Για την παράσταση με την οποία θα «ανοίξει» η Εθνική Λυρική Σκηνή, την όπερα «Ιφιγένεια εν Αυλίδι & Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Κρίστοφ Βίλλιμπαλντ Γκλουκ, σε μουσική διεύθυνση του Μίχαελ Χόφστεττερ, στις 10, 13, 16, 19, 22, 27 & 30 Οκτωβρίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ.
Γράφει η Έλενα Χουζούρη
Με μια φιλόδοξη διεθνή συμπαραγωγή σηκώνει αυλαία για τη νέα σεζόν η Εθνική Λυρική Σκηνή. Σε μια ενιαία παράσταση ο διεθνώς αναγνωρισμένος, Ρώσος σκηνοθέτης, Ντμίτρι Τσερνιακόφ παρουσιάζει τις δύο αρχαιόθεμες όπερες του Κρίστοφ Γκλουκ, «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και «Ιφιγένεια εν Ταύροις». Η ενιαία αυτή παρουσίαση των δύο σπουδαίων αυτών λυρικών έργων του Γκλουκ, με τους πολλαπλούς και διαχρονικούς συμβολισμούς, επιχειρεί να φωτίσει τον πυρήνα της κατάρας των Ατρειδών που αναπαράγει έναν κύκλο ατελείωτης βίας, πώς δηλαδή το θύμα της Αυλίδας γίνεται ο δήμιος της Ταυρίδας.
Αυτό είναι το συγκλονιστικό ερώτημα που θέτει ο Ρώσος σκηνοθέτης, αναζητώντας τις απαντήσεις –πού αλλού;– στην οικογενειακή εστία, με όλες τις διαστάσεις που μπορεί να κρύβονται σε αυτήν, και που αφορούν ζωντανούς και νεκρούς, με την βία και την αποανθρωποίηση σε πρώτο πλάνο. Ερώτημα εξαιρετικά σύγχρονο και επίκαιρο που αφορά πλέον τις δυτικές κοινωνίες, καθώς και τη δική μας. Η παράσταση, που είναι συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αιξ αν Προβανς και της Εθνικής Όπερας του Παρισιού, έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Ιούλιο στο Αιξ, ενθουσιάζοντας το κοινό. Όπως μάλιστα έγραψε η Le Monde: «Η παράσταση ακολουθεί τα ίχνη του αίματος, μέσα από το αποτύπωμα του πολέμου, τον φόρο σε νεκρούς, το βαθύ τραύμα, τον ακρωτηριασμό της σάρκας και το ξέσκισμα της ψυχής», ενώ η κριτική στους New York Times επεσήμανε «τη βαθιά μελαγχολία που διέπει την παραγωγή του Τσερνιακόφ, η οποία αναδεικνύει την νηφαλιότητα της μουσικής του Γκλουκ, επιτυγχάνοντας να προκαλέσει έναν βαθύ αναστοχασμό σχετικό με την τραγικότητα μιας ατέρμονης σύγκρουσης». Ενδεικτική της επιτυχίας και του διεθνούς αντικτύπου της παράστασης είναι η υποψηφιότητά της στην κατηγορία «Καλύτερη νέα παραγωγή όπερας» στα international Opera Awards 2024.
H «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και η «Ιφιγένεια εν Ταύροις» θεωρούνται από τις κορυφαίες όπερες του κλασικισμού. Γράφτηκαν κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα και ανέδειξαν τον Γκλουκ ως «μεταρρυθμιστή» της όπερας.
H «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και η «Ιφιγένεια εν Ταύροις» θεωρούνται από τις κορυφαίες όπερες του κλασικισμού. Γράφτηκαν κατά το τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα και ανέδειξαν τον Γκλουκ ως «μεταρρυθμιστή» της όπερας. Ο Γκλουκ απομακρύνθηκε από το ύφος της μπαρόκ όπερας που επικρατούσε έως τότε στις σκηνές και εισήγαγε ένα νέο, δραματικό στοιχείο στο οποίο το κείμενο και η εκφορά του αποκτούν κυρίαρχη σημασία. Τα έργα του αποτελούνται από μεγαλύτερες μουσικές ενότητες, καθώς η μουσική περνά χωρίς διακοπή από το ένα μουσικό μέρος στο άλλο. Αναβαθμισμένος είναι και ο ρόλος της ορχήστρας. Πάντως οι δύο Ιφιγένειες δεν βασίζονται τόσο στον Ευριπίδη αλλά σε ύστερα γαλλικά κείμενα του 18ου αιώνα, όπως η «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ρακίνα και η «Ιφιγένεια εν Ταύροις» μια τραγωδία του Κλωντ Γκιγιόμ ντε λα Τους. Ο Γκλουκ συνέθεσε πρώτα την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» την οποία παρουσίασε στο Παρίσι, το 1774 με μεγάλη επιτυχία και στη συνέχεια την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» με την ίδια επιτυχία.
Από τις δύο Ιφιγένειες, η «εν Αυλίδι» ανεβαίνει για πρώτη φορά από την Εθνική Λυρική Σκηνή και η «εν Ταύροις» από το 1946, όταν είχε παρουσιαστεί στο Ηρώδειο, σε σκηνοθεσία Κίμωνα Τριανταφύλλου και μουσική διεύθυνση, Αντίοχου Ευαγγελάτου. Στην ερώτηση γιατί τώρα αποφάσισε η ΕΛΣ να ανεβάσει και τις δύο Ιφιγένειες σε ενιαία παράσταση, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ελληνικού λυρικού θεάτρου, Γιώργος Κουμεντάκης απαντά: «Γιατί ο πόλεμος είναι ξανά δίπλα μας. Γιατί έχουμε ανάγκη τα μεγάλα κείμενα για να αποστασιοποιηθούμε από το τρομακτικό παρόν και να αναστοχαστούμε το δυοίωνο μέλλον μας. Γιατί η τραγική μοίρα του οίκου των Ατρειδών –πριν και μετά το ξέσπασμα του Τρωϊκού πολέμου– είναι ένα διαχρονικό και πανανθρώπινο μάθημα για τον άνθρωπο».
Εκτός από τον Ντμίτρι Τσερνιακόφ που υπογράφει τη φιλόδοξη σκηνοθεσία της δίπτυχης όπερας, την Ορχήστρα της ΕΛΣ διευθύνει ο Γερμανός αρχιμουσικός και ακαδημαϊκός Μίχαελ Χοφστετερ, τις δύο Ιφιγένειες ερμηνεύει σε μια φωνητική και σκηνική πρόκληση, η σπουδαία Αμερικανίδα σοπράνο Κορίν Γουίντερς, στον ρόλο του Αγαμέμνονα, ο δικός μας και εξαιρετικός βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος, την Κλυταιμνήστρα ερμηνεύει η Γαλλίδα υψίφωνος Βερονίκ Ζανς, τον Ορέστη ο βαρύτονος Διονύσης Σούρμπης, τον Πυλάδη ο Γάλλος τενόρος Στανισλάς ντε Μπαρμπεράκ, τον Αχιλλέα ο Άγγλος τενόρος Άντονι Γκρέγκοτι και τον Θόα ο Γάλλος βαρύτονος Αλεξάντερ Ντυαμέλ. Μπορείτε να δείτε την δίπτυχη παράσταση στις 10, 13, 16, 19, 22, 27 & 30 Οκτωβρίου.
＊ Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταία της κυκλοφορία η νέα, αναθεωρημένη έκδοση του μυθιστορήματός της «Πατρίδα από βαμβάκι» (εκδ. Πατάκη).
