«Trans-port» και «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ»: δύο πολύ καλές παραστάσεις τον Νοέμβριο (κριτική)

Trans-port
Έργο της Ειρήνης Δερμιτζάκη
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καρατζιάς
⌖ Θέατρο Vault

Στο θέατρο Vault, στον Βοτανικό, είδα το έργο «Trans-port» της Ειρήνης Δερμιτζάκη, που διακρίθηκε πέρυσι στο εργαστήριο «Outreach Project» – Συνέργειες Πολιτισμού του Κώστα Θεωνά. Το έργο, όπως και τα υπόλοιπα που συμμετείχαν στον θεσμό, αποτυπώνει μια πολύ ιδιάζουσα και διαφορετική πτυχή της κοινωνικής ζωής, παρουσιάζοντας έναν αντιπροσωπευτικό μέσο Νεοέλληνα στο σημείο καμπής όπου λαμβάνει χώρα η μεταστροφή του: από τα στερεότυπα περί ρατσισμού στην αποδοχή της διαφορετικότητας, από τα σεξιστικά κλισέ στον απροκατάληπτο ανθρωπισμό και την ενσυναίσθηση.

Αυτός είναι ο ανδρικός χαρακτήρας του Θοδωρή, που τον υποδύεται με ιδιαίτερη ευαισθησία ο Σωτήρης Δούβρης, ενώ τον ρόλο της τρανς μετανάστριας Sabah υποδύεται η Kassandra El Najjar, εντυπωσιάζοντας με τον αισθησιασμό της και την αμεσότητά της επί σκηνής.

Το ταξίδι με προορισμό την Στοκχόλμη ξεκινά από τον Πειραιά και στη διάρκειά του καταρρίπτονται κάποιοι φραγμοί και οι δύο χαρακτήρες, η Sabah και ο Θοδωρής, βρίσκουν άξονες κατανόησης και επαφής και ανακαλύπτουν τη ρίζα των φόβων και των αναστολών τους. Ένας νταλικέρης μεταφέρει παράνομα με το φορτηγό του, μια γυναίκα από τη Συρία, χωρίς να γνωρίζει ότι είναι τρανς.

Παρά τη στατικότητα του σκηνικού, το road trip της παράστασης επιτυγχάνεται θαυμάσια και οι ατμόσφαιρες του κάθε σταθμού είναι αποτυπωμένες στο πολύ καλό κείμενο.

Παρά τη στατικότητα του σκηνικού, το road trip της παράστασης επιτυγχάνεται θαυμάσια και οι ατμόσφαιρες του κάθε σταθμού είναι αποτυπωμένες στο πολύ καλό κείμενο. Η παράσταση έχει μια καθοδήγηση στην κατεύθυνση ρεαλιστικής και λιτής απόδοσης, ενώ οι πιο ονειρικές σκηνές αποδίδονται με λυρισμό: υπάρχει μια σκηνή εκπληκτικά χορογραφημένη από τη Φένια Αποστόλου, ενώ το λιτό σκηνικό υπογράφει η Γεωργία Μπούρδα και τους φωτισμούς η Χριστίνα Φυλακτοπούλου.

Στη σκηνοθεσία του Δημήτρη Καρατζιά το προσωπικό βίωμα παίρνει διάσταση μετωπικής εκμυστήρευσης προς το κοινό, το κάθε μεμονωμένο τραυματικό συμβάν αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο ακρόασης του άλλου, ενώ διαφορετικές είναι οι χρονικότητες συνειδητοποίησης καθενός από τους δυο χαρακτήρες.

Η ξενοφοβία, εκκινώντας από την εκμετάλλευση και το χυδαίο αίτημα για εκχρηματισμό και εξελισσόμενη σε απλή επιφύλαξη, ο μισογυνισμός ως απότοκος ενός βαθιά βιωμένου πατριαρχικού προτύπου, το εναλλακτικό μοντέλο ζωής κάποιου μη χαρακτηρισμένου σεξουαλικά ατόμου ως πηγή φόβου και αντικείμενο κατάκρισης, η σταδιακή αποκάλυψη της τρανς ταυτότητας που οδηγεί στην όρθωση αξεπέραστων στεγανών, τέλος η σωματική και ψυχολογική βία ως πανταχού παρούσα συνθήκη: αυτά είναι τα ζητήματα που πραγματεύεται αυτή η πολύ καλή παράσταση.

Συντελεστές 
Συγγραφέας: Ειρήνη Δερμιτζάκη
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καρατζιάς
Πρωτότυπη μουσική: Μάνος Αντωνιάδης
Σκηνικό: Γεωργία Μπούρδα
Επιμέλεια κοστουμιών: Γεωργία Μπούρδα
Σχεδιασμός φωτισμών / Φωτογραφίες παράστασης: Χριστίνα Φυλακτοπούλου
Χορογραφίες / Κινησιολογία: Φένια Αποστόλου
Βοηθός Σκηνοθέτη: Κική Μαυρίδου
Παίζουν
Στο ρόλο του Θοδωρή ο Σωτήρης Δούβρης
και στο ρόλο της Sabah η Kassandra El Najjar

Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ
Έργο του Έντ. Άλμπι
Σκηνοθεσία: Ορέστης Τάτσης
⌖ Από Μηχανής Θέατρο

Είδα την αξιοθαύμαστη σκηνοθετική πινελιά του Ορέστη Τάτση στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;» του Έντουαρντ Άλμπι, στο «Από Μηχανής Θέατρο». Το αγαπημένο αυτό έργο έκανε πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη το 1962, ενώ στην Ελλάδα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Θέατρο Τέχνης από τον Κάρολο Κουν το 1965 και αργότερα από τον θίασο Καζάκου/Καρέζη. Στον κινηματογράφο έχει μείνει αξέχαστη η ταινία του Μάικ Νίκολς, με τους Ελίζαμπεθ Τέιλορ, Ρίτσαρντ Μπάρτον, Τζορτζ Σίγκαλ και Σάντι Ντένις.

Αυτό το έργο περιέργως κατατάχθηκε στο Θέατρο του Παραλόγου, ενώ κατ’ ουσίαν ανακλά τον υψηλό βαθμό εκλογίκευσης των παράλογων σχέσεων που βιώνουμε καθημερινά. Υπό αυτό το πρίσμα, κάλλιστα μπορείς να πει κανείς ότι ο Άλμπυ αγγίζει την ουσία των ανθρώπινων σχέσεων, την ουσία της κοινωνικότητας και το αμοιβαίο παιχνίδι ρόλων που την επικαθορίζουν.

Υφολογικά χαρακτηρίζεται από έντονη θεατρικότητα, διαλόγους γεμάτους δηκτικό χιούμορ και θεματολογικά άπτεται όλων των μεγάλων ζητημάτων που απασχόλησαν τον πνευματικό κόσμο της Αμερικής στη δεκαετία του ’60: στο σημείο απογείωσης του σύγχρονου καταναλωτισμού και των όρων ανάλωσης που θέτει ως προϋπόθεση της ευτυχίας, στα αντιπολεμικά συνθήματα, στις εναλλακτικές πολιτισμικές πρακτικές ως προς την ατομική κοινωνική έκφραση, τα ελαφρά ναρκωτικά (που στον κολλεγιακό χώρο κατείχαν κεντρική θέση), τη θέση της γυναίκας έναντι του άνδρα (και των παραδοσιακών του ρόλων ως συζύγου, ως πατέρα και ως εραστή) καθώς και την απενοχοποιημένη εξωτερίκευση της σεξουαλικότητας.

Το Εγώ των χαρακτήρων αναδύεται ως αντίλογος στις κομφορμιστικές αντιλήψεις του αμερικανού μεσοαστού.

Το Εγώ των χαρακτήρων αναδύεται ως αντίλογος στις κομφορμιστικές αντιλήψεις του αμερικανού μεσοαστού, ενώ λεπτομερειακές ανταλλαγές ατάκας αντικατοπτρίζουν τη διάθεση ευφυολογήματος της συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης.

Με τη νευρωτική σχέση του Τζορτζ και της Μάρθας στο επίκεντρο και με την υπό εκκόλαψιν σχέση των άλλων δύο, νεώτερων προσώπων ως καθρέφτη της πρώτης, το έργο αυτό αγγίζει όλη τη γκάμα του ψυχοσυναισθηματικού bullying που μπορεί να ασκηθεί στο όνομα της αγάπης, της αφοσίωσης, της μονογαμικότητας, όλα όμως υπό την αυταρχική αιγίδα ενός πανεπιστημιακού ιδρύματος.

Προσωπικές βλέψεις, μωροφιλοδοξία, χαλαρή προσωπική ηθική που κυμαίνεται από άτοπη ερωτικοποίηση μιας αδιάφορης σχέσης και απλό συμβιβασμό έως αλκοολισμό, ουσίες και πλήρη εκπόρνευση, όλα αυτά παράγουν την τριβή και τη σύγκρουση μέσα στο ζευγάρι: αναγόμενα στην κλίμακα του μέσου ζευγαριού ανά τον κόσμο, αντικατοπτρίζουν και τις δικές μας, καθημερινές προστριβές για ζητήματα που εκ πρώτης όψεως φαντάζουν επουσιώδη, αν όμως αναλυθούν σε βάθος αποκαλύπτουν κακώς κείμενα του πολιτισμού μας επί συνόλω.

Ο Τζορτζ και η Μάρθα είναι εγκλωβισμένοι στην εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους, ενώ τα παιχνίδια ρόλων που επιβάλλουν στους δυο προσκεκλημένους τους συνιστούν μια προσπάθεια τελευταίας απόδρασης από το περίκλειστο αυτό σύστημα αναφορών.

Το επινοημένο παιδί του ζευγαριού μπορεί κανείς να πει ότι συνοψίζει το σύνολο των οραματισμών και των ιδεοληψιών εκείνης της δεκαετίας.

Το επινοημένο παιδί του ζευγαριού μπορεί κανείς να πει ότι συνοψίζει το σύνολο των οραματισμών και των ιδεοληψιών εκείνης της δεκαετίας, θνησιγενές κι αυτό όπως και τα συστήματα αξιών από τα οποία εκπορεύεται, σε μιαν επαρχιακή Αμερική που σταδιακά ανακάμπτει και επαναπαύεται στο πρότυπο ευζωίας των μεταπολεμικών δεκαετιών. Αντιπαραθέτοντας, εν είδει πολεμικής, τις ανθρωπιστικές επιστήμες στις θετικές (την Ιστορία στη Βιολογία), το καταπληκτικό αυτό έργο δεν θίγει μόνο τα «εν οίκω» προβλήματα επικοινωνίας, εγγύτητας και αγάπης, αλλά και τη στρεβλωμένη δημόσια εκδοχή της ανθρώπινης ιστορίας.

Η Ναταλία Στυλιανού στον ρόλο της κοινωνιοπαθούς Μάρθας και ο Δημήτρης Ξανθόπουλος στον ρόλο του Τζορτζ αποδίδουν θαυμάσια τις λεπτές ψυχολογικές αποχρώσεις της συγκρουσιακής σχέσης ενός μεσήλικου ζευγαριού της upper middle class, ενώ ο Άγγελος Ανδριόπουλος και η Σεμίνα Πανηγυροπούλου ανταποκρίνονται, αντίστοιχα, στους νεανικότερους, συμμετρικούς ρόλους του ρηχού και άπληστου Νικ και της υστερικής Χάνι, απαρτιώνοντας μια θαυμάσια ομάδα και υποστηρίζοντας τη γλαφυρή μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη σε κάθε σημαίνουσα λεπτομέρεια του κειμένου: παραπληρωματικές «δυάδες» ρόλων που εναλλάσσονται, στιγμιαίες συμμαχίες που διαλύονται άμα τη συνάψει τους, παιχνίδι αμοιβαίας επιβολής και αλληλοεξευτελισμού, εν τέλει υπερτονισμός της ανάγκης για τρυφερότητα και σταθερό σημείο αναφοράς.

Συντελεστές 
Μετάφραση: Τζένη Μαστοράκη
Σκηνοθεσία: Ορέστης Τάτσης
Σκηνικά - Κοστούμια: Κωσταντίνος Ζαμάνης
Μουσική σύνθεσή: Θοδωρής Αμπαζής
Πρωταγωνιστούν
Μάρθα: Ναταλία Στυλιανού
Τζορτζ: Δημήτρης Ξανθόπουλος
Νικ: Αγγελος Ανδριόπουλος
Χάνι: Σεμίνα Πανηγυροπούλου

^＊ Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική.