«Ποιος θα της το πει;» του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου (κριτική) – Όταν η Χιονάτη παίρνει τα ηνία του παραμυθιού

Προχθές είδα τη χορογραφία «Ποιος θα της το πει;» του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου, ο οποίος φέτος επανεπεξεργάστηκε τη χορογραφία του «Ιππόλυτου» της Κατερίνας Ευαγγελάτου για το Ηρώδειο στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου. Το «Ποιος θα της το πει;» συνεχίζει τη θεματική των δύο προηγούμενων δημιουργιών του, του «Cinderella’s» και του «On Wednesdays We Wear Pink» (υποτίθεται πως η εν λόγω τριλογία είναι εμπνευσμένη από τα κινηματογραφικά έργα «Bleu», «Blanc» και «Rouge» του Krzysztof Kieślowski). Θηλυκό κλίμα επικρατεί και σ’ αυτήν την παράσταση που την αναδεικνύουν οι γοητευτικές πρωταγωνίστριές του: η Μαίρη Γιαννούλα, η Ελευθερία Ηλιοπούλου, η Εύα Γεωργιτσοπούλου και η Φωτεινή Μουχτούρη.

Ο Francesco Infante ντύνει τις τέσσερις χορεύτριες κατά τρόπο ώστε να είναι εξατομικευμένα θελκτικές μέσα στην ειρωνική περιβολή και τη σέξυ κίνηση μιας vamp Χιονάτης (που συνδυάζει και στοιχεία από τις Pussycat Dolls). Αλλάζοντας μόνο κάποιο καλσόν ή κάποιο αξεσουάρ, πέραν της πρόθεσης να είναι κωμικές, οι Χιονάτες του Σταυρόπουλου τελικά ενσαρκώνουν μια πληθωρική, ποπ εκδοχή του παραμυθιού. Mε τα εργαλεία του μεταμοντέρνου, δηλαδή αναπλάθοντας την ιστορία, προσθέτοντας πινελιές θρίλερ, περιορίζοντάς την στις σχηματικές του ποιότητες, όπως το δηλητηριασμένο μήλο (που εμφανίζεται, σε προβολή, ως μήλον της έριδος, ως μήλο-πειρασμός των πρωτοπλάστων, ως το μήλο στο κεφάλι του γιου του Γουλιέλμου Τέλλου, ως το μήλο που έπεσε στο κεφάλι του Νεύτωνα, ως ένα μήλο αφαιρετικό του Magritte) και μετατρέποντας το φέρετρο σε τόπο αναψυχής και διαμονής, o Σταυρόπουλος προσπαθεί να απεικονίσει τον γυναικείο ψυχισμό, υπονομεύοντας κάθε ανδρική παρουσία. Αντίστοιχα υπονομευτικά είναι και τα εφτά ροζ βρακάκια των νάνων, που είναι απλωμένα σαν μπουγάδα, ενώ από τους ίδιους διασώζεται μόνο ένα πλαστικό αγαλματίδιο νάνου, από αυτά που φωτίζουν τους κήπους. Τέλος, ο πρίγκιπας δεν θα φιλήσει ποτέ αυτές τις ανέραστες, πλην γεμάτες ηδυπάθεια Χιονάτες, αλλά θα παραμείνει μια ζωγραφιστή φιγούρα καρφωμένη σε ένα drone και θα κατακρημνιστεί εκτός σκηνής¹. Η ναρκισσιστική καθήλωση θα παραμείνει.

H κλασική εκδοχή «Sneewittchen» των αδελφών Γκριμ δεν απασχολεί καθόλου τις τέσσερις Χιονάτες με το πανομοιότυπο μαύρο μαλλί και το κόκκινο κοκκαλάκι². Εδώ επικρατούν post-modern στοιχεία όπως η υπερβολή, ο μαγικός ρεαλισμός, η παρωδία, τα γλωσσικά παιχνίδια. Σε μια περίεργη αντιστροφή, είναι οι Χιονάτες που θα ρωτήσουν τον καθρέφτη «ποια είναι η ομορφότερη» και έτσι όλος ο γυναικείος ανταγωνισμός και η ματαιοδοξία θα ενεργοποιηθεί μεταξύ τους. Η χορογραφική προσέγγιση βαδίσματος σε σχηματισμούς επιτρέπει με χιουμοριστικό τρόπο την ανάδειξη του ανταγωνιστικού κλίματος. Στην εκδοχή του Σταυρόπουλου τα ερωτήματα των επτά νάνων («ποιος κάθισε στο σκαμνάκι μου;», «ποιος έτρωγε από το πιάτο μου;», «ποιος έφαγε από το ψωμί μου;», «ποιος χρησιμοποίησε το κουτάλι μου;», «ποιος έφαγε με το πιρούνι μου;», «ποιος έκοψε με το μαχαίρι μου;» και «ποιος ήπιε από το κρασί μου;»), εδώ οργανώνονται ανάμεσα στις Χιονάτες της χορογραφίας και κορυφώνονται με το ψήσιμο της μηλόπιττας, σε μια θεατρική σκηνή που μάλλον είναι πεπαλαιωμένης αντίληψης και χιούμορ. Η δε κινησιολογία διασώζει ελάχιστα στοιχεία του σύγχρονου χορού (κάποιες κυβιστήσεις), ενώ επανενεργοποιεί τεχνικές του μοντέρνου, γυρνώντας μας πίσω πολλές δεκαετίες, σ' αυτές του 1930 και του 1950, χωρίς να παραλείπει τη μεσοαστή Αμερικανίδα της δεκαετίας του ’60, όπως εμφανίζεται στις διαφημίσεις του αμερικανικού ονείρου εκείνων των δεκαετιών.

(...) υπό αυτό το πρίσμα, η εκδοχή του Σταυρόπουλου είναι μεν «κουνημένη», όμως το γκροτέσκο στοιχείο που ενέχει υποτάσσεται σε μια χολιγουντιανή μαγεία και λάμψη ανάλογη εκείνης της Barbie

Δεν είμαι βέβαιος εάν η δημιουργία του Σταυρόπουλου όντως μελετά κάποιαν αμφισημία του γυναικείου φύλου, όπως διατείνεται ο ίδιος... Τουναντίον, διέκρινα μια μονοσήμαντη δήλωση που αφορά τη θηλυκότητα: δεν είναι η φεμινιστική, αλλά η παραδοσιακή αντίληψη για τη γυναίκα που τη θέλει προκλητική, χαριτωμένη και ταυτόχρονα ύπουλη, να κινείται σε σκοτεινό σκηνικό (που υπαινίσσεται το δάσος). Όσο για τα κοριτσάκια με την ροζ και κίτρινη (σαν τη μπέρτα του ταυρομάχου) αποκριάτικη στολή της Χιονάτης που κινηματογραφήθηκαν στους δρόμους της Αθήνας, αυτά αναπαράγουν μια τεχνητή «καθαρότητα» κι έναν παιδικό αυθορμητισμό που ταιριάζει μεν στο υπόλοιπο έργο, όμως και πάλι δεν ενέχουν την παραμικρή αμφισημία. Η σκόπιμη ρηχότητα κάποιων κινήσεων και ακκισμών των τεσσάρων χορευτριών υπηρετεί θαυμάσια μια τύπου «Disney», glamorous εκδοχή της Χιονάτης: υπό αυτό το πρίσμα, η εκδοχή του Σταυρόπουλου είναι μεν «κουνημένη», όμως το γκροτέσκο στοιχείο που ενέχει υποτάσσεται σε μια χολιγουντιανή μαγεία και λάμψη ανάλογη εκείνης της Barbie, με μια γαρνιτούρα από bitch. Ηθελημένα ή όχι, ο χορογράφος υιοθετεί το κλίμα του ροζ παραμυθιού και έτσι περιορίζει τον ερωτισμό, την ευαισθησία, ακόμη και την επιθετικότητα της γυναίκας σε μιαν αφελή διάσταση που (ακόμη και αν ο ίδιος το αποποιείται) ανακλά μια μάλλον φαλλοκρατική προσέγγιση.

Ο Αλέξανδρος Σταυρόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα όπου και έκανε τα πρώτα του χορευτικά βήματα. Από το 2011 μετακόμισε στην Αθήνα και στα 18 του ξεκίνησε τις σπουδές του στην Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης από όπου παίρνει και το πτυχίο του ως επαγγελματίας δάσκαλος και χορευτής. Το 2013 έγινε δεκτός στο P.A.R.T.S (Brussels). Στη συνέχεια άρχισε να χορεύει στη Νέα Υόρκη ενώ σήμερα δουλεύει στην Royal Opera House του Λονδίνου για μερικούς από τους καλύτερους σύγχρονους χορογράφους. Ως χορευτής, είχε την ευκαιρία να συνεργαστεί με μία πληθώρα Ελλήνων και ξένων χορογράφων εκτελώντας ρεπερτόρια των Martha Graham, Pascal Rioult, Tono Lascky, Akram Khan, Rosas και άλλων.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.

¹Μεταμοντέρνες μεταγραφές του παραμυθιού της Χιονάτης επιχείρησαν παλαιότερα ο Τζιάνι Ροντάρι και ο Ευγένιος Τριβιζάς, ο πρώτος στο «Αφεντικό και λογιστής ή Το αυτοκίνητο, το βιολί κι ένα αγωνιστικό τραμ» (συλλογή παραμυθιών Ιστορίες φτιαγμένες στη μηχανή) και ο δεύτερος στο «Η Δόνα Τερηδόνα και το μυστικό της γαμήλιας τούρτας».
²Ο χαρακτήρας της Χιονάτης βασίστηκε στη ζωή της Margarete von Waldeck, μίας Γερμανίδας κοντέσσας από τη Βαυαρία, η οποία γεννήθηκε το 1533. Όταν έγινε 16 ετών, η μητριά της Καταρίνα του Χατζφελντ τη φθονούσε για την απαράμιλλη ομορφιά της και την έστειλε στο Wildungen στις Βρυξέλλες για να την ξεφορτωθεί. Εκεί, η Margarete ερωτεύτηκε έναν πρίγκιπα που αργότερα έγινε ο Φίλιππος Β’ της Ισπανίας. Ο πατέρας και η μητριά της Margarete απέρριψαν τη σχέση καθώς ήταν «πολιτικά ενοχλητικό». Η Margarete πέθανε μυστηριωδώς σε ηλικία 21 ετών, αν και υπήρχαν έντονες υποψίες πως είχε δηλητηριαστεί. Σύμφωνα με ιστορικούς, ο βασιλιάς της Ισπανίας, που επίσης ήταν αντίθετος στον γάμο του γιου του με τη νεαρή κοντέσσα, μπορεί να έστειλε ανθρώπους του για να δολοφονήσουν την Margarete.

Συντελεστές
Σύλληψη-Χορογραφία: Αλέξανδρος Σταυρόπουλος
Βοηθός χορογράφου: Ελλάδα Δαμιανού
Δραματουργική έρευνα: Μπετίνα Παναγιωτάρα
Σκηνικά: Κωνσταντίνος Χαλδαίος
Πρωτότυπη μουσική-σύνθεση: Jeph Vanger
Σχεδιασμός φωτισμού: Βαγγέλης Μούντριχας
Σχεδιασμός & κατασκευή κοστουμιών: Francesco Infante
Ερμηνεύουν: Μαίρη Γιαννούλα, Ελευθερία Ηλιοπούλου, Εύα Γεωργιτσοπούλου, Φωτεινή Μουχτούρη