«Ο κυνηγός πέφτει θύμα της σκιάς του», «Vagabundus» & «Far from the end»: Τρεις πολύ σημαντικές παραστάσεις στο Φεστιβάλ Αθηνών

Δυναμικά ξεκίνησε και φέτος το Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, με σημαντικά σχήματα, τόσο στο θέατρο όσο και στον χορό. Ο υπό διαμόρφωσιν χώρος της Πειραιώς 260 φιλοξένησε το Back to Back Theatre, στα πλαίσια της συμπερίληψης και της αναγνώρισης της ιδιαιτερότητας, σε μια σημαντική παράσταση που θέτει επί τάπητος το ζήτημα των προκαταλήψεων και των εσφαλμένων ιεραρχήσεων του δυτικού ανθρώπου. Δύο χορευτικές παραστάσεις που ανέβηκαν, μια ελληνική («Far from the end», της Χριστίνας Γουζέλη και του Paul Blackman) και μία από τη Μοζαμβίκη («Vagabundus», του Idio Chichava), επιβεβαίωσαν την ανάγκη του χορού να ανοίξει τους ορίζοντές του σε κοινωνικά ζητήματα και να πραγματευθεί τις προϋποθέσεις και τις συνθήκες της ίδιας της ύπαρξής του-ανάμεσα στις οποίες πρωτοκαθεδρία κρατά η ένταξη του ατομικού στο συλλογικό.

«Ο κυνηγός πέφτει θύμα της σκιάς του» από το Back to back Theatre

Έχει σημασία κανείς να διαβάσει την ιδρυτική δήλωση της παράστασης: «Αναγνωρίζουμε ότι ζούμε και εργαζόμαστε στις γαίες του λαού Wadawurrung. Αποτίουμε φόρο τιμής στους πρεσβυτέρους τους, παρελθόντες, παρόντες και σε αυτούς που θα έρθουν. Αναγνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία συνθήκη και ότι αυτή είναι κλεμμένη γη. Αναγνωρίζουμε τις γαίες των Πρώτων Εθνών παντού, στην Αυστραλία και σε όλο τον κόσμο. Είμαστε φίλοι των ΛΟΑΤΚΙ+ και των αυτόχθονων πληθυσμών. Αναγνωρίζουμε τις διακρίσεις που έχουν υποστεί οι άνθρωποι από αυτές τις ομάδες. Υποστηρίζουμε την ένταξη και την προώθηση όλων των ταυτοτήτων στην εταιρεία μας και στην κοινωνία».

Εξαρχής το σχήμα βασίζει την ύπαρξή του στην προάσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ασκεί κριτική στην ισχύουσα πολιτική για τα φύλα, για την έννοια της «κανονικότητας», για την ανικανότητα των ανθρώπων να αντιμετωπίσουν το διαφορετικό και να διαχειριστούν την περίφημη «συμπερίληψη», και όλα αυτά μαζί με μια δριμεία κριτική στην εισβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης στη ζωή μας. Η εξύφανση του περίφημου «συνεδρίου» της παράστασης ξεκινά με αφετηρία τη δεδομένη κλίμακα αυτισμού, καθώς οι τρεις πρωταγωνιστές κινούνται ως αυτιστικά άτομα που είναι και προσπαθούν, καθένας από το δικό του μεταρίζι, να τοποθετηθούν για όλα αυτά και (γιατί όχι;) να εμπλέξουν και το κοινό.

Υπάρχει νοητική επάρκεια γι’αυτό; Υπάρχει, εν γένει, νοητική επάρκεια στον πολιτισμό μας; Να δύο παράλληλα ερωτήματα από τη σκοπιά του περιθωριοποιημένου «διαφορετικού», αυτού που φέρει ενστιγματικά την αναπηρία και οφείλει να διαχειριστεί τη ζωή του στις δεδομένες συνθήκες. Η εν λόγω «στρογγυλή τράπεζα» θέτει ζητήματα αρχηγικής πρωτοβουλίας, σχεδιασμού, επικοινωνιακών πολιτικών, ακόμη και ρητορικών τεχνασμάτων, εν ολίγοις αναπαριστά (εκ του αντιστρόφου) την αίσθηση ευθύνης που προϋποτίθεται για μια δημοκρατική συνεννόηση μεταξύ των ανθρώπων.

Ο τίτλος «Τhe shadow whose prey the hunter becomes» παραπέμπει σ’ έναν μύθο του Αισώπου σύμφωνα με τον οποίον ένα σκυλί, καθώς διασχίζει μια γέφυρα μ’ ένα κομμάτι κρέας στο στόμα, εξαπατάται από τον αντικατοπτρισμό του στο νερό και χυμά να κυνηγήσει τη «λεία» που νομίζει πως κουβαλά η σκιά του: πέφτει, έτσι, θύμα, της ίδιας του της αντανάκλασης. Σαφής υπαινιγμός για μια κοινωνία που αυταπατάται ότι σέβεται τη διαφορετικότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μάλιστα, τη στιγμή όπου εκφράζεται η ανησυχία για πιθανή επικράτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης πάνω στην ανθρώπινη νοημοσύνη, η συγκλονιστική παραδοχή είναι πως «τότε τα κομπιούτερ θα αντιμετωπίζουν τους κανονικούς ανθρώπους έτσι ακριβώς όπως οι κανονικοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν σήμερα εμάς!»

Συντελεστές 
Συγγραφείς του κειμένου: Mark Deans, Michael Chan, Bruce Gladwin, Simon Laherty, Sarah Mainwaring, Scott Price, Sonia Teuben
Σκηνοθεσία: Bruce Gladwin
Παίζουν επί σκηνής: Simon Laherty, Sarah Mainwaring, Scott Price
Μουσική σύνθεση: Luke Howard Trio – Daniel Farrugia, Luke Howard, Jonathon Zion
Ηχοληψία: Lachlan Carrick
Φωτισμοί: Andrew Livingston, bluebottle
Screen Design: Rhian Hinkley, lowercase
Κοστούμια: Shio Otani
Φωνή κομπιούτερ: Belinda McClory
Σύμβουλος επί του σεναρίου: Melissa Reeves
Δημιουργική ομάδα: Mark Cuthbertson, Rhian Hinkley, Pippin Latham, Andrew Livingston, Victoria Marshall, Brian Tilley
Διεύθυνση σκηνής: Alana Hoggart
Ηχοληψία: Peter Monks
Mάνατζερ θιάσου: Erin Watson
Διεύθυνση παραγωγής: Bao Ngouansavanh
Εκτέλεση παραγωγής: Tim Stitz
Παραγωγή περιοδείας: Tanya Bennett
Διεύθυνση παραγωγής: Bao Ngouansavanh
Εκτέλεση παραγωγής: Tim Stiltz
(Εξαιρετικοί) ελληνικοί υπέρτιτλοι: Μενέλαος Καραντζάς

«Vagabundus» του Idio Chichava

Στο «Vagabundus» δεκατρείς χορευτές της Converge+ Mozambique Dance Company ερμηνεύουν το έργο του Μοζαμβικανού χορογράφου, Idio Chichava, που είναι βασισμένο σε έθνικ μουσική της Μοζαμβίκης, σε συνδυασμό με gospel και μπαρόκ μοτίβα. Το ζήτημα της μετανάστευσης είναι αυτό που απασχολεί τον δημιουργό. Ο τρόπος με τον οποίον αποδίδεται η διαφοροποίηση του μετανάστη από τους υπόλοιπους είναι η συνεχής διαφοροποίηση ενός χορευτή (διαφορετικού σε κάθε σκηνή) από το σώμα των υπόλοιπων χορευτών. Με τη θέλησή του ή χωρίς αυτήν, κάποιος τείνει να ξεχωρίσει, να «βγει» από την ομάδα, να περιπλανηθεί.

Ο «πλάνης», λοιπόν, είναι ο μπαγαμπόντης της παράστασης του Chichava: τα κορμιά των χορευτών, ντυμένα με φλουό σορτσάκια, δημιουργούν το αίσθημα της διαρκούς ροής.

Ένα πολυάριθμο κύμα ανθρώπων πλημμυρίζει γειτονικά και μακρινά κράτη, τα σύνορα κλείνουν, οι στατιστικές εκφράζουν ανησυχία για τους νομάδες, επήλυδες που απειλούν την καθαρότητα του τόπου. Πώς αυτό το δείχνει το ανθρώπινο σώμα, και μάλιστα όταν καλείται να χορέψει; Ο «πλάνης», λοιπόν, είναι ο μπαγαμπόντης της παράστασης του Chichava: τα κορμιά των χορευτών, ντυμένα με φλουό σορτσάκια, δημιουργούν το αίσθημα της διαρκούς ροής. Η ροϊκότητα των σωμάτων, μετά από αυστηρή προπόνηση, διακόπτεται μόνο κατά σημεία, κάθε φορά που αυτό το «περιπλανώμενο» υποκείμενο απομακρύνεται τελετουργικά από τους υπόλοιπους.

Ο λαός Makonde της Μοζαμβίκης, χορεύοντας και τραγουδώντας το ίδιο, συνεχές μοτίβο, εκφράζει την πεποίθηση πως η ατομική ύπαρξη εκμηδενίζεται έξω από το πλαίσιο του συλλογικού: η συνέργεια, η συνύπαρξη, ο συντονισμός με την ομάδα είναι που καθιστά το «ατομικό» σώμα μια παγκόσμια αξία. Και, βέβαια, ο θίασος του Chichava υιοθετεί την άποψη πως κάθε δημιουργική έκρηξη οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην ομαδικότητα και στο πνεύμα συνεργασίας: η «ομαδική μνήμη» της κοινότητας των ανθρώπων καθορίζει και τους στίχους επίκλησης του τραγουδιού Misericordia.

Ο Ίντιο Σισάβα ξεκίνησε την καριέρα του το 2000. Φοίτησε στην περίφημη σχολή χορού PARTS της Άννε Τερέζα Ντε Κέερσμακερ και έχει μαθητεύσει δίπλα στη Λία Ροντρίγκες. Από το 2005 είναι μέλος της ομάδας χορού Kubilai Khan Investigations με έδρα την Τουλόν, ενώ το 2024 τιμήθηκε με το βραβείο SEED Award. Μετά από μια επιτυχημένη καριέρα στη Γαλλία, επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου ασχολείται ενεργά με την προώθηση της ελεύθερης δημιουργικής ανταλλαγής, τη δωρεάν χορευτική εκπαίδευση σε τοπικές κοινότητες και την παρουσίαση έργων σε δημόσιους χώρους. Είναι χορογράφος και καλλιτεχνικός διευθυντής της ομάδας Converge+ Mozambique Dance Company.

Συντελεστές 
Σύλληψη και Χορογραφία: Idio Chichava
Βοηθός σκηνοθέτη/χορογράφου: Osvaldo Passirivo
Ερμηνεύουν οι χορευτές/τραγουδιστές: Açucena Chemane, Arminda Zunguza, Calton Muholove, Cristina Matola, Fernando Machaieie, Judite Novela, Mauro Sigauque, Martins Tuvanji, Nilégio Cossa, Osvaldo Passirivo, Patrick Manuel Sitoe, Stela Matsombe, Vasco Sitoe
Φωτισμοί: Phayra Baloi
Διεύθυνση περιοδείας: Silvana Pombal
Παραγωγή: Yodine Produçõeς, σε συνεργασία με τους: Companhia Nacional de Canto e Dança (CNCD), KINANI – Plataforma Internacional de Dança Contemporânea, One Dance Week

«Far from the end» των Χριστίνα Γουζέλη και Paul Blackman

Το χορευτικό έργο της Χριστίνας Γουζέλη και του Πολ Μπλάκμαν έχει ως αφετηρία του μια ανάγκη τοποθέτησης πάνω στο infinito, το «ημιτελές» στην Τέχνη: «μακράν του να τελειώνει», η χορογραφία αυτή μένει ένα ανοιχτό κεφάλαιο για τον θεατή. Πώς είναι εκείνα τα κορμιά των σκλάβων του Μικελάντζελο, που ξεπηδούν από το μισοεπεξεργασμένο μάρμαρο, όμως οφείλουν την αυθυπαρξία τους στον υπαινιγμό μιας (κατά τα άλλα ολοκληρωμένης) ύπαρξης; Πώς είναι τα σχεδιάσματα των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» του μεγαλύτερου έλληνα ποιητή όλων των εποχών; Πώς είναι η Sagrada Familia του Gaudi;

Μια κορύφωση «έλλειψης» που διαφεύγει της αρχιτεκτονικής δόμησης του χώρου και επιτρέπει το κενό, το vacuum.

Ας πάρουμε, λοιπόν, το σπάραγμα, το μισοτελειωμένο, το ατελές, αυτό που «τείνει» να γίνει κάτι και που το άνυσμα αυτής της διαδρομής αφήνει το αποτύπωμά του. Ας πάρουμε γιαπωνέζικο χαρτί Boudha-board και ας το ζωγραφίσουμε με νερό για όσο αυτό κρατήσει. Ήχοι γνωστοί από μουσουργούς που «πάνε» να ακουστούν και τελικά ο ήχος του έργου τους σβήνει μέσα στη ροή του καινούργιου έργου. Όλα αυτά μαζί συνθέτουν ένα αμάλγαμα με μια δική του, ιδιότυπη αρμονία. Μια κορύφωση «έλλειψης» που διαφεύγει της αρχιτεκτονικής δόμησης του χώρου και επιτρέπει το κενό, το vacuum. Αυτό αποκόμισα από την υπέροχη παράσταση της Χριστίνας Γουζέλη και του Πωλ Μπλάκμαν. Και, κυρίως, την κατάργηση του χρόνου, τη διάνοιξη μιας πιθανότητας (όπως στην ταινία «Sliding Doors») διαφορετικής έκβασης της κίνησης ή για ένα τέλος ταυτισμένο με το Ημιτελές, καθώς και μιαν απόλυτα αρμονική συνύπαρξη, επί σκηνής, των τριών ερμηνευτριών (Μ. Τζούδα, Σ. Ζαφείρα, Ν. Βαγενά), που γοητεύουν με την ετοιμότητα και την αλληλοσυμπληρούμενη δεξιοτεχνία τους: η ποικιλία της εμπειρίας αυτής δεν μπορεί παρά να απορρέει από την αντίστιξη.

O Πωλ Μπλάκμαν κατά το παρελθόν έχει χορέψει με ομάδες όπως της Jasmin Vardimon (Μεγάλη Βρετανία) και του David Zambrano (Βρυξέλλες), με τους RootlessRoot (Αθήνα), την Battery Dance Company (ΝέαΥόρκη), το West Australian Ballet και το Buzz Dance Theatre (Αυστραλία). Συμμετείχε ως χορευτής στην παράσταση Kireru των RootlessRoot, που έκανε πρεμιέρα στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης το 2012. Είναι από τους πρώτους συνεργάτες του εκπαιδευτικού πρότζεκτ Dancing to Connect, που υλοποιείται με σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε 54 χώρες, και που πραγματοποιήθηκε το Μάρτιο του 2013 και στην Αττική.

Η Χριστίνα Γουζέλη έχει συνεργαστεί με ονόματα όπως η Γασμίν Βάρντιμον, ο Ντέηβιντ Ζαμπράνο και η Hellenic Dance company, σε χορογραφίες των: Wim Vandekeybus (Βρυξέλλες), RootlessRoot, Anton Lachky (Βρυξέλλες), Richard Alston (Μεγάλη Βρετανία) και Pascal Rioult (Νέα Υόρκη). Η υποτροφία DanceWEB που έλαβε το 2004, την οποία ακολούθησε μια πλήρης υποτροφία για το πρότζεκτ «50days» στην Κόστα Ρίκα, αποτελούν δείγματα διεθνούς καταξίωσης.

O Paul Blackman και η Χριστίνα Γουζέλη δημιούργησαν το 2010 το σχήμα Jukstapoz company («Jukstapoz» σημαίνει αντιπαραβάλλω, αντιπαραθέτω). Προηγούμενα έργα τους είναι τα: «Limbo, Compass, 'Folly, I.C.U» (2012), «To/Get/Her» (2011), «Self Storage» (2010). Έχουν συνεργαστεί με οργανισμούς όπως η Όπερα της Βιέννης, η Σκάλα του Μιλάνου, το Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, η Όπερα του Γκέτεμποργκ κ.ά.

Συντελεστές 
Χορογραφία – Ιδέα – Καλλιτεχνική διεύθυνση: Χριστίνα Γουζέλη & Πολ Μπλάκμαν
Ερμηνεύουν: Μαριάνα Τζούδα, Σεβαστή Ζαφείρα, Ναταλία Βαγενά
Μουσική: Χρήστος Παραπαγκίδης (MastroKristo)
Σκηνικά: Δημήτρης Νασιάκος
Κουστούμια: Μαρία Φλώρα Lehec
Εικαστικοί – Visual Artists: Blaqk – Greg Papagrigoriou & Chris Tzaferos
Δραματουργία: Κατερίνα Αγγελοπούλου
Βοηθός χορογράφου: Μαρία Νικολουλέα
Φωτισμός: Lukas Marian
Παραγωγή: Μαριλένα Δάρα

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.