alt

Για την παράσταση των Rimini Protokoll «Granma: Trombones from Havana», σε σκηνοθεσία του Stefan Kaegi, η οποία παρουσιάστηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

Στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση ξανασυναντηθήκαμε με τη σπουδαία δουλειά των Rimini Protokoll, μέσα από τη δραματοποιημένη αφήγηση Granma: Τρομπόνια από την Αβάνα, σε σκηνοθεσία Στέφαν Κέγκι. Πρόκειται για μια τεράστια παραγωγή, προϊόν έρευνας χρόνων σχετικά με την πρόσφατη ιστορία της Κούβας, μια ντοκιμαντερίστικη οπτική που διερευνά εκπροσώπους της νέας γενεάς κουβανών, τέσσερις από τους οποίους καταθέτουν ενώπιόν μας τις οικογενειακές τους μνήμες, ανασυγκροτώντας τα εξήντα χρόνια που μεσολάβησαν από την αρχή της σοσιαλιστικής επανάστασης έως σήμερα. Οικειοποιούμενοι την ιστορία της χώρας τους ως προσωπική/οικογενειακή ιστορία, οι τέσσερις αφηγητές συνεχίζουν να την εξυφαίνουν, χάρη στην επινόηση μιας περίεργης «ραπτομηχανής της ιστορίας».

Η ουτοπική κληρονομιά της Κούβας

Ο συνθέτης Άρι Μπένγιαμιν Μάγιερς βάζει τους ηθοποιούς στη διαδικασία να παίξουν μουσική ως κουαρτέτο τρομπονιών: έχουν, προηγουμένως, διδαχθεί τα στοιχειώδη στο τρομπόνι και τώρα κάνουν μιαν «επαναστατική» μουσική παρέμβαση.

Ο εικοσιτετράχρονος Κριστιάν Πανέκε Μορέδα αναζητά τα ίχνη του προγόνου του στον εμφύλιο πόλεμο της Ανγκόλα, όπου ο παππούς ηγείτο εκστρατευτικού αεροπορικού σμήνους, ενώ η φοιτήτρια Ιστορίας Μιλάγκρο Άλβαρες Λελιέβρε προσπαθεί να καταλάβει γιατί η Επανάσταση, που τής έδωσε τη δυνατότητα να σπουδάσει, δεν της επιτρέπει να ζήσει αξιοπρεπώς με τον μισθό καθηγήτριας που της αντιστοιχεί. Η Μιλάγκρο αναθυμάται τη μοδίστρα γιαγιά της και στήνει επί σκηνής μια «νέου τύπου» ραπτομηχανή Singer, για να υφάνει τα μέρη της αφήγησης ανά έτος, ξεκινώντας από το 1965. 

Οι δύο νεαροί κουβανοί συναντώνται επί σκηνής με άλλους δύο απογόνους «καθεστωτικών». O πρώτος είναι ο τριανταεξάχρονος μαθηματικός και κινηματογραφιστής καρτούν Ντανιέλ Κρούσες Πέρεζ, του οποίου ο παππούς υπήρξε δεξί χέρι του Φιντέλ Κάστρο και ο οποίος, το 1965, μετέφερε με το καράβι «Nonna» (Granma) επαναστάτες από το Μεξικό στην Κούβα για να προετοιμάσουν την ανατροπή του δικτάτορα Μπατίστα. Η δεύτερη απόγονος είναι η τριαντά ενός χρόνων μουσικός Ντιάνα Οσούμι Σενζ Μένα, της οποίας ο παππούς υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Orchestra Maravillas de Florida, και η οποία φιλοδοξεί να συνεχίσει τη μουσική παράδοση της οικογενείας. Ο συνθέτης Άρι Μπένγιαμιν Μάγιερς βάζει τους ηθοποιούς στη διαδικασία να παίξουν μουσική ως κουαρτέτο τρομπονιών: έχουν, προηγουμένως, διδαχθεί τα στοιχειώδη στο τρομπόνι και τώρα κάνουν μιαν «επαναστατική» μουσική παρέμβαση. Σαν ένα ensemble μουσικών, οι καλλιτέχνες υπογραμμίζουν με ήχους τα γεγονότα και σταδιακά εξοικειώνονται με το κοινό ώστε το πλήθος των ιστορικών αναφορών να γίνει κτήμα αμφοτέρων των πλευρών: με άλλα λόγια, το κοινό εμπλέκεται στην αναδιήγηση που επιχειρείται επί σκηνής. Σ’ αυτή τη διαδικασία συμβάλλει ένα στοιχειώδες (κάποιοι θα το χαρακτήριζαν: παιδαριώδες) παιχνίδι baseball στις κρίσιμες ιστορικές καμπές: οι ηθοποιοί «σου πετούν το μπαλάκι» κι εσύ τους το πετάς πίσω, κι έτσι ένα «πάρε-δώσε» συνάπτεται μεταξύ κοινού και σκηνής, που ίσως και να εξελιχθεί σε ουσιαστική επικοινωνία.

Η Ιστορία ως υφαντό ή ως γιαπί απίθανων συνοικήσεων

Tα τέσσερα αυτά εγγόνια αναδιηγούνται, με ντοκιμαντερίστικο και πολυφωνικό τρόπο, τις ιστορίες των παππούδων και γιαγιάδων τους, αναπλάθοντας την κουβανική «διευρυμένη» σύμμεικτη οικογενεία. Ένα έξυπνο τέχνασμα, ένας υπαινιγμός γεμάτος ανθρωπιά και θεατρικότητα.

Στο Granma η εξιστόρηση συνοδεύει τον αφηγηματικό ιστό με υψηλό βαθμό προφορικότητας: καταγράφει την προφορική εκδοχή της Ιστορίας, δίνοντας τον καμβά για να διαπλακούν τα κορυφαία πολιτικοκοινωνικά γεγονότα της κουβανικής και παγκόσμιας επικαιρότητας όλων αυτών των εξήντα χρόνων. Με άλλα λόγια, τα τέσσερα αυτά εγγόνια αναδιηγούνται, με ντοκιμαντερίστικο και πολυφωνικό τρόπο, τις ιστορίες των παππούδων και γιαγιάδων τους, αναπλάθοντας την κουβανική «διευρυμένη» σύμμεικτη οικογενεία. Ένα έξυπνο τέχνασμα, ένας υπαινιγμός γεμάτος ανθρωπιά και θεατρικότητα, που παραπέμπει στη σημερινή την κατάσταση συνύπαρξης, κάτω από την ίδια στέγη, δύο έως και τριών γενεών κοντινής ή μακρινής συγγένειας, ακόμη και αγχιστείας: το αποτέλεσμα της ένδειας στη σημερινή Αβάνα («Περίπου αυτό που αντιμετωπίζετε εσείς οι Αθηναίοι σήμερα με το Airbnb!» θα σχολιάσουν οι ηθοποιοί, κάνοντας έναν ατυχή παραλληλισμό με την εκποίηση στέγης που πραγματοποιείται στη σύγχρονη Ελλάδα). 

Ένας αναληθής διάλογος συνάπτεται ανάμεσα στα βίντεο με τους ήδη πεθαμένους παππούδες και τους επί σκηνής εγγονούς. Αυτό λειτουργεί ως δραματουργική ψευδαίσθηση και η εξιστόρηση ενδυναμώνεται από τη διαπλοκή των γενεών και τις αντιθέσεις στην προσέγγιση, καθώς και με το αντικαθρέφτισμα των απόψεων των παππούδων στη διαμόρφωση της καθημερινότητας των εγγονιών. Οι διαφορετικές υποκειμενικές προοπτικές των τεσσάρων θα οικοδομήσουν την ιστορία που είδαμε σαν «micro-brigada»: ο όρος χρησιμοποιείται στη σημερινή Κούβα για να υποδηλώσει τη μικρή (οικογενειακή) ομάδα στα πλαίσια της οποίας κάθε οικογένεια (που δεν περιλαμβάνει επαγγελματίες οικοδόμους) χτίζει το σπίτι της με τα ίδια της τα χέρια. Η οικογένεια, ο θεσμός, το ιδεώδες του μέσου Κουβανού, εδώ «χτίζει» το σπίτι της ιστορίας της, προσπαθώντας να αποτιμήσει τα επίχειρα του σοσιαλιστικού πειράματος, τις προοπτικές επιβίωσής του, τις προεκτάσεις του στο μέλλον. Και, βέβαια, βολιδοσκοπώντας τη ματιά του ευρωπαίου, και στην περίπτωσή μας του ελληνικού κοινού μετά την οικονομική κρίση και την οπισθοχώρηση των σοσιαλιστικών ιδεωδών. 

alt

Το εγγύς μέλλον, με τη ματιά ενός πρωτοπόρου Γερμανού

Η σύλληψη και η σκηνοθετική προσέγγιση του όλου πρότζεκτ είναι του Γερμανού δημιουργού Στέφαν Κέγκι με βοηθό του τη Νοέμι Μπέρκοβιτς και την ασκούμενη Ιγνάθια Γκονζάλες. Η έρευνα που προηγήθηκε φιλοξενήθηκε στην Residencia Documenta Sur και στο Laboratorio Escénico de Experimentación Social της Αβάνας, στην Κούβα. Την παράσταση συνοδεύουν τα βίντεο του Μίκο Γκέστελ με τη συνεργασία της Μάρτα Μαρία Μποράς, ενώ ο σχεδιασμός ήχου είναι των Τίτο Τομπλερόνε και Άαρον Γκάντους και τα κοστούμια της Τζούλια Καζαμπόνα, που είναι και βοηθός σκηνογράφου, με τη βοήθεια της ασκούμενης Λένα Σταμ. Οργανωμένη δραματουργικά από τον Αλιόσα Μπεγκρίχ, τη Γιοχάνα Χενάντες και τον Ρικάρντο Σαρμιέντο, το όλο εγχείρημα του Στέφαν Κέγκι υλοποιήθηκε σκηνικά από τον Αλιόσα Μπεγκρίχ και την ασκούμενη Γιοάνα Φάλκεμπεργκ, ενώ η τεχνική υποστήριξη ήταν του Σβεν Νίχτερλαϊν.

Σε μιαν εποχή όπου τα σύνορα ανοίγουν και, αν η οικονομική του κατάσταση τού το επιτρέπει, ο μέσος κουβανός ταξιδεύει στο εξωτερικό ή μεταναστεύει, το θέατρο προκύπτει κατά κανόνα από δραματοποιημένη λογοτεχνία (σας θυμίζει τίποτε;), ενώ οι μεταδραματικές παραστάσεις αντιμετωπίζονται με καχυποψία και διέρχονται τη βάσανο της λογοκρισίας.

«Μαθαίνει κανείς πολλά στη δίωρη παράσταση Granma», θα γράψει η Alexandra Kedves στο «www.tagesanzeiger.ch» στις 20 Αυγούστου 2019, «από ενδιαφέρουσες ιστορικές λεπτομέρειες μέχρι τη θεμελιώδη αμφισημία κάθε ιστορικής ερμηνείας». Και πράγματι, καθώς αυτό το μεταθεατρικό είδος χρησιμοποιεί τα πολυμέσα, ο θεατής αποκτά διαφορετική σχέση με το σκηνικό γίγνεσθαι και τη θιγόμενη κοινωνική πραγματικότητα. Το θέατρο-ντοκουμέντο (του οποίου άξια εκπρόσωπος στη χώρα μας είναι και η Μαρίλλι Μαστραντώνη) θέτει προ των πυλών το ζήτημα της «ιστορικής τεκμηρίωσης» ως παρθένο έδαφος. O δημιουργός που έχει την αρχική σύλληψη (εν προκειμένω ο Στέφαν Κέγκι) συνεργάζεται για κάποιους μήνες με ένα εργαστήριο σκηνικών τεχνών στην Αβάνα της Κούβας, βρίσκει έναν δραματουργό που θα του φτιάξει το κείμενο, συγκεντρώνει συνεντεύξεις από πραγματικούς μάρτυρες των ιστορικών γεγονότων που πρόκειται να θίξει και από επιστήμονες ιστορικούς που σχολιάζουν. Στη συγκεκριμένη παραγωγή θίγεται το ξεπούλημα της Κούβας και η βιωσιμότητα της οικονομίας της, σε μιαν «μετα-Κάστρο» εποχή, όπου ανοίγει η δυνατότητα σύνδεσης με το διαδίκτυο και ο καπιταλισμός μπαίνει στην καθημερινότητα, αλλά παραμένει ακμαία η λογοκρισία. 

Σε μιαν εποχή όπου τα σύνορα ανοίγουν και, αν η οικονομική του κατάσταση τού το επιτρέπει, ο μέσος κουβανός ταξιδεύει στο εξωτερικό ή μεταναστεύει, το θέατρο προκύπτει κατά κανόνα από δραματοποιημένη λογοτεχνία (σας θυμίζει τίποτε;), ενώ οι μεταδραματικές παραστάσεις αντιμετωπίζονται με καχυποψία και διέρχονται τη βάσανο της λογοκρισίας. Σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ κόβει, και πάλι, τις γέφυρες που συνδέουν την Κούβα με τον δυτικό κόσμο: θα περάσουμε, άραγε, σε μια νέα εποχή πόλωσης; Η Κούβα υπήρξε ανέκαθεν ένας τόπος όπου καθένας «πρόβαλλε» τη δική του πολιτικοκοινωνική ουτοπία και προς τον οποίο έστρεφε την κριτική του για τον σοσιαλισμό, συνήθως κατόπιν εορτής. Το σημαντικό αυτό νησί είναι μια «κίμβλη» (τσίμπλα) στο μάτι της αμερικανικής δημοκρατίας, θα ’λεγε ο Περικλής αν ζούσε σήμερα, κάνοντας την αντιστοίχιση προς τον ρόλο που διαδραμάτιζε η ολιγαρχική Αίγινα «στο μάτι» της αθηναϊκής δημοκρατίας του 5ου αιώνα π.Χ.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ