1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας: Μεγάλη γιορτή, σπουδαίες συναντήσεις, κάποια ερωτήματα

Προσκεκλημένοι συγγραφείς που αυτή τη στιγμή είναι στην πρώτη γραμμή της σύγχρονης λογοτεχνικής παραγωγής βρέθηκαν στην Τεχνόπολη, τον εμβληματικό αυτό χώρο για την πόλη, και ήρθαν σε επαφή με τους αναγνώστες στο τριήμερο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (AILF) που διοργανώθηκε για πρώτη φορά. Εξαιρώντας τον Σεφέρη (Νόμπελ 1963) και τον Ελύτη (Νόμπελ 1979), δεν θυμόμαστε ποτέ άλλοτε το ελληνικό κοινό να έχει έρθει, λίγους μήνες μετά τη βράβευσή του, τόσο κοντά σε έναν συγγραφέα τιμημένο με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Αν και ο Λάσλο Κρασναχορκάι έχει επισκεφθεί την Αθήνα και στο παρελθόν, αυτή η φορά είχε την αίγλη της καταξίωσης ως ένας από τους μεγάλους της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η παρουσία και ο λόγος του δεν διέψευσαν όσους είχαν σπεύσει να προμηθευτούν ένα από τα δελτία εισόδου που εξαντλήθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά από την έναρξη της διάθεσής τους, ένα προμήνυμα για την επιτυχία της διοργάνωσης.

@AILF

©AILF

Στις τρεις ευκαιρίες που είχε το κοινό να τον δει και να τον ακούσει από κοντά (δύο εκδηλώσεις και την εμφάνισή του για να προλογίσει την προβολή της ταινίας «Οι Αρμονίες Βερκμάιστερ» του Μπέλα Ταρ), ο Κρασναχορκάι επιβεβαίωσε ότι εκτός από σπουδαίος λογοτέχνης είναι ένας βαθύς στοχαστής της εποχής μας.

Ο Λάσλο Κρασναχορκά προλογίζοντας την ταινία ταινία του φίλου και συνεργάτη του Μπέλα Ταρ που πέθανε πρόσφατα, ©AILF

Στους χώρους της Τεχνόπολης έγιναν μέσα σε τρία απογεύματα και δύο πρωινά όσα δεν έχουν γίνει ποτέ άλλοτε στην πόλη γύρω από το βιβλίο: συζητήσεις, συναντήσεις, υπογραφές, προβολές, όλα με δωρεάν είσοδο, αλλά και δύο ενδιαφέροντα masterclass συγγραφέων επί πληρωμή, ένα της Νικόλ Κράους και ένα του Πολ Λιντς, που επίσης αγκαλιάστηκαν από το κοινό.

Η Νικόλ Κράους στο masterclass που έδωσε, ©AILF

Εκτός από τους σημαντικούς προσκεκλημένους από το εξωτερικό (τους συγγραφείς Λάσλο Κρασναχορκάι, Ντέβιντ Σολόι, Πολ Λιντς, Νικόλ Κράους, Κέβιν Μπάρι, Καρολίν Έμκε, Σέλβα Αλμάδα, Καταρίνα Φόλκμερ, Ματέο Νούτσι, Λιλιάν Τυράμ, Μερβ Έμρε, Τόμας Μίνεϊ, την ακτιβίστρια Λορέττα Μακόλεϊ) έγιναν και πολύ ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις με τη συμμετοχή Ελλήνων συγγραφέων και ανθρώπων του βιβλίου.

Οι τέσσερις συμμετέχοντες στην εκδήλωση του Σάββάτου, 28/08 με θέμα «Η ελπίδα ως σφάλμα; Λογοτεχνία και πολιτική στη Σκοτεινή Ευρώπη». Κώστας Καρπόζηλος, Καρολίν Έμκε, Λάσλο Κρασναχορκάι, Κωστής Παπαϊωάννου, ©AILF

Μία από αυτές ήταν η εκδήλωση αφιερωμένη στον Μένη Κουμανταρέα με τίτλο «Ο χρόνος είναι ένα παιχνιδάκι, κι η Αθήνα παντού» - Ο Μένης Κουμανταρέας και η πόλη, με τους Θεόδωρο Γρηγοριάδη, Ελιάνα Χουρμουζιάδου, Χρήστο Χρυσόπουλο, Μαρία Φακίνου, Αλεξάνδρα Τράντα. 

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση αφιερωμένη στον Μένη Κουμανταρέα, ©AILF

Αλλά και η συζήτηση για τις Λέσχες Ανάγνωσης με τη Βιβή Γεωργαντοπούλου και τη Μικέλα Χαρτουλάρη, και πολλούς εμψυχωτές λεσχών από όλη την Ελλάδα στο κοινό είχε μεγάλη συμμετοχή. 

Η Μικέλα Χαρτουλάρη συζητά με τη Βιβή Γεωργαντοπούλου, ©AILF

Κάθε ένα από τα τρία βράδια μετά τις εκδηλώσεις, dj έπαιξαν μουσική στους πολύ όμορφα διαμορφωμένους εξωτερικούς χώρους, χωρίς όμως να έχουν σύμμαχο τον καιρό.

©AILF

Στο Φεστιβάλ δεν δόθηκε ένας κοινός άξονας που να διατρέχει όλες τις εκδηλώσεις, ωστόσο ξεχώρισαν σημαντικές θεματικές για φλέγοντα ζητήματα, όπως για τις έμφυλες ταυτότητες, τη βία, τον ρατσισμό, την άνοδο της ακροδεξιάς στην Ευρώπη που όμως συζητήθηκαν αποσπασματικά.

Η Γερμανίδα συγγραφέας Καταρίνα Φόλκμερ (δεξιά) συζητά με την ποιήτρια Δανάη Σιώζιου, ©AILF

Για όλα αυτά, την ευθύνη είχε η Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, πρόεδρος της οποίας είναι ο Κωστής Παπαϊωάννου, και οι τρεις καλλιτεχνικοί διευθυντές του Φεστιβάλ, η δημοσιογράφος Μικέλα Χαρτουλάρη, ο συγγραφέας και μεταφραστής Χρήστος Αστερίου και ο συγγραφέας και μεταφραστής Λευτέρης Καλοσπύρος.

Οι τρεις καλλιτεχνικοί διευθυντές του Φεστιβάλ AILF, Χρήστος Αστερίου, Μικέλα Χαρτουλάρη, Λευτέρης Καλοσπύρος, ©AILF

Στο Φεστιβάλ δεν είχε προβλεφθεί επίσημη τελετή έναρξης και η τριήμερη γιορτή για το βιβλίο και τους συγγραφείς του ξεκίνησε με δύο εκδηλώσεις sold out για τις οποίες μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ.

Η Σέλβα Αλμάδα (δεξιά) με τη δημοσιογράφο Τίνα Μανδηλαρά στην εκδήλωση με τίτλο «Ένας άνεμος που σαρώνει» που ήταν η πρώτη εκδήλωση του Φεστιβάλ.

Απονομή μεταλλίου στον Κρασναχορκάι με ενημέρωση από τα social media

Της έναρξης των εκδηλώσεων για το κοινό είχε προηγηθεί ωστόσο μία σημαντική εκδήλωση. Από τα κοινωνικά δίκτυα της διοργάνωσης πληροφορηθήκαμε ότι την Πέμπτη 26 Μαρτίου, ο Δήμαρχος της Αθήνας, Χάρης Δούκας, απένειμε στον Λάσλο Κρασναχορκάι το Μετάλλιο του Δήμου Αθηναίων σε τελετή που έγινε στο Δημαρχείο.

Ο Λάσλο Κρασναχορκάι με τον Χάρη Δούκα, ©AILF

Δελτίο Τύπου δεν στάλθηκε μετά την τελετή, ούτε και νωρίτερα είχε προβλεφθεί δυνατότητα δημοσιογραφικής κάλυψης της εκδήλωσης. Από την ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα του Φεστιβάλ μάθαμε ότι ο Δήμαρχος της Αθήνας δήλωσε ότι «η βράβευση του Λάσλο Κρασναχορκάι αποτελεί αναγνώριση της εξαιρετικής συμβολής του στη σύγχρονη παγκόσμια λογοτεχνία» και ότι ο Ούγγρος συγγραφέας ανταπάντησε ότι «είναι τεράστια τιμή για μένα να βρίσκομαι εδώ. Θέλω να σας ευχαριστήσω που στηρίζετε τόσο ένθερμα τα βιβλία και τη λογοτεχνία».

©AILF

Φανταζόμαστε ότι ο λόγος του θα ήταν πολλά περισσότερα από αυτή τη φράση με την οποία εξέφρασε με ευγένεια τη χαρά του για την τιμή που του έγινε ενώ στάθηκε στη σημασία στήριξης του βιβλίου και της λογοτεχνίας. Η συνολική παρουσία του όπως και το ποιοι βρέθηκαν (ή απουσίασαν) σε μια τέτοια σημαντική στιγμή, θα άξιζε να είχε καταγραφεί δημοσιογραφικά.

Ερωτήματα και ενστάσεις

Για τη διοργάνωση εκφράστηκαν δημόσια απορίες και ενστάσεις. Για παράδειγμα, ο Νίκος Μπακουνάκης, πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), διατύπωσε, μαζί με τις ευχές του για επιτυχία στο Φεστιβάλ, τη λύπη του για τη μη συμμετοχή του καθώς και ορισμένες σκέψεις, που μπορεί κανείς να βρει σε ανάρτηση που έκανε στον προσωπικό λογαριασμό του στο facebook, καταλήγοντας ότι είναι «υπέρ του ανταγωνισμού που λειτουργεί συμπληρωματικά, χωρίς αποκλεισμούς».

Μία άλλη ένσταση που ταυτόχρονα αποτελεί έκφραση ανησυχίας για το μέλλον του επαγγέλματος του μεταφραστή λογοτεχνίας εξαιτίας της Τεχνητής Νοημοσύνης, έγινε από τη συγγραφέα και μεταφράστρια Βάσια Τζανακάρη η οποία έχει μεταφράσει για τις εκδόσεις Ψυχογιός το τιμημένο με το βραβείο Μπούκερ 2025 μυθιστόρημα Σάρκα του Ντέιβιντ Σολόι. Σε δική της ανάρτηση στην οποία έχει δώσει τον τίτλο «Η αφάνεια του μεταφραστή» γράφει, μεταξύ άλλων, ότι «ο ρόλος του μεταφραστή υποβαθμίζεται συστηματικά και η απαξίωση αυτή τείνει να παγιωθεί με την έλευση της ΤΝ. Τη στιγμή που όσοι ασχολούνται με τη λογοτεχνία, είτε ως αναγνώστες είτε επαγγελματικά, ανησυχούν για το μέλλον της μετάφρασης, είναι τουλάχιστον αστόχαστο ένα νέο, διεθνές φεστιβάλ λογοτεχνίας να αγνοεί τον ρόλο του μεταφραστή».

Ο Ντέιβιντ Σολόι στην εκδήλωση όπου συνομίλησε με τη Νικόλ Κράους και είχε ως συντονιστή τον συγγραφέα και μεταφραστή Κώστα Καλτσά, ©AILF

Επίσης, ένα διαρκές ερώτημα που αφορά τη θέση της παιδικής λογοτεχνίας σε μεγάλες διοργανώσεις επαναδιατυπώθηκε με την αρθρογραφία της από τη συγγραφέα και κριτικό παιδικής λογοτεχνίας Μαρίζα Ντεκάστρο.

Μια γιορτή για την κοινότητα

Συνοψίζοντας, το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας ανέβασε ψηλά τον πήχη για το πώς μπορεί να διοργανωθεί και να φιλοξενηθεί στην πόλη μια τέτοιου υψηλού επιπέδου πολυπρόσωπη διοργάνωση. Συγγραφείς, προσκεκλημένοι από το εξωτερικό και Έλληνες είτε ως ομιλητές είτε ως επισκέπτες του Φεστιβάλ, συναναστράφηκαν μεταξύ τους και με τους φίλους του βιβλίου, επαγγελματίες του χώρου και κοινό, που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα.

©AILF

Οι όποιες ανησυχίες ότι κάποιοι που επιθυμούσαν να παρακολουθήσουν δεν θα μπορούσαν να το κάνουν εξαιτίας της εξάντλησης των δελτίων εισόδου αποδείχθηκαν υπερβολικές καθώς οι διοργανωτές είχαν μεριμνήσει για τη μετάδοσή τους και εκτός αιθουσών.

Κοινό που δεν βρήκε θέση στην εκδήλωση με τον Κέβιν Μπάρι και τον Χρήστο Αστερίου παρακολουθεί από γιγαντοθόνη, ©AILF

Η Σέλβα Αλμάδα συνομιλεί με επισκέπτες του Φεστιβάλ, ©AILF

Η Καρολίν Έμκε υπογράφει βιβλία της, ©AILF

Ο Κέβιν Μπάρι υπογράφει βιβλία του, ©AILF

Ο Πολ Λιντς με επισκέπτες του Φεστιβάλ, ©AILF

Οι ευκαιρίες για συζητήσεις, στις εκδηλώσεις, στην ουρά για υπογραφή, στα πηγαδάκια, οι ευκαιρίες για γνωριμίες, για ανταλλαγή εντυπώσεων, για βιβλιοφιλικές διηγήσεις, για τη μεγάλη χαρά να ταυτίζεις το λογοτεχνικό έργο με το πρόσωπο που το έχει γράψει, για δημιουργία δεσμών ανάμεσα στους συγγραφείς και ανάμεσα στους συν-αναγνώστες, καλλιέργησαν ένα αίσθημα κοινότητας γύρω από το βιβλίο και μια ευφορία για τις αμέτρητες δυνατότητες που διανοίγει η επαφή με τον κόσμο του. 

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος