«Χρυσή εποχή» του Κωνσταντίνου Ρήγου – Μουσική του παρελθόντος και χορός του μέλλοντος

Η «Χρυσή εποχή» του Κωνσταντίνου Ρήγου με το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ) έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Χορού Βελιγραδίου στο Νόβι Σαντ της Σερβίας και τώρα παρουσιάζεται στην Αθήνα, στην Εθνική Λυρική Σκηνή (αίθουσα Νιάρχος). Στην παράσταση του Ρήγου επικρατεί η ένταση της ψηφιακής καθημερινότητας και η αποσπασματική πληθωρικότητα της εποχής της εικόνας, ενώ στις σύγχρονες αγωνίες αντιπροτείνεται ένα αισιόδοξο μήνυμα για το μέλλον, που περιλαμβάνει τη νοσταλγία της φυσικής ζωής, την ισότητα, την αρμονία με τη φύση και το γλέντι της καθημερινότητας. Στη δραματουργία συνεργάζεται η Έρι Κύργια, ενώ τα κοστούμια υπογράφει η Daglara, το γλυπτό ο Πέτρος Τουλούδης, τους φωτισμούς ο Χρήστος Τζιόγκας και τα βίντεο ο Βασίλης Κεχαγιάς.

Νέες «θεότητες» της εποχής μας πίσω από έναν φοίνικα

Υπάρχει ένα σκόπιμο kitsch στις επισημάνσεις που κάνει ο Κωνσταντίνος Ρήγος σ’ αυτήν την παράσταση: το kitsch, άλλωστε, είναι κεντρικό χαρακτηριστικό της εποχής μας, της εποχής του Τραμπ. Τι αποθέωναν ανέκαθεν οι άνθρωποι; Τον πιο κακόβουλο ηγέτη, τον πιο κακόγουστο προπαγανδιστή, τις πιο εντυπωσιακές, εφετζίδικες λύσεις. Τώρα στήνονται νέα τοτέμ και προκύπτουν νέα ταμπού, στοιχειοθετημένα από βομβαρδισμούς εντυπώσεων, διάττοντες αστέρες, στιγμιότυπα παραπλανητικά της εικονικής πραγματικότητας, ηρωοποίηση ειδώλων ψηφιακών. Αυτή η παράσταση είναι ένας προσωπικός απολογισμός, η διαδρομή του Κωνσταντίνου Ρήγου μέσα από αυτό το αχανές υλικό, και παράλληλα ένας πειραματισμός προβολής της πορείας του στο μέλλον. Ένα «τέρας» (beast) παραμονεύει σ΄ αυτό το μέλλον, που ο δημιουργός το επισημαίνει και το κραδαίνει απειλητικά, σ’ ένα απαισιόδοξο κατεβατό από τις πιο σκοτεινές, απειλητικές εκδοχές του παρόντος μας. Θάνατοι, μακελειά, θεομηνίες, καταστροφή της φύσης, ένας καμένος ήλιος, σκοτάδι. Ένα αμετάκλητο είδος πραγματικότητας, από την οποία κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει: «You can check out any time you like, but you can never leave», λένε οι στίχοι του «Hotel California» των Eagles. Είναι η γενιά μας που νιώθει τα ανησυχαστικά μηνύματα ενός αβέβαιου μέλλοντος.

Σε μια διαρκώς μετακινούμενη οθόνη σχήματος κινητού τηλεφώνου που λειτουργεί ως μηχανή για selfie βλέπουμε μαγνητοσκοπημένο το ντουέτο Κωνσταντίνου Ρήγου/Έλενας Τοπαλίδου από τον «Κυανοπώγωνα» την ώρα που οι χορευτές του μπαλέτου της Ε.Λ. Σκηνής αναδημιουργούν, πιο ελεύθερα, αντίστοιχες κινήσεις. Είναι ξεκάθαρη η πρόθεση της παράστασης να προβάλει κατακτημένες χορογραφίες στην ποπ κουλτούρα του σήμερα. Σκόπιμα πειραματίζεται με τη σπουδαία λογοτεχνία: συνθήματα όπως «Love, Peace, Unity, Respect» εναλλάσσονται, εν είδει αγκιτάτσιας, με εμβληματικά αποσπάσματα από το ποίημα «Let’s shoot 6/11/17 Witness: 2017-2020» του Χίλτον Ομπενζίνγκερ (από το Αιματοβαμμένο έθνος του Πολ Οστερ), από «Το γένος των Δεινοσαύρων, εμείς» του Τσαρλς Μπουκόφσκι και από ένα προσωπικό σύμβολο πίστεως που έγραψε ο ίδιος ο Ρήγος, τη λογοτεχνική ποιότητα του οποίου μπορεί κανείς να απολαύσει στο πρόγραμμα της παράστασης.

Μουσική του παρελθόντος και χορός του μέλλοντος

Με τη μουσική δημιουργία του Θοδωρή Ρέγκλη, η «Χρυσή εποχή» προσλαμβάνει την ανακουφιστική διάσταση ενός οργιαστικού, πολυσήμαντου και διαχρονικού πάρτι που δεν σταματά, αλλά μετά από παύση συνεχίζεται στο διηνεκές. Solο για τσέλο (ερμηνεύει ο Αλέξανδρος Μποτίνης), για κάποια χορευτικά pas de deux και pas de trois. Tολμηρό remix από γνωστά τραγούδια (π.χ. το τραγούδι «Μείνε κοντά μου» του Νίκου Μαμαγκάκη από την Ελευθερία Αρβανιτάκη, το «Απόψε φίλα με» του Μανώλη Χιώτη από τους Θοδωρή Ρέγκλη και Ίντρα Κέιν και το «Δε θα ξαναγαπήσω» του Μάνου Λοḯζου από τη Μυρτώ Βασιλείου). Το ηχοτοπίο περιλαμβάνει, με ιδιαίτερα ρομαντική προβολή στο μέλλον, «πειραγμένα» αποσπάσματα από το «Addio del passato» από την «Τραβιάτα» του Βέρντι, μιαν άρια από τους «Αλιείς μαργαριταριών» του Μπιζέ, το Hotel California των Γκλεν Λιούις Φρέι και Ντον Φέλντερ («Some dance to remember, some dance to forget», σε ερμηνεία Δημήτρη Καπουράνη) και την αποθέωση ενός γυμνού αγοριού συνοδευόμενη από το «You mean everything to me» του Νιλ Σεντάκα, το «Sound of Silence» από τον Κωνσταντίνο Μπιμπή και το «Nature boy» του Eden Ahbez (Νατ Κινγκ Κολ) από την Ίντρα Κέιν. «Είναι μια αφήγηση που δεν είναι γραμμική. Εχει πολλά επίπεδα, όπως όταν σκρολάρεις στο κινητό σου. Πρέπει να επιλέξεις τι θα δεις και αν κάτι χαθεί, χάθηκε», δηλώνει ο Κωνσταντίνος Ρήγος.

Με κορυφαίο χορευτή τον Βαγγέλη Μπίκο, το μπαλέτο (Μάνες Αλμπέρντι, Γιάννης Γκάντσιος, Έλενα Κέκκου, Πέτρος Νικολίδης, Μαρίτα Νικολίτσα, Γιάννης Μητράκης, Σταύρος Ικμπάλ, Ντανιέλε Πεκοράρι, Στέφανο Πιετραγκάλλα, Αριάδνη Φιλιππάκη, Γιώργος Χατζόπουλος και Δέσποινα Χρυσοστόμου) εκτελεί μια σειρά από «αντικανονικές» χορογραφικές λύσεις, που συνδυάζουν το χιπ-χοπ, τον σύγχρονο χορό, το μπαλέτο και ένα σωρό άλλα είδη. Για να δώσει ένα εντυπωσιακό φινάλε, όπου αυτό το ναρκισσιστικό αφήγημα «αποκατάστασης» της Χρυσής Εποχής εξελίσσεται σ’ένα κανιβαλικό, καταστροφικό πάρτυ χιπ-χοπ.

Σκοτεινό ανθρώπινο υλικό σε μιαν οθόνη

Παρότι η «Χρυσή Εποχή» ανακαλεί σκέψεις και αισθήσεις από μια σειρά παλαιότερων παραστάσεων του Ρήγου, στην ουσία υπηρετεί το δίπολο «Θέατρο-Χορός» και κομίζει χοροθεατρικά αποσπάσματα από το «Bossa Nova», τον «Τιτανικό» και τον «Άνεμο» (Εθνικό Θέατρο) στον φυσικό χώρο του παραδοσιακού μπαλέτου: κατ’ ουσίαν, δημιουργώντας το beat ενός πάρτι, πειραματίζεται με τις πιο απρόσμενες/αλλόκοτες πτυχές αυτού του σκηνικού περιβάλλοντος. Το σκηνικό, μια χρυσή κουρτίνα/βροχή χολιγουντιανού glamour, μπορεί να συστεγάσει «Αρκαδίες, Κιθαιρώνες, ουτοπίες, Αόρατες Πόλεις, λίμνες σκοτεινές και λίμνες γαλάζιες» (για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του ίδιου του Ρήγου, που είναι ο σκηνογράφος). Βλέπουμε το χέρι του αγάλματος της Ελευθερίας, μια αλλοιωμένη εκδοχή Σταύρωσης όπου χορευτής είναι προσηλωμένος με συρραπτικό πιστόλι χειρός σε χρυσό φόντο, τον Αχιλλέα να χορεύει μπόσα νόβα και ταγκό με τον Πάτροκλο (σ' έναν συνδυασμό κλασικού μπαλετικού ντουέτου, σύγχρονου χορού και ochos ή ganchos από το σύμπαν του αργεντίνικου tango), βλέπουμε την Πάολα Καραμήτσιου ως Γοργόνα, βλέπουμε έναν δεινόσαυρο επί σκηνής και μια ομαδική σκηνή που παραπέμπει στη σκηνή με τους πιθήκους από την «Οδύσσεια 2001» του Κιούμπρικ.

Όλα αυτά, σε συνεχή, σαρκαστική υπονόμευση της φράσης «Χρυσή Εποχή» που προπαγάνδισε ο Τραμπ.

Ειδική μνεία θα κάνω στο γλυπτό του εικαστικού Πέτρου Τουλούδη – ένα ασημένιο/χρυσό χιτώνα που δημιουργεί το περίγραμμα ενός αιωρούμενου «Penseur» του Ροντέν, ενός καρδινάλιου σε περισυλλογή, ενώ στρεφόμενο αποκαλύπτει τα αποτροπαϊκά εντόσθια μιας ανοιχτής σαρδέλας, ενός ανηρτημένου πτώματος του Γκόγια, το υβριδικό περιεχόμενο ενός πολυσήμαντου τοτέμ που μας έρχεται απειλητικά από το μέλλον. Ο Κωνσταντίνος Ρήγος, όπως πάντα, πρωτοτυπεί, είναι ανοιχτός στα ερεθίσματα και στους εφιάλτες της εποχής μας, αφουγκράζεται τη νεολαία, ανησυχεί για την έκβαση των πραγμάτων και οραματίζεται μια πραγματικότητα συμπερίληψης, τρυφερότητας, ειρήνης, έρωτα, απελευθέρωσης, συνύπαρξης. Μιαν εποχή που όντως θα είναι χρυσή. Όλα αυτά, σε συνεχή, σαρκαστική υπονόμευση της φράσης «Χρυσή Εποχή» που προπαγάνδισε ο Τραμπ. Δυναμιτίζοντας την πολιτικά φορτισμένη αυτήν φράση, η παράσταση του Ρήγου αντιτείνει την τρυφερότητα στο ζοφερό σκηνικό που προοιωνίζεται η φασιστική προοπτική των σύγχρονών μας ολοκληρωτικών καθεστώτων.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου.

«Χρυσή εποχή» στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΕΛΣ – ΚΠΙΣΝ στις 9, 10, 14, 16 Μαḯου.
Χορογραφία, σκηνικά: Κωνσταντίνος Ρήγος
Μουσική: Θοδωρής Ρέγκλης
Δραματουργία: Έρι Κύργια
Εικαστικό έργο: Πέτρος Τουλούδης
Κοστούμια: Νίκος Τσιρώνης (Daglara)
Φωτισμοί: Χρήστος Τζιόγκας
Βίντεο: Βασίλης Κεχαγιάς
Χορεύουν: Βαγγέλης Μπίκος, Μάνες Αλμπέρντι, Γιάννης Γκάντσιος, Έλενα Κέκκου, Πέτρος Νικολίδης, Μαρίτα Νικολίτσα, Γιάννης Μητράκης, Σταύρος Ικμπάλ, Ντανιέλε Πεκοράρι, Στέφανο Πιετραγκάλλα, Αριάδνη Φιλιππάκη, Γιώργος Χατζόπουλος, Δέσποινα Χρυσοστόμου
Η παράσταση είναι συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ Χορού Βελιγραδίου. Υλοποιείται όπως και η ακόλουθη περιοδεία στο εξωτερικό με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.