kouarteto1

Για την παράσταση «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία του Θανάση Σαράντου που παίζεται στο Από Μηχανής Θέατρο. Κεντρική εικόνα: © Κωνσταντίνος Λέπουρης. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Κουαρτέτο» του Heiner Müller σκηνοθετεί αριστοτεχνικά ο Θανάσης Σαράντος, με τη μετάφραση της Ελένης Βαροπούλου και τη δραματουργική συμβολή της Εύης Προύσαλη. Ένα κείμενο ωμό, που προεκτείνει γραμματολογικά το επιστολογραφικό μυθιστόρημα Επικίνδυνες Σχέσεις (1782: Les liaisons dangereuses) του Choderlos de Laclos σε ένα κείμενο εξαιρετικό, που πλέον έχει καταστεί κλασικό κείμενο της σύγχρονης δραματουργίας.

Το δύσκολο, αφαιρετικό κείμενο

Ξεκινώντας από ένα κείμενο χωρίς στίξη, γραμμένο σε τηλεγραφικό ύφος και χωρίς σαφείς σκηνικές οδηγίες, το «Κουαρτέτο» προσφέρεται για τεράστια σκηνοθετική παρέμβαση. Οι δύο κύριοι χαρακτήρες παίζουν ένα παιχνίδι θεατρικής αναπαράστασης και εναλλαγής ρόλων: της μοιχού, της έμπειρης κυρίας, του αποπλανητή, του αθώου επισκέπτη, του βιαστή, της αθώας παρθένας, εναλλάσσοντας και τα φύλα με τις κατάλληλες μεταμφιέσεις.

Βία και απόπειρα επιβολής/δεσποτισμός, απουσία ευθύτητας και βυζαντινισμός, συνεχής επιστράτευση ρητορικών σχημάτων και λεξιλαγνία, έντονος πόθος και απροσχημάτιστη λαγνεία, λιμπιντινική κορύφωση και αλληλοσπαραγμός.

Η παράσταση ξεκινά με τη χωροχρονική τοποθέτηση του Müller, που αφ’εαυτής είναι υπερρεαλιστική στη σύλληψη: «Σαλόνι πριν από τη Γαλλική Επανάσταση/καταφύγιο μετά τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο».

Κυρίως, όμως, βέβηλη αναφορά στα κοινωνικά, ταξικά δεδομένα και στην υποκρισία της Εκκλησίας και των εκκλησιαστικών ηθών, όπως και όλων των σωτηριολογικών μηνυμάτων του κυρίαρχου δόγματος: αυτά είναι τα κύρια γνωρίσματα της τυπολογίας που φέρνει το έργο του Müller επί σκηνής, μέσα από ένα λαβύρινθο αμοιβαίων μετατοπίσεων, προβολών και μεταμφιέσεων, που επιτρέπουν και ερμηνευτικές κορυφώσεις και δίνουν στους ηθοποιούς το προβάδισμα.

Η παράσταση ξεκινά με τη χωροχρονική τοποθέτηση του Müller, που αφ’εαυτής είναι υπερρεαλιστική στη σύλληψη: «Σαλόνι πριν από τη Γαλλική Επανάσταση/καταφύγιο μετά τον Γ' Παγκόσμιο Πόλεμο». Η απόλυτη υπαρξιακή φρίκη, η διαρκής υπενθύμιση της απουσίας αξιακού συστήματος και μεταφυσικής στέγασης.

kouarteto2

Έξω μαίνεται η ταξική πάλη ή κάποια πυρηνική καταστροφή, υπαινικτικά δοσμένη με κόκκινο φως. Η Μαρκησία ντε Μερτέιγ και ο Υποκόμης ντε Βαλμόν συνδέονται με μια καταστροφική σχέση, όπου κυριαρχούν ο πειραματισμός, η εξαπάτηση και η αναμέτρηση με την εσωτερική βία- που θα φτάσει σε κανιβαλισμό και αλληλοεξολόθρευση των δύο εναπομεινάντων αυτής της «Έρημης Χώρας».

Η Κερασία Σαμαρά ενσαρκώνει μιαν άχρονη Μαρκησία Ντε Μερτέιγ επιστρατεύοντας ακραία σωματικότητα και το εξαιρετικό μακιγιάζ «poupée» της Ειρήνης Γάτου.

Σε ένα κανονικό «κουαρτέτο» από σκετς, τα δύο πρόσωπα θα αναπαραστήσουν τις μεταξύ τους αναφορές, καθώς και τις αναφορές τους στο πρόσωπο της ανηψιάς Βολάνζ και της συζύγου του Προέδρου ντε Τουρβέλ: δύο πρόσωπα, δηλαδή, θα υποδυθούν τέσσερα.

Οι εξαιρετικές ερμηνείες

Η Κερασία Σαμαρά ενσαρκώνει μιαν άχρονη Μαρκησία Ντε Μερτέιγ επιστρατεύοντας ακραία σωματικότητα και το εξαιρετικό μακιγιάζ «poupée» της Ειρήνης Γάτου, περούκες και ημιτελή leather και μαύρη λύκρα κοστούμια που τη βοηθούν να «βγει» από το πλαίσιο μιας «εποχής» και να απλώσει τις αδηφάγες ορέξεις, τη δολιότητα και τη ρητορική της δεινότητα σε μονοπάτια ασύλληπτα.

Ένα μπουντουάρ παραμένει πάντα στημένο επί σκηνής, για να υπηρετήσει τις αλλεπάλληλες μεταμφιέσεις και μετακινήσεις της ως Βαλμόν και ως Σολάνζ, χωρίς κατ’ουσίαν να καταργεί την ταυτότητα της γαλλίδας ευγενούς που επιδίδεται στην κενόδοξη μάχη της με τον χρόνο («Το μαρτύριο να ζεις και να μην είσαι Θεός», παραπονιέται η Μαρκησία).

Ο Χρήστος Βασιλόπουλος στον ρόλο του Κόμητα Βαλμόν, ακολουθώντας τις κινησιολογικές υποδείξεις του Πλωτίνου Ηλιάδη, κινείται επίσης στα όρια μιας «εκδοράς» του ιστορικού χρόνου.

Η διαφθορά και η απελπισμένη ηδυπάθεια συνυπάρχουν, στη φιγούρα της, με τον εύθραυστο χαρακτήρα της ερωτικής της δοκιμασίας, με τη ζήλεια και με την αναπόφευκτη φθορά της ηλικίας. Το δαιμονικό στοιχείο μπορεί να βαδίζει παράλληλα με τον χειριστικό ρόλο της σε ένα πλέγμα που φτάνει ως τον φόνο, εφόσον το υπαρξιακό της κενό υλοποιείται ως ταξική συμπεριφορά επιβολής και βιασμού των αδυνάμων. Η απουσία αυτοπροσδιορισμού του φύλου της εξισορροπείται, στο έργο του Müller, από τη διαφθορά: η Ιστορία «έγραψε» στο προφίλ της Μαρκησίας ντε Μερτέιγ όλα τα κατηγορήματα του Διαφωτισμού που ποτέ δεν τηρήθηκαν.

Ο Χρήστος Βασιλόπουλος στον ρόλο του Κόμητα Βαλμόν, ακολουθώντας τις κινησιολογικές υποδείξεις του Πλωτίνου Ηλιάδη, κινείται επίσης στα όρια μιας «εκδοράς» του ιστορικού χρόνου. Βαθύτατα ριζωμένη θεωρία machismo επιτρέπει ακόμη και στην εκθηλυσμένη εκδοχή του Βαλμόν να είναι φαλλική ως σύλληψη.

kouarteto3

Η διαδοχική του μεταμφίεση σε κλόουν (τύπου κινηματογραφικού Joker), σε γυμνό αντικείμενο σαδομαζοχιστικού σεξ και σε ηδυπαθή κυρία Τουρβέλ είναι συγκλονιστική, τολμηρή, πολύ καλοδουλεμένη. Ως αντίστιξη στο προφίλ του επιβήτορα/γυναικοκατακτητή, η drag εμφάνισή του φέρει δυνάμει όλα τα μεταμορφωσιγενή χαρακτηριστικά της «μετάβασης» από έναν παλιό κόσμο στερεοτυπικών συλλήψεων του ερωτισμού σ' αυτόν τον απόλυτα εγκαταλελειμμένο, κενό νοήματος χώρο σαγήνης και αυτοκαταστροφής όπου θα κινηθεί ο θλιμμένος Βαλμόν, υποτασσόμενος στις διαταγές της dominatrix Μαρκησίας.

Έρχεται κι αυτός, χλευαστικά, σαν «κομμάτι του παρελθόντος» (όπως εύστοχα είχε παρατηρήσει η θεατρολόγος και μεταφράστρια Ελένη Βαροπούλου), ώστε να επιδοθεί σε μια σειρά σεξουαλικών παραβάσεων και βρομιάς, μεθοδεύσεων αδιανόητης πανουργίας, σε μια φλεγόμενη κατάργηση κάθε ορίου ηθικής.

Το σκηνικό 

Καλαίσθητο, ζοφερό σκηνικό της Θάλειας Ιστικοπούλου που διακρίνεται για την αφαίρεση και τη σκοτεινότητά του, εξαιρετικά κοστούμια του Μάριου Καραβασίλη, σε μια σκηνική σύνθεση που επιτρέπει στους δύο πρωταγωνιστές να εκδιπλώσουν απίστευτες ερμηνευτικές δυνατότητες. Δεν ενθουσιάστηκα με τις μουσικές επιλογές της παράστασης, ούτε με τη μέτρια χορογραφία του αργεντίνικου τανγκό.

Με μαύρο χιούμορ, κυνισμό και αίσθηση ερείπωσης και ολοκληρωτικής χειραγώγησης εκ μέρους της Μαρκησίας και πλήρους παράδοσης στο σεξ, ο Βαλμόν του κύριου Σαράντου έρχεται να υπογραμμίσει τη σωματικότητα της αρχικής σύλληψης αυτού του χαρακτήρα.

Oι χρωματικές εναλλαγές σε φωτισμούς tableaux vivants της Στέβης Κουτσοθανάση υπογραμμίζουν την ηδονοβλεπτική εικονοποιία που ο συγγραφέας επιδιώκει να υπονομεύσει, τόσο σε επίπεδο λίμπιντο όσο και σε επίπεδο κοινωνικού σαρκασμού και στηλίτευσης της αδικίας και της ανισότητας. Το έργο, από τη φύση του επαναστατικό, δυναμιτίζει κάθε στερεότυπη αντίληψη περί ερωτικής αξιοπρέπειας, διανοίγοντας το έδαφος για ολοκληρωτική καταστροφή των σχέσεων και των θεσμών.

kouarteto4

Με μαύρο χιούμορ, κυνισμό και αίσθηση ερείπωσης και ολοκληρωτικής χειραγώγησης εκ μέρους της Μαρκησίας και πλήρους παράδοσης στο σεξ, ο Βαλμόν του κύριου Σαράντου έρχεται να υπογραμμίσει τη σωματικότητα της αρχικής σύλληψης αυτού του χαρακτήρα, όπως και την αδυνατότητα επιβίωσής του.Mια παράσταση αισθησιακή, τολμηρή, ακριβόλογη, μια σπάνια προσέγγιση του κειμένου του Müller.

Πληροφορίες παράστασης

Σκηνοθεσία: Θανάσης Σαράντος
Μετάφραση: Ελένη Βαροπούλου

Σύνθεση μουσικής: Κωνσταντίνος Ευαγγελίδης
Σκηνικά: Θάλεια Ιστικοπούλου
Ερμηνεύουν: Κερασία Σαμαρά, Χρήστος Βασιλόπουλος

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περιμένοντας τον Γκοντό» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου στη Στέγη (κριτική): Υπαρξιακό παραλήρημα σε μια υπερβατική παράσταση

«Περιμένοντας τον Γκοντό» σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου στη Στέγη (κριτική): Υπαρξιακό παραλήρημα σε μια υπερβατική παράσταση

Για την παράσταση «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμιουελ Μπέκετ σε σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου που ανεβαίνει στην κεντρική σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση. Κεντρική εικόνα: © Johanna Weber. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...
«Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη (κριτική) – Μια γνήσια και αυθόρμητη παράσταση

«Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη (κριτική) – Μια γνήσια και αυθόρμητη παράσταση

Για την παράσταση «Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν που ανεβαίνει στο Θέατρο «Ρεκτιφιέ» σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη. Κεντρική εικόνα: © Νίκη Δουλγεράκη.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

«Τά...

«Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική) – Ένα αριστούργημα σε εκδοχή «teatro povero»

«Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική) – Ένα αριστούργημα σε εκδοχή «teatro povero»

Για την παράσταση «Ονειρόδραμα» του Αύγουστου Στρίντμπεργκ που ανεβαίνει στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Γεωργίας Μαυραγάνη. Κεντρική εικόνα: © Karol Jarek. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΒΘ 2024 – Φάμπιο Στάσι: «Η λογοτεχνία σώζει τη ζωή των ανθρώπων»

ΔΕΒΘ 2024 – Φάμπιο Στάσι: «Η λογοτεχνία σώζει τη ζωή των ανθρώπων»

Με αφορμή την παρουσία του στην 20η ΔΕΒΘ και την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Μαστρο Τζεπέτο» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος), συνομιλήσαμε με τον Ιταλό συγγραφέα Φάμπιο Στάσι [Fabio Stassi] για τη θεραπευτική δύναμη των βιβλίων.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...
Νέος φορέας για το βιβλίο: «Μέσα στον επόμενο μήνα η λειτουργία του» είπε μεταξύ άλλων ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας στην 20ή ΔΕΒΘ

Νέος φορέας για το βιβλίο: «Μέσα στον επόμενο μήνα η λειτουργία του» είπε μεταξύ άλλων ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας στην 20ή ΔΕΒΘ

Για το έντυπο βιβλίο στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τις προοπτικές της αγοράς βιβλίου, τον νέο νόμο για το βιβλίο, καθώς και τις ευκαιρίες και τις προοπτικές του κλάδου μίλησε ο υφυπουργός Πολιτισμού Χρίστος Δήμας.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Ο λόγος στις γυναίκες: Εκδότριες από την Ελλάδα και τη Σάρζα, στερεότυπα και νέα γενιά

ΔΕΒΘ 2024: Μέρα 2η – Ο λόγος στις γυναίκες: Εκδότριες από την Ελλάδα και τη Σάρζα, στερεότυπα και νέα γενιά

Πώς δουλεύουν οι εκδοτικοί οίκοι που έχουν στο τιμόνι τους γυναίκες; Πόσο επιδραστικοί είναι; Ποια είναι η εμπειρία εκδοτριών σε ένα εμιράτο; Μια σημαντική συζήτηση που ξεχώρισε κατά την 2η μέρα της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, ενώ λίγο αργότερα με αφορμή τον συλλογικό τόμο με εμπειρίες έφηβων και νέων γυν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

«Ο Αλγόριθμος» του Κυριάκου Κεντρωτή (προδημοσίευση)

«Ο Αλγόριθμος» του Κυριάκου Κεντρωτή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Κυριάκου Κεντρωτή «Ο Αλγόριθμος – Ιστορίες σαν παραμύθια», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ο ξεχασμένος ήρωας»

...
«Μαύρο πέπλο» της Μαρίας Φώσκολου (προδημοσίευση)

«Μαύρο πέπλο» της Μαρίας Φώσκολου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο μυθιστόρημα της Μαρίας Φώσκολου «Μαύρο πέπλο», το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η μεταλλική γεύση του αίματος παρέμενε ακόμη νωπή επάνω στα διψασμένα χείλη μ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως το Brexit: 12 ιστορικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα

Από το Βυζάντιο έως τον Βενιζέλο κι από τη μάχη του Στάλιγκραντ έως τη σημερινή μορφή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιλέγουμε δώδεκα ιστορικά βιβλία που ανοίγουν διάλογο ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία από το εξώφυλλο του βιβλίου του Μενέλαου Χαραλαμπίδη «Οι δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).&...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ