Για το θεατρικό έργο του Σάκη Σερέφα «Νέκυια 20kg», στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών, στη Θεσσαλονίκη, σε σκηνοθεσία της Ανδρομάχης Χρυσομάλη.
Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας
Είχα επισημάνει παλαιότερα σε κείμενό μου1 τα στοιχεία που θα συναντήσει ο αναγνώστης στα λογοτεχνικά έργα του Σάκη Σερέφα. Διαβρωτικό χιούμορ, αποδόμησης παραδοσιακής αφήγησης, ευφάνταστη γραφή, μινιμαλιστική διάθεση, ήρωες βγαλμένοι από τα υπόγεια της ζωής, ροπή σε περίεργες στατιστικές μετρήσεις που σχετίζονται, κυρίως, με τη βιοχημεία και την ανθρώπινη νευροφυσιολογία. Ωστόσο, επισήμανα ότι, κάποιες φορές, κάποια κείμενα ακραίας νεωτερικότητας και γλωσσικών και εκφραστικών υπερβολών (π.χ. Οδοντοτεχνίτης νεότατος) θολώνουν το συγγραφικό του στίγμα, αφήνοντας τον αναγνώστη ν’ αναρωτιέται σε ποιο κοινό απευθύνονται και τι είδους αναγνωστικές ανάγκες εξυπηρετούν.
Ως θεατρικός συγγραφέας ο Σερέφας ξεδιπλώνει, κατά τη γνώμη μου, περισσότερο τις αρετές του.
Ως θεατρικός συγγραφέας2 ο Σερέφας ξεδιπλώνει, κατά τη γνώμη μου, περισσότερο τις αρετές του. Η αμεσότητα της γραφής του, η επιλογή των θεμάτων του (προσφυγιά, μετανάστευση, ανθρώπινη απώλεια, λαμπερή καλλιτεχνική πορεία μοιραίων γυναικών του παρελθόντος κτλ.), το σε βάθος, ως το μεδούλι, σκάλισμα των θεμάτων του, οι πειστικοί χαρακτήρες που επιλέγει, η γνήσια λαϊκότητα που αυτοί εκφράζουν, και η όλη αίσθηση που αφήνει στον αναγνώστη-θεατή το εκάστοτε θεατρικού τύπου εγχείρημά του, όλα τα παραπάνω τον συγκαταλέγουν στους σημαντικότερους θεατρικούς συγγραφείς της εποχής μας.
Το «Νέκυια 20kg», που την Κυριακή 8 Μαρτίου, στις 9 μ.μ., είχε πρεμιέρα στο Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών, στη Θεσσαλονίκη, είναι ένα έργο για την ανθρώπινη απώλεια και το τραύμα της απουσίας. Το έργο είναι εμπνευσμένο από τη ραψωδία λ της Οδύσσειας. Στο συγκεκριμένο σημείο του ομηρικού έπους ο Οδυσσέας επισκέπτεται τον Άδη, συνδιαλεγόμενος με τον μάντη Τειρεσία και τους άλλους νεκρούς. Στη Νέκυια ο Οδυσσέας φτάνει στο αποκορύφωμα της νοσταλγίας, αφού ο Άδης υπάρχει ως υποτονική συνέχεια ζωής και το παράπονο των νεκύων είναι η νοσταλγία του πάνω κόσμου. Όμως, κατά δήλωση του ίδιου του Σερέφα, στις «Καταγωγές» του έργου του συμπεριλαμβάνονται και άλλοι λόγοι, μεταξύ των οποίων ακούσματα από αληθινές γιαγιάδες που ο συγγραφέας τις άκουσε να μιλούν για τους νεκρούς τους, αλλά και επισκέψεις του στο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας, στη Θεσσαλονίκη, ανελλιπώς από το 1965 μέχρι σήμερα.
Η αφήγηση της γυναίκας εμπλέκεται με τις μνήμες ενός επισκέπτη του νεκροταφείου, του κυρ Αντώνη, που κι εκείνος έχει χάσει τη γυναίκα του, την Ευδοκία.
Στο έργο, μια ταλαιπωρημένη αλκοολική μεσόκοπη γυναίκα, πρώην φύλακας νεκροταφείου, αφηγείται την ιστορία της απώλειας της μικρής κόρης της, της Κατερίνας. Η αφήγηση της γυναίκας εμπλέκεται με τις μνήμες ενός επισκέπτη του νεκροταφείου, του κυρ Αντώνη, που κι εκείνος έχει χάσει τη γυναίκα του, την Ευδοκία. Η συνάντηση-επικοινωνία των δύο τραγικών πρωταγωνιστών γίνεται σ’ έναν χώρο μνήμης. Οι δυο τους, εναλλάξ και διασταυρούμενοι, άλλοτε συμπληρωματικά κι άλλοτε επεξηγηματικά των καταστάσεων που έχουν βιώσει, μιλούν, γελούν, αφηγούνται στιγμές ζωής, αρνούμενοι πεισματικά να επιτρέψουν την απουσία των αγαπημένων τους να γίνει σιωπή.
Πάλι, στο έργο, θα συναντήσουμε την τάση του Σερέφα ν’ αναζητά στατιστικά στοιχεία αναφορικά με το συνολικό βάρος της γης, το συνολικό βάρος των μυρμηγκιών του πλανήτη, την αναλογία κοτόπουλων και ανθρώπων, στοιχεία που κρύβουν, στην προκείμενη περίπτωση, έναν βαθύτερο συσχετισμό στο δίπολο ζωή-θάνατος ή φθορά-αφθαρσία, και που επιτείνουν την ερμηνεία των γεγονότων, οδηγώντας τελικά στο «20kg» του τίτλου της παράστασης. Είκοσι κιλά κορίτσι έδωσε η τραγική μάνα στον αδηφάγο Χάρο, είκοσι κιλά έχασε η ίδια από τη στεναχώρια της − όσο το επιτρεπόμενο βάρος αποσκευής σ’ ένα αεροπορικό ταξίδι ή το βάρος των αναμνήσεων που αντέχει ένας άνθρωπος να κουβαλά στους ώμους του. Κι όλα αυτά θαρρείς για να επιβεβαιωθεί η επιστημονική θεωρία που θέλει το συνολικό βάρος (μάζα) της Γης να παραμένει σταθερό, ανά τους αιώνες.
Η σκηνοθέτιδα Ανδρομάχη Χρυσομάλη, με λιτό και ουσιαστικό τρόπο, πέτυχε να μεταφέρει την απόγνωση των πρωταγωνιστών, μένοντας πιστή στο κείμενο. Παράλληλα, αποτύπωσε ωραία τη ροή του χρόνου με την παρουσία δύο επιπλέον ηθοποιών (Δημήτρης Καραγιάννης, Μάρα Μαλγαρινού), που υποδύονται τους κεντρικούς ήρωες σε νεαρή ηλικία. Η φρεσκάδα και τα όνειρα της νιότης σε αντιπαραβολή με το παγιωμένο και τραγικό παρόν.
Εξαιρετική (ανατριχιαστικά πειστική και αληθοφανής σε κάποια σημεία) η ερμηνεία της Πελαγίας Αγγελίδου ως χαροκαμένη κυρία Νίκη, ενώ ο Τάσος Παλαντζίδης (που, στο παρελθόν, έχει ερμηνεύσει και Μπέκετ) έδωσε μια χαρακτηριστική νότα με την ερμηνεία του, ερχόμενος κάθε τόσο με το ποδήλατό του στον χώρο της μνήμης και συναντώντας την κυρία Νίκη. Το καστ ολοκληρώνουν η Ζωή Ευθυμίου και η Αγγελική Κιντώνη ως Ευδοκία και Κατερίνα αντίστοιχα.
Η πρωτότυπη μουσική σύνθεση της Χρύσας Γούτα, που δοκιμάστηκε για πρώτη φορά ως συνθέτρια θεατρικής παράστασης, δημιούργησε ιδιαίτερο ατμοσφαιρικό περιβάλλον, μετατρέποντας το Μικρό Θέατρο της Μονής Λαζαριστών σε «ενδιάμεσο» τόπο μνήμης. Σ’ αυτό συνηγόρησε και η κίνηση του Δημήτρη Σωτηρίου.
Η παράσταση «Νέκυια 20kg» είναι ένα βαθιά ανθρώπινο έργο για το τραύμα της απώλειας και την υπέρβασή του, θέμα εξαιρετικά επίκαιρο λόγω των πρόσφατων συμβάντων στην πατρίδα μας (δυστύχημα Τεμπών, εργοστάσιο Βιολάντα, δυστύχημα οπαδών στη Τιμισοάρα κτλ.), όπου μάνες θρήνησαν παιδιά και σύζυγοι έχασαν συζύγους ή άλλα συγγενικά πρόσωπα. Η παρακολούθησή του μας εξοικειώνει ιαματικά με την ανθρώπινη απώλεια και το τραύμα της απουσίας αγαπημένων μας προσώπων.
＊Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο η συλλογή διηγημάτων «Ένα δικό του δωμάτιο» (εκδ. Ρώμη).
__________________________________________________
1. Παναγιώτης Γούτας, Διεισδύσεις στα βιβλία των άλλων, μελέτες και βιβλιοκρισίες (2003-2011), Νησίδες, 2011, σς. 25-26
2. Σάκης Σερέφας, ΑΠΑΝΤΑ ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ (τόμος Δ), εκδ. Αιγόκερως, 2025, σ.215
