«Inhale Delirium Exhale» της Μιτ Βάρλοπ (κριτική) – Εκεί όπου αναπνέει το ύφασμα

Μετά την επιτυχία του «One song» το 2024 στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, η Μιτ Βάρλοπ έρχεται στο Φεστιβάλ Αθηνών με μια παράσταση όπου αλληλοπεριχωρούνται ο χορός, οι εικαστικές τέχνες και η μουσική: στο «Inhale Delirium Exhale» (που θα εκπροσωπήσει το Βέλγιο στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2026) η κίνηση των υφασμάτων που κατακλύζουν τον ζωτικό χώρο της αίθουσας συμβολίζει το απρόοπτο, την αλλαγή, τον συνεχή μετασχηματισμό. Η έντονη ενόρμηση για ζωή και δραστηριότητα υλοποιείται μέσω της εξαντλητικής επανάληψης και παραλλαγής ενός δυναμικού μουσικού μοτίβου: άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα που απαιτεί φαντασία, μελέτη και μεγάλο βαθμό καταπόνησης των ερμηνευτών.

Εισπνέοντας και εκπνέοντας μαζί με τα υφάσματα

Πόση ψυχική ταραχή απαιτείται για να δημιουργήσεις; Αυτό είναι το πρώτο σημαινόμενο της παράστασης. Τέσσερα χιλιόμετρα πολύχρωμου υφάσματος εκτινάσσονται ή ξετυλίγονται εκρηκτικά κάτω από τη μουσική υπόκρουση του στούντιο Deewee, παράγοντας ένα είδος «συναυλίας των υφασμάτων», σε μια πανδαισία όλων των πιθανών φλουό και παλ χρωμάτων (παρατήρησα ότι απουσίαζε τελείως το πράσινο), ενώ οι χορευτές ανασαίνουν (εισπνέουν και εκπνέουν) ρυθμικά και παλεύουν με αυτό το πρωτοφανέρωτο οπτικό και απτικό σύμπαν, την πλημμύρα του υφάσματος επί σκηνής.

Οι πέντε ερμηνευτές (Milan Schudel, Emiel Vandenberghe, Margarida Ramalhete, Lara Chedraoui, Mattis Clement και Elias Demuynck) χορεύουν ανάμεσα σ’ έναν καμβά που αναπνέει μαζί τους, με τη βοήθεια των μηχανισμών της σκηνής (τον Milan Schudel τον είχαμε ξαναδεί πέρυσι στο «One song», στη Στέγη). Η δημιουργός θέλει τους χορευτές της να λειτουργούν ως οργανικό σύνολο μαζί με τους τεχνικούς σκηνής, γι’ αυτό ράβει τα υφάσματα πίσω από τις κάμερες, εξαναγκάζοντας όλους τους εμπλεκόμενους να «συνυφάνουν» την ενέργειά τους και να παραμείνουν γειωμένοι.

Η ανθρώπινη φιγούρα διακρίνεται πίσω από το ύφασμα σαν κινούμενο γλυπτό που πασχίζει να ελευθερωθεί.

Δεν ξέρω κατά πόσον η όλη σύλληψη παραπέμπει σε Χορό αρχαίας τραγωδίας, όπως ειπώθηκε: προσωπικά δεν διέκρινα τέτοιον συμβολισμό. Όμως διέκρινα μεγάλο βαθμό τραγικότητας: ο μόχθος των χορευτών είναι μεγάλος, γιατί πρόκειται για έναν κώδικα πρωτοειδωμένο. Το ύφασμα «αναπνέει» με τη βοήθεια ανεμιστήρα, ξαναβγαίνει σε κύματα, πλημμυρίζει τον χώρο και ξαναμαζεύεται, κύλινδροι εκτοξεύονται επίσης για να αναρτηθούν και να σχηματίσουν ένα τεράστιο «dream catcher» που θα επικρέμαται ως δαμόκλειος σπάθη στο κέντρο της σκηνής, νερά ραντίζουν τους χορευτές. Η ανθρώπινη φιγούρα διακρίνεται πίσω από το ύφασμα σαν κινούμενο γλυπτό που πασχίζει να ελευθερωθεί. Το ανθρώπινο σώμα αναζητά την καθημερινότητά του μέσα σε αυτό το κυριολεκτικό «ντελίριο» παλιρροϊκής ρυθμικής αγωγής που, ενώ επιστρατεύει υλικά απλά και καθημερινά, κατορθώνει να μεταστοιχειωθεί σε κάτι σχεδόν μεταφυσικό.

Στην ονειροπαγίδα του μεταξιού και του κασμίρ

Τα υφάσματα εμπνέουν στη Βάρλοπ δύο διακριτές κατηγορίες εννοιών: Από τη μία το μετάξι, προϊόν μιας φυσικής έκκρισης ενός εντόμου που στερεοποιείται στην επαφή του με τον αέρα, καθώς απλώνεται αφήνει να σχηματιστεί πάνω του το ανθρώπινο κρανίο, σαν να διανοίγει την είσοδο σε ένα σπήλαιο πλημμυρισμένο από πέπλα. Παράλληλα, κάποιες επιθετικές, θανατερές εικόνες ενεργοποιούνται με την έκθεση στο μετάξι: πολλή πληροφορία, μια τεράστια «μπουγάδα», ένας καταιγισμός εντολών που δεν αφήνει χώρο στον έλεγχο, στη λογική, στη γαλήνη της ανθρώπινης ψυχής. Τα υφάσματα θα συλλεγούν, θα κρεμαστούν σε γάντζους και σε σκαλωσιές θεάτρου και στη συνέχεια θα σταλούν και πάλι πίσω, στο χάος της καθημερινότητας.

Το μαύρο κασμίρ παραπέμπει στον θάνατο, το λευκό κασμίρ στη γέννηση και στην πρώτη επαφή με τους ήχους και τις αισθήσεις του κόσμου μας.

Από την άλλη, το κασμίρ, αυτό το μαλακό, αισθησιακό προϊόν της κατσικίσιας ίνας, αφορά το άγγιγμα του ανθρώπινου δέρματος. Το μαύρο κασμίρ παραπέμπει στον θάνατο, το λευκό κασμίρ στη γέννηση και στην πρώτη επαφή με τους ήχους και τις αισθήσεις του κόσμου μας. Τριβή, ηλεκτρισμός, νερό, ενέργεια, γείωση. Η Βάρλοπ επιστρατεύει μια τέτοια ποσότητα υφάσματος ξέροντας πως θα παραχθεί στατικός ηλεκτρισμός – οι κύλινδροι όπου θα τυλιχτεί αυτό το ύφασμα είναι ελαστικοί. Όταν ο χορευτής πλησιάσει μια τέτοια ποσότητα εκτινασσόμενου και περιελισσόμενου υφάσματος, αυτόματα θα αναγκαστεί να το αγγίξει: έτσι θα δημιουργηθεί η επιθυμητή «γείωση» για την οποία μιλά η δημιουργός στις συνεντεύξεις της.

© Marie Noorbergen

Μετάξι, λοιπόν, και κασμίρ που «πέφτουν από τον ουρανό», εκτοξεύονται από ένα «αεροβόλο», τυλίγονται σε τεράστιους κυλίνδρους και αποσύρονται, ενώ νέα κύματα μεταξιού και κασμίρ κυριολεκτικά βομβαρδίζουν τη σκηνή φτιάχνοντας περίτεχνες πτυχώσεις, τυλίγοντας κι αγκαλιάζοντας το κάθιδρο ανθρώπινο σώμα, «τυφλώνοντας» με τη λάμψη τους τους θεατές, συνθέτοντας ένα «εργοστάσιο» δυναμικής παραγωγής Τέχνης, μια μανουφακτούρα αντίστοιχη με εκείνες των μεγάλων maîtres: oι μανδύες του Master του Flémalle (Robert Campin), οι παλ χρωματισμοί του Jan Van Eyck, το μαύρο και το άσπρο του Rubens, το εικαστικό δεδομένο που έχει εγγραφεί στη φλαμανδική παράδοση ξαναζωντανεύει επί σκηνής ως κώδικας αναψηλάφησης του ανθρώπινου δράματος.

Πρωτοτυπία στη σύλληψη, ακρίβεια στην εκτέλεση

Ένα όργιο φαντασίας δίνεται με χιούμορ και συχνά σαρκασμό. Ο θεατής βυθίζεται σ’ έναν συναρπαστικό αγώνα που διεξάγεται ώστε να ξαναγίνει άρτιος ο κόσμος και να μπει μια τάξη στην άναρχη «εισβολή» των υφασμάτων και των υλικών. Και όλα αυτά με εισπνοή και εκπνοή: δηλαδή με το μίνιμουμ προαπαιτούμενο για τη συνέχιση της ζωής. Πρωταγωνιστούν, βεβαίως, τα υφάσματα: όμως αυτά τα υφάσματα εκπροσωπούν την ανθρώπινη παρουσία, υπό το πρίσμα ενός σύγχρονου ανιμισμού στην performance. Ποικιλομορφία, όλο το ουράνιο τόξο, κύματα αέρα και νερού, εκρήξεις: μια οπτική ιδέα που κορυφώνεται στη σύνδεσή της με την έννοια της έμπνευσης. Σ’ αυτό συμβάλλει ιδιαίτερα η εκπληκτική μουσική υπόκρουση των αδελφών Stephen και David Dewaele: ο έντονος ρυθμός λειτουργεί σαν χτύπος μιας καρδιάς που επιταχύνεται και οι ερμηνευτές φροντίζουν να διατηρούν συνεχή απεύθυνση προς τους θεατές, ώστε το παραλήρημα αυτό να βιώνεται από κοινού με την πλατεία.

Η Μιτ Βάρλοπ

H Μιτ Βάρλοπ (γεν. 1978) σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών KASK της βελγικής Γάνδης. Σταδιακά εξερεύνησε τις παραστατικές τέχνες και τον χορό, κάνοντας παρεμβάσεις σε θεατρικές αίθουσες, σε γκαλερί, σε αίθουσες συναυλιών και σε μουσεία. Χαρακτηριστικό της ιδιαίτερα ενεργητικής της δημιουργίας είναι η μετατροπή του στατικού σε δυναμικό και ξανά σε στατικό. Προσεγγίζει την τέχνη ως εμπειρία τελετουργίας που έχει χορογραφικό αντικείμενο. Προτιμά την παρουσίαση έργων σε θεματικούς «κύκλους» και όχι στη βάση της παραγωγής διαδοχικών projects. Η παράστασή της «One song» θριάμβευσε στην Αβινιόν, στην Αμβέρσα, στη Ντιζόν και στο Βερολίνο. Ήταν επίσης παραγωγή του θεατρικού εργαστηρίου NTGent της Γάνδης και το απολαύσαμε στην κεντρική σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση: εκεί μια ομάδα μουσικών-χορευτών επιδίδονταν σε ένα μαραθώνιο επανάληψης του ίδιου μουσικού ψυχεδελικού electro punk κομματιού, που ερμηνεύτηκε σε πολλές διαφορετικές ταχύτητες. Το «One song» ήταν η πρώτη από έναν «κύκλο» χορογραφιών που έχει τον τίτλο «Histoire(s) du théâtre» και που ξεκίνησε από τον καλλιτεχνικό διευθυντή της NTGent Milo Rau. Η Μιτ Βάρλοπ είναι η τέταρτη μετά τον Milo Rau, τον Faustin Linyekula και την Angélica Liddell και τη σκυτάλη πήρε ο Tim Etchells.

Η Deewee είναι μια δισκογραφική εταιρεία που ιδρύθηκε το 2015 από τους David και Stephen Dewaele του συγκροτήματος Soulwax. Η εταιρεία λειτουργεί σε ένα κτίριο στη Γάνδη (Βέλγιο), στο οποίο οι αδελφοί Dewaele δίνουν το παρατσούκλι Deewee 001. Το κτίριο σχεδιάστηκε για τους Dewaele από τον Βέλγο αρχιτέκτονα Glenn Sestig.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.

Συντελεστές 
Σύλληψη και σκηνοθεσία: Miet Warlop
Μουσική: DEEWEE
Performers: Milan Schudel, Emiel Vandenberghe, Margarida Ramalhete, Lara Chedraoui, Mattis Clement, Elias Demuynck
Σκηνικά: Miet Warlop σε συνεργασία με τον Mattis Clement
Κοστούμια: Miet Warlop σε συνεργασία με τον Elias Demuynck και τον Tom Van Der Borght
Σχεδιασμός φωτισμού: Henri Emmanuel Doublier, Pieter Kinoli και Seppe Van Rampelbergh
Ηχοληψία: Ditten Lerooij
Δημιουργία με τα υφάσματα: Ginger Bogaert, Rowan Boeijen, Michelle Van Neste
Ήχος: Ditten Lerooij + Hector Devriendt/Niels Orens
Βοηθός σκηνοθέτη: Marius Lefevre
Διεύθυνση παραγωγής: Sylvie Svanberg
Τεχνική διεύθυνση: Marjolein Demey
Εξωτερικοί συνεργάτες: Δανάη Ανεσιάδου, Giocomo Bisordi
Γενική διαχείριση: Saskia Liénard
Διανομή: Frans Brood Productions
Παραγωγή: Miet Warlop / Irene Wool vzw
Συμπαραγωγή: Kunstenfestivaldesarts, Kaaitheater, Biennale de la Danse, Tanzquartier Wien, La Villette, Théâtres de la Ville de Luxembourg, NTGent, TANDEM Scène nationale, Kampnagel International Summer Festival, Le Lieu Unique, Romaeuropa Festival, Theaterfestival Boulevard, Teatro Municipal do Porto, Athens Epidaurus Festival, Sharjah Art Foundation, HAU Hebbel am Ufer, Temporada Alta
Πρώτη παρουσίαση: Kunstenfestivaldesarts, Kaaitheater, Les Halles de Schaerbeek
Ευχαριστίες στους: Michelle Vosters, Jeroen Olyslaegers, Flup Beys, Micha Volders, Pol Heyvaert, Kenneth De Vos, Geert Viaene/Amotec, Florence Carlisi, LOD muziektheater, Milo Rau, collab Hermes Holding Lyon, Ammodo Foundation, the Flemish Government, the City of Ghent, Perpodium and the Tax Shelter of the Belgian Federal Government