Διπλό ρεκόρ για τον Βρετανό Μ. Τζον Χάρισον ο οποίος γίνεται ο πρώτος συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας που τιμάται με το βραβείο Μπούκερ ενώ είναι πλέον ο γηραιότερος από τους βραβευθέντες στην ιστορία του θεσμού. Ο συγγραφέας τιμήθηκε για το βιβλίο του «The End of Everything».
Επιμέλεια: Book Press
Για το μετα-αποκαλυπτικό μυθιστόρημα του με τίτλο «The End of Everything» («Το τέλος των πάντων»), τιμήθηκε με το βραβείο Μπούκερ 2026 ο Βρετανός συγγραφέας Μ. Τζον Χάρισον. Το βραβείο συνοδεύεται από το σημαντικό χρηματικό έπαθλο των 50.000 λιρών το οποίο και παρέλαβε στην τελετή απονομής του βραβείου στο Λονδίνο, το βράδυ της Δευτέρας, 9 Νοεμβρίου.
Όπως σημειώνει η εφημερίδα Guardian πρόκειται για τη βράβευση ενός «οραματιστή συγγραφέα που λαμβάνει την αναγνώριση που του αξίζει».
Το «The End of Everything», η πρώτη υποψηφιότητα του Χάρισον για το Μπούκερ, διαδραματίζεται μερικές δεκαετίες από σήμερα, χρόνια μετά από μια καταστροφή της οποίας τα αίτια παραμένουν άγνωστα. Με φόντο τις ακτές του Κεντ, το μυθιστόρημα παρακολουθεί τον Φίλιπ Τένεντ και τη γηραιά θεία του, Μάρνι, να προσπαθούν να επιβιώσουν υπό τη διαρκή απειλή των μυστηριωδών «iGhetti», τεράστιων όντων που αλλάζουν μορφή, των οποίων η προέλευση και οι προθέσεις δεν εξηγούνται ποτέ.
Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα μόλις 198 σελίδων που ήταν το πιο ολιγοσέλιδο της φετινής βραχείας λίστας. Η επιτροπή κατέληξε στη βράβευσή του αφού εξέτασε 163 βιβλία που εκδόθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο ή την Ιρλανδία μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 2025 και 30ής Σεπτεμβρίου 2026.
- Διαβάστε επίσης: Μ. Τζον Χάρισον: Ο αγνοημένος στυλίστας της επιστημονικής φαντασίας υποψήφιος στα 81 του για το Μπούκερ 2026
Η Γκάμπι Γουντ, δημοσιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας, διευθύνουσα σύμβουλος του Booker Prize Foundation, δήλωσε ότι, αν και πολλοί βραβευθέντες με το βραβείο στο παρελθόν είχαν καταπιαστεί με την επιστημονική φαντασία, ο Χάρισον είναι «ο πρώτος νικητής του Μπούκερ που προέρχεται από τον αυθεντικό κόσμο της επιστημονικής φαντασίας». Χαρακτήρισε τη νίκη του «ιστορική, για έναν συγγραφέα του οποίου η πολυετής πορεία διαφαίνεται αβίαστα σε κάθε σελίδα».
Ο Χάρισον, ο οποίος εκδίδει τα βιβλία του εδώ και έξι δεκαετίες, «έσπασε» το ρεκόρ της Μάργκαρετ Άτγουντ η οποία ήταν 79 ετών όταν το 2019 είχε βραβευτεί εξ ημισείας με το Μπούκερ για το μυθιστόρημά της Οι διαθήκες.
- Διαβάστε επίσης: Βραβείο Μπούκερ 2026: Τα έξι βιβλία της βραχείας λίστας – Ο αγνοημένος, η έμπειρη, η πρωτοεμφανιζόμενη, το φαβορί
Η Μέρι Μπίαρντ, πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, δήλωσε ότι η απόφαση ήταν ομόφωνη και ελήφθη έπειτα από μια ολόκληρη ημέρα συζητήσεων. «Είναι ένα βιβλίο που σε αναστατώνει, προκαλεί ένα ειρωνικό χαμόγελο και, παραδόξως, δεδομένης της θεματολογίας του, σου αφήνει μια αίσθηση αισιοδοξίας», ανέφερε χαρακτηριστικά. «Ένα βασικό σημείο του βιβλίου είναι ότι, αν —ή όταν— έρθει μια τέτοια αποκάλυψη, θα είναι ακατανόητη. Και οι παλιοί κανόνες δεν θα έχουν πλέον καμία σημασία… Πρόκειται για την πολιτική του "τώρα", ιδωμένη μέσα από το πρίσμα του μέλλοντος».
Ποιος είναι ο Μ. Τζον Χάρισον - Ένας δεινός ορειβάτης με πορεία 60 χρόνων στα βιβλία
Ο Χάρισον, γεννημένος στο Ράγκμπι του Ουόρικσιρ στα Μίντλαντς το 1945, εξέδωσε την πρώτη του ιστορία το 1965 και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1970 επιμελούμενος τις σελίδες βιβλιοκριτικής στο περιοδικό λογοτεχνίας του φανταστικού New Worlds. Παράλληλα με τα μυθιστορήματά του, έχει γράψει πέντε συλλογές διηγημάτων καθώς και τα «αντι-απομνημόνευματά» του Wish I Was Here (2023). Το μυθιστόρημά του με τίτλο Climbers απέσπασε το βραβείο Boardman Tasker για τη λογοτεχνία με θέμα το βουνό και την ορειβασία το 1989, το Nova Swing κέρδισε το βραβείο Arthur C. Clarke το 2007, ενώ το The Sunken Land Begins to Rise Again τιμήθηκε με το βραβείο Goldsmiths το 2020. Ο ίδιος, δεινός ορειβάτης και δρομέας βουνού στο παρελθόν, διετέλεσε μέλος της κριτικής επιτροπής του βραβείου Μπούκερ το 2022. Αρκετά παλιότερα, το 2000, είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το βιβλίο του Σημεία ζωής (μτφρ. Νερίνα Κιοσέογλου, Σειρά: Παραμόρφωση, εκδ. Οξύ) που είναι, εδώ και καιρό, εξαντλημένο στα βιβλιοπωλεία.
Το βιβλίο που του χάρισε το βραβείο Μπούκερ, Το τέλος των πάντων, είναι το 13ο μυθιστόρημά του.
Σε κείμενό του στον Guardian την περασμένη εβδομάδα, όπου αναφερόταν στις πηγές της έμπνευσής του, ο Χάρισον περιέγραψε το «Τέλος των πάντων» ως «μια ιστορία καταστροφής, όπου η ίδια η καταστροφή έγκειται στην αδυναμία κατανόησης». Στο βιβλίο εμφανίζονται εξωγήινοι που φτάνουν «ως νεοφερμένοι από μια άλλη διάσταση, παραλληλίζοντας τη διαδικασία εξευγενισμού (gentrification) σε περιοχές όπως οι ακτές της νοτιοανατολικής Αγγλίας». Ο συγγραφέας παραδέχτηκε ότι επιδίωξε να μεταφέρει στον αναγνώστη «κάτι από την αμηχανία και τη σύγχυση των χαρακτήρων», εκφράζοντας ωστόσο την ελπίδα ότι τα κεντρικά ζητήματα παραμένουν διακριτά. Ανάμεσα σε αυτά είναι, όπως λέει ο συγγραφέας, «η κατάρρευση της ορθολογικής σκέψης που συνοδεύει τον Τραμπισμό και το διαδίκτυο».
Η νίκη του αποτελεί μια σπάνια στιγμή ευρείας αναγνώρισης για έναν συγγραφέα που, ενώ χαίρει μεγάλης εκτίμησης από τους ομοτέχνους του, κινείται εδώ και καιρό στο περιθώριο της καθιερωμένης λογοτεχνίας. Τον περασμένο μήνα, στην εκπομπή «Front Row» του BBC Radio 4, ο Χάρισον δήλωσε ότι «εργάζεται εδώ και 40 με 50 χρόνια για να αλλάξει τις ισορροπίες, τόσο ως μυθιστοριογράφος όσο και ως κριτικός», προσθέτοντας: «Γιατί ένα καλογραμμένο έργο επιστημονικής φαντασίας να μην θεωρείται λογοτεχνική μυθοπλασία;»
Ακόμη και οι θαυμαστές του παραδέχονται ότι το βιβλίο δεν διαβάζεται εύκολα. Σε μια διθυραμβική κριτική για τον Guardian, ο Μάικλ Φάμπερ ανέφερε ότι το έργο «αναδεικνύει την τρομακτική αβεβαιότητα της σημερινής ζωής», προειδοποιώντας ωστόσο ότι «δεν απευθύνεται σε όλους».
Η βράβευση έρχεται σε μια επίκαιρη στιγμή, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η Μπίαρντ επισήμανε ότι το «i» στον τίτλο «iGhetti» παραπέμπει «σε κάτι ψηφιακό, αν και δεν μπορεί κανείς να είναι σίγουρος», ενώ η Γουντ περιέγραψε το μετα-αποκαλυπτικό τοπίο του βιβλίου ως «διάσπαρτο από Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα» (Large Language Models).
Οι άλλοι πέντε υποψήφιοι της βραχείας λίστας
Στη βραχεία λίστα, μαζί με τον Χάρισον, ήταν ακόμη πέντε συγγραφείς οι οποίοι αποχωρούν από τη διαδικασία με χρηματικό έπαθλο ύψους 2.500 λιρών. Πρόκειται για τους και τις:
Μάρλον Τζέιμς, The disappearers. Ο Τζαμαϊκανός συγγραφέας, τα βιβλία του οποίου κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αίολος, έχει τιμηθεί με Μπούκερ το 2015.
Λουκ Κέναρντ, Black bag. Διαπραγματευόμενος την κρίση της αρρενοπώτητας σε ένα campus novel, o αναγνωρισμένος και βραβευμένος Βρετανός ποιητής που διδάσκει δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ βρήκε τη θέση του στη βραχεία του βραβείου με το δεύτερο μυθιστόρημά του.
Ρεμπέκα Πέρι, May we feed the king. Ποιήτρια και πρωτοεμφανιζόμενη στην πεζογραφία, η 40χρονη Βρετανίδα είναι η μία από τους τρεις πρωτοεμφανιζόμενους που είχαν βρει τη θέση τους στη μακρά λίστα με τα 13 μυθοπλαστικά βιβλία, η οποία έκανε και το επόμενο βήμα.
Ελίζαμπεθ Στράουτ, The things we never say. Η Αμερικανίδα συγγραφέας έχει υπάρξει τρεις φορές υποψήφια σε μακρές λίστες του Μπούκερ και μία και σε βραχεία. Βιβλία της Στράουτ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Άγρα.
Ντάγκλας Στιούαρτ, John of John - Το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα ελληνικά από τον Μιχάλη Μακρόπουλο με τίτλο Τζον, γιος του Τζον και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ο Στιούαρτ έχει τιμηθεί με το Μπούκερ το 2020 για το μυθιστόρημά του Σάγκι Μπέιν (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο), που ήταν το πρώτο του βιβλίο.
