις παραστάσεις Ένας Όμηρος του Brendan Behan σε σκηνοθεσία Τατιάνας Λύγαρη στο Τρένο στο Ρουφ & Μετά ΙΙ ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ