alt

Για την παράσταση των Rimini Protokoll «Granma: Trombones from Havana», σε σκηνοθεσία του Stefan Kaegi, η οποία παρουσιάστηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

Στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση ξανασυναντηθήκαμε με τη σπουδαία δουλειά των Rimini Protokoll, μέσα από τη δραματοποιημένη αφήγηση Granma: Τρομπόνια από την Αβάνα, σε σκηνοθεσία Στέφαν Κέγκι. Πρόκειται για μια τεράστια παραγωγή, προϊόν έρευνας χρόνων σχετικά με την πρόσφατη ιστορία της Κούβας, μια ντοκιμαντερίστικη οπτική που διερευνά εκπροσώπους της νέας γενεάς κουβανών, τέσσερις από τους οποίους καταθέτουν ενώπιόν μας τις οικογενειακές τους μνήμες, ανασυγκροτώντας τα εξήντα χρόνια που μεσολάβησαν από την αρχή της σοσιαλιστικής επανάστασης έως σήμερα. Οικειοποιούμενοι την ιστορία της χώρας τους ως προσωπική/οικογενειακή ιστορία, οι τέσσερις αφηγητές συνεχίζουν να την εξυφαίνουν, χάρη στην επινόηση μιας περίεργης «ραπτομηχανής της ιστορίας».

Η ουτοπική κληρονομιά της Κούβας

Ο συνθέτης Άρι Μπένγιαμιν Μάγιερς βάζει τους ηθοποιούς στη διαδικασία να παίξουν μουσική ως κουαρτέτο τρομπονιών: έχουν, προηγουμένως, διδαχθεί τα στοιχειώδη στο τρομπόνι και τώρα κάνουν μιαν «επαναστατική» μουσική παρέμβαση.

Ο εικοσιτετράχρονος Κριστιάν Πανέκε Μορέδα αναζητά τα ίχνη του προγόνου του στον εμφύλιο πόλεμο της Ανγκόλα, όπου ο παππούς ηγείτο εκστρατευτικού αεροπορικού σμήνους, ενώ η φοιτήτρια Ιστορίας Μιλάγκρο Άλβαρες Λελιέβρε προσπαθεί να καταλάβει γιατί η Επανάσταση, που τής έδωσε τη δυνατότητα να σπουδάσει, δεν της επιτρέπει να ζήσει αξιοπρεπώς με τον μισθό καθηγήτριας που της αντιστοιχεί. Η Μιλάγκρο αναθυμάται τη μοδίστρα γιαγιά της και στήνει επί σκηνής μια «νέου τύπου» ραπτομηχανή Singer, για να υφάνει τα μέρη της αφήγησης ανά έτος, ξεκινώντας από το 1965. 

Οι δύο νεαροί κουβανοί συναντώνται επί σκηνής με άλλους δύο απογόνους «καθεστωτικών». O πρώτος είναι ο τριανταεξάχρονος μαθηματικός και κινηματογραφιστής καρτούν Ντανιέλ Κρούσες Πέρεζ, του οποίου ο παππούς υπήρξε δεξί χέρι του Φιντέλ Κάστρο και ο οποίος, το 1965, μετέφερε με το καράβι «Nonna» (Granma) επαναστάτες από το Μεξικό στην Κούβα για να προετοιμάσουν την ανατροπή του δικτάτορα Μπατίστα. Η δεύτερη απόγονος είναι η τριαντά ενός χρόνων μουσικός Ντιάνα Οσούμι Σενζ Μένα, της οποίας ο παππούς υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Orchestra Maravillas de Florida, και η οποία φιλοδοξεί να συνεχίσει τη μουσική παράδοση της οικογενείας. Ο συνθέτης Άρι Μπένγιαμιν Μάγιερς βάζει τους ηθοποιούς στη διαδικασία να παίξουν μουσική ως κουαρτέτο τρομπονιών: έχουν, προηγουμένως, διδαχθεί τα στοιχειώδη στο τρομπόνι και τώρα κάνουν μιαν «επαναστατική» μουσική παρέμβαση. Σαν ένα ensemble μουσικών, οι καλλιτέχνες υπογραμμίζουν με ήχους τα γεγονότα και σταδιακά εξοικειώνονται με το κοινό ώστε το πλήθος των ιστορικών αναφορών να γίνει κτήμα αμφοτέρων των πλευρών: με άλλα λόγια, το κοινό εμπλέκεται στην αναδιήγηση που επιχειρείται επί σκηνής. Σ’ αυτή τη διαδικασία συμβάλλει ένα στοιχειώδες (κάποιοι θα το χαρακτήριζαν: παιδαριώδες) παιχνίδι baseball στις κρίσιμες ιστορικές καμπές: οι ηθοποιοί «σου πετούν το μπαλάκι» κι εσύ τους το πετάς πίσω, κι έτσι ένα «πάρε-δώσε» συνάπτεται μεταξύ κοινού και σκηνής, που ίσως και να εξελιχθεί σε ουσιαστική επικοινωνία.

Η Ιστορία ως υφαντό ή ως γιαπί απίθανων συνοικήσεων

Tα τέσσερα αυτά εγγόνια αναδιηγούνται, με ντοκιμαντερίστικο και πολυφωνικό τρόπο, τις ιστορίες των παππούδων και γιαγιάδων τους, αναπλάθοντας την κουβανική «διευρυμένη» σύμμεικτη οικογενεία. Ένα έξυπνο τέχνασμα, ένας υπαινιγμός γεμάτος ανθρωπιά και θεατρικότητα.

Στο Granma η εξιστόρηση συνοδεύει τον αφηγηματικό ιστό με υψηλό βαθμό προφορικότητας: καταγράφει την προφορική εκδοχή της Ιστορίας, δίνοντας τον καμβά για να διαπλακούν τα κορυφαία πολιτικοκοινωνικά γεγονότα της κουβανικής και παγκόσμιας επικαιρότητας όλων αυτών των εξήντα χρόνων. Με άλλα λόγια, τα τέσσερα αυτά εγγόνια αναδιηγούνται, με ντοκιμαντερίστικο και πολυφωνικό τρόπο, τις ιστορίες των παππούδων και γιαγιάδων τους, αναπλάθοντας την κουβανική «διευρυμένη» σύμμεικτη οικογενεία. Ένα έξυπνο τέχνασμα, ένας υπαινιγμός γεμάτος ανθρωπιά και θεατρικότητα, που παραπέμπει στη σημερινή την κατάσταση συνύπαρξης, κάτω από την ίδια στέγη, δύο έως και τριών γενεών κοντινής ή μακρινής συγγένειας, ακόμη και αγχιστείας: το αποτέλεσμα της ένδειας στη σημερινή Αβάνα («Περίπου αυτό που αντιμετωπίζετε εσείς οι Αθηναίοι σήμερα με το Airbnb!» θα σχολιάσουν οι ηθοποιοί, κάνοντας έναν ατυχή παραλληλισμό με την εκποίηση στέγης που πραγματοποιείται στη σύγχρονη Ελλάδα). 

Ένας αναληθής διάλογος συνάπτεται ανάμεσα στα βίντεο με τους ήδη πεθαμένους παππούδες και τους επί σκηνής εγγονούς. Αυτό λειτουργεί ως δραματουργική ψευδαίσθηση και η εξιστόρηση ενδυναμώνεται από τη διαπλοκή των γενεών και τις αντιθέσεις στην προσέγγιση, καθώς και με το αντικαθρέφτισμα των απόψεων των παππούδων στη διαμόρφωση της καθημερινότητας των εγγονιών. Οι διαφορετικές υποκειμενικές προοπτικές των τεσσάρων θα οικοδομήσουν την ιστορία που είδαμε σαν «micro-brigada»: ο όρος χρησιμοποιείται στη σημερινή Κούβα για να υποδηλώσει τη μικρή (οικογενειακή) ομάδα στα πλαίσια της οποίας κάθε οικογένεια (που δεν περιλαμβάνει επαγγελματίες οικοδόμους) χτίζει το σπίτι της με τα ίδια της τα χέρια. Η οικογένεια, ο θεσμός, το ιδεώδες του μέσου Κουβανού, εδώ «χτίζει» το σπίτι της ιστορίας της, προσπαθώντας να αποτιμήσει τα επίχειρα του σοσιαλιστικού πειράματος, τις προοπτικές επιβίωσής του, τις προεκτάσεις του στο μέλλον. Και, βέβαια, βολιδοσκοπώντας τη ματιά του ευρωπαίου, και στην περίπτωσή μας του ελληνικού κοινού μετά την οικονομική κρίση και την οπισθοχώρηση των σοσιαλιστικών ιδεωδών. 

alt

Το εγγύς μέλλον, με τη ματιά ενός πρωτοπόρου Γερμανού

Η σύλληψη και η σκηνοθετική προσέγγιση του όλου πρότζεκτ είναι του Γερμανού δημιουργού Στέφαν Κέγκι με βοηθό του τη Νοέμι Μπέρκοβιτς και την ασκούμενη Ιγνάθια Γκονζάλες. Η έρευνα που προηγήθηκε φιλοξενήθηκε στην Residencia Documenta Sur και στο Laboratorio Escénico de Experimentación Social της Αβάνας, στην Κούβα. Την παράσταση συνοδεύουν τα βίντεο του Μίκο Γκέστελ με τη συνεργασία της Μάρτα Μαρία Μποράς, ενώ ο σχεδιασμός ήχου είναι των Τίτο Τομπλερόνε και Άαρον Γκάντους και τα κοστούμια της Τζούλια Καζαμπόνα, που είναι και βοηθός σκηνογράφου, με τη βοήθεια της ασκούμενης Λένα Σταμ. Οργανωμένη δραματουργικά από τον Αλιόσα Μπεγκρίχ, τη Γιοχάνα Χενάντες και τον Ρικάρντο Σαρμιέντο, το όλο εγχείρημα του Στέφαν Κέγκι υλοποιήθηκε σκηνικά από τον Αλιόσα Μπεγκρίχ και την ασκούμενη Γιοάνα Φάλκεμπεργκ, ενώ η τεχνική υποστήριξη ήταν του Σβεν Νίχτερλαϊν.

Σε μιαν εποχή όπου τα σύνορα ανοίγουν και, αν η οικονομική του κατάσταση τού το επιτρέπει, ο μέσος κουβανός ταξιδεύει στο εξωτερικό ή μεταναστεύει, το θέατρο προκύπτει κατά κανόνα από δραματοποιημένη λογοτεχνία (σας θυμίζει τίποτε;), ενώ οι μεταδραματικές παραστάσεις αντιμετωπίζονται με καχυποψία και διέρχονται τη βάσανο της λογοκρισίας.

«Μαθαίνει κανείς πολλά στη δίωρη παράσταση Granma», θα γράψει η Alexandra Kedves στο «www.tagesanzeiger.ch» στις 20 Αυγούστου 2019, «από ενδιαφέρουσες ιστορικές λεπτομέρειες μέχρι τη θεμελιώδη αμφισημία κάθε ιστορικής ερμηνείας». Και πράγματι, καθώς αυτό το μεταθεατρικό είδος χρησιμοποιεί τα πολυμέσα, ο θεατής αποκτά διαφορετική σχέση με το σκηνικό γίγνεσθαι και τη θιγόμενη κοινωνική πραγματικότητα. Το θέατρο-ντοκουμέντο (του οποίου άξια εκπρόσωπος στη χώρα μας είναι και η Μαρίλλι Μαστραντώνη) θέτει προ των πυλών το ζήτημα της «ιστορικής τεκμηρίωσης» ως παρθένο έδαφος. O δημιουργός που έχει την αρχική σύλληψη (εν προκειμένω ο Στέφαν Κέγκι) συνεργάζεται για κάποιους μήνες με ένα εργαστήριο σκηνικών τεχνών στην Αβάνα της Κούβας, βρίσκει έναν δραματουργό που θα του φτιάξει το κείμενο, συγκεντρώνει συνεντεύξεις από πραγματικούς μάρτυρες των ιστορικών γεγονότων που πρόκειται να θίξει και από επιστήμονες ιστορικούς που σχολιάζουν. Στη συγκεκριμένη παραγωγή θίγεται το ξεπούλημα της Κούβας και η βιωσιμότητα της οικονομίας της, σε μιαν «μετα-Κάστρο» εποχή, όπου ανοίγει η δυνατότητα σύνδεσης με το διαδίκτυο και ο καπιταλισμός μπαίνει στην καθημερινότητα, αλλά παραμένει ακμαία η λογοκρισία. 

Σε μιαν εποχή όπου τα σύνορα ανοίγουν και, αν η οικονομική του κατάσταση τού το επιτρέπει, ο μέσος κουβανός ταξιδεύει στο εξωτερικό ή μεταναστεύει, το θέατρο προκύπτει κατά κανόνα από δραματοποιημένη λογοτεχνία (σας θυμίζει τίποτε;), ενώ οι μεταδραματικές παραστάσεις αντιμετωπίζονται με καχυποψία και διέρχονται τη βάσανο της λογοκρισίας. Σήμερα ο Ντόναλντ Τραμπ κόβει, και πάλι, τις γέφυρες που συνδέουν την Κούβα με τον δυτικό κόσμο: θα περάσουμε, άραγε, σε μια νέα εποχή πόλωσης; Η Κούβα υπήρξε ανέκαθεν ένας τόπος όπου καθένας «πρόβαλλε» τη δική του πολιτικοκοινωνική ουτοπία και προς τον οποίο έστρεφε την κριτική του για τον σοσιαλισμό, συνήθως κατόπιν εορτής. Το σημαντικό αυτό νησί είναι μια «κίμβλη» (τσίμπλα) στο μάτι της αμερικανικής δημοκρατίας, θα ’λεγε ο Περικλής αν ζούσε σήμερα, κάνοντας την αντιστοίχιση προς τον ρόλο που διαδραμάτιζε η ολιγαρχική Αίγινα «στο μάτι» της αθηναϊκής δημοκρατίας του 5ου αιώνα π.Χ.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ρος και Ρέιτσελ, στο θέατρο «Κυδωνία»

Ρος και Ρέιτσελ, στο θέατρο «Κυδωνία»

Για την παράσταση του Τζέιμς Φριτς «Ρος και Ρέιτσελ» σε μετάφραση του Δημήτρη Κιούση και σκηνοθεσία του Μιχάλη Βιρβιδάκη, η οποία παρουσιάστηκε στον αίθριο χώρο του θεάτρου «Κυδωνία» στα Χανιά. Και δυο λόγια για το Θέατρο «Κυδωνία», ως κοιτίδα πολιτισμού για τα Χανιά. 

Γράφει ο ...

Δυο πρόσφατες παραγωγές της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση

Δυο πρόσφατες παραγωγές της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση

Για την περφόρμανς της Τάνια Ελ Χούρυ «Cultural Exchange Rate» η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη από τις 6-8 Μαρτίου και για το μιούζικαλ «Moby Dick» σε μουσική Δημήτρη Παπαδημητρίου και σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα, το οποίο παρουσιάστηκε στο θέατρο Παλλάς.

...

Το αυγό του φιδιού στην οδό Κεφαλληνίας

Το αυγό του φιδιού στην οδό Κεφαλληνίας

Για την παράσταση του Τόμας Μπέρνχαρντ «Πριν την αποχώρηση» σε σκηνοθεσία Νίκου Μαστοράκη, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ένα ντοκιμαντέρ για τη μεταφορά της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Βαλλιάνειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όταν συνεχίζει να προβάλλεται για δεύτερο Σαββατοκύριακο στον κινηματογράφο Δαναό, με τα εισιτήρια να είναι σχεδόν εξαντλημένα, αυτό αποτελεί είδηση και μια καλή αφορμή να...

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ