Ένα Νόμπελ στην Αθήνα: Ο Λάσλο Κρασναχορκάι στην έναρξη του Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας – Όσα έγιναν

Το πρώτο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας έκανε την πρεμιέρα του χθες, στις 27 Μαρτίου 2026, παρουσιάζοντας δύο από τα πιο δυνατά χαρτιά του από τη λίστα των διεθνών καλεσμένων: τη Σέλβα Αλµάδα από την Αργεντινή και τον Ούγγρο Λάσλο Κρασναχορκάι, το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025.

Παρά τον μουντό καιρό, αναγνώστες, συγγραφείς, άνθρωποι του ακαδημαϊκού χώρου επισκέφτηκαν την Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων. Η αίθουσα στην οποία η Σέλβα Αλμάδα μίλησε με τη δημοσιογράφο Τίνα Μανδηλαρά είχε πολύ κόσμο, που παρακολούθησε μια συζήτηση γύρω από το έργο της Αλμάδα, που επικεντρώνεται σε θέματα κοινωνικού προβληματισμού, όπως η έμφυλη βία και η σχέση του ανθρώπου με τη φύση.

Η Αλμάδα παρότρυνε Ελληνίδες και Έλληνες συγγραφείς να εμμένουν σε σημαντικά θέματα όπως οι γυναικοκτονίες, αψηφώντας τις ενστάσεις που συχνά προβάλει η συντηρητική πλευρά. Μίλησε για τη λογοτεχνική παράδοση της χώρας της και στάθηκε ιδιαίτερα στην πεζογραφία του Χούλιο Κορτάσαρ, ενώ εξέφρασε τη θλίψη της που στην Αργεντινή δεν φτάνουν πολλά λογοτεχνικά έργα από την Ελλάδα και για αυτόν τον λόγο, η ελληνική πεζογραφία είναι σχετικά άγνωστη στο αναγνωστικό κοινό εκεί – εξήγησε πως στην Αργεντινή, οι περισσότεροι εκδοτικοί οίκοι είναι μικροί και κινούνται με δικούς τους πόρους και για αυτό θα ήταν σημαντική περισσότερη κρατική υποστήριξη.

Από την πρώτη στιγμή, η ομάδα του Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας ήταν παρούσα, βοηθώντας όσους, λίγους, δυσκολεύτηκαν να συνδεθούν με τα ακουστικά τους. Οι επισκέπτες έπρεπε να φέρουν τα δικά τους ακουστικά και αποκτούσαν πρόσβαση στο μεταφρασμένο live σκανάροντας έναν κωδικό QR. Αυτό επέτρεψε μεγαλύτερη ελευθερία κίνησης στον χώρο και δεν δημιουργήθηκαν ουρές για τον δανεισμό ακουστικών.

Οι καλλιτεχνικοί διευθυντές του Φεστιβάλ, από αριστερά προς τα δεξιά: Λευτέρης Καλοσπύρος, Χρήστος Αστερίου, Μικέλα Χαρτουλάρη

Η εκδήλωση κύλησε ομαλά, οδηγώντας στην επόμενη, την οποία άνοιξε ο Πρόεδρος της Τεχνόπολης, Κωστής Παπαϊωάννου, κάνοντας λόγο για τα φεστιβάλ λογοτεχνίας, που αποτελούν μια κατάφαση στη ζωή και την ανθρώπινη δημιουργία εν μέσω ζοφερών εξελίξεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Τον λόγο πήραν οι καλλιτεχνικοί διευθυντές του Φεστιβάλ, Χρήστος Αστερίου, Λευτέρης Καλοσπύρος και Μικέλα Χαρτουλάρη, και στη συνέχεια ένα μέλος της ομάδας του Φεστιβάλ διάβασε ένα σύντομο απόσπασμα από το έργο του Λάσλο Κρασναχορκάι στη σκηνή, προτού το κοινό στην κατάμεστη αίθουσα υποδεχτεί τον ίδιο τον συγγραφέα, που συνομίλησε με την κριτικό λογοτεχνίας Μερβ Έμρε.

Μια συζήτηση για το έργο του Λάσλο Κρασναχορκάι

Η συζήτηση άνοιξε με τη Μερβ Έμρε να ζητά από τον Λάσλο Κρασναχορκάι να μιλήσουν για θέματα ρυθμού στο έργο του, το οποίο είναι επηρεασμένο από την τέχνη της μουσικής και στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον μακροπερίοδο λόγο.

Ο Κρασναχορκάι απάντησε μιλώντας για τα παιδικά του χρόνια, όταν ο μεγάλος αδερφός του τον έπαιρνε στους ώμους του καθώς διέσχιζαν μαζί τον δρόμο και κάπως έτσι άρχισε να αποκτά την αίσθηση ενός κόσμου που βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση. Μιλώντας ήπια, χαμηλόφωνα, ο Κρασναχορκάι έκανε χιούμορ, λέγοντας πως κανονικά ο αδερφός του του έχει απαγορεύσει να λέει αυτή την ιστορία, γιατί καμιά φορά κάτι συνέβαινε μέσα στο παντελόνι του μικρού αδερφού εκείνες τις στιγμές, κάτι που ο μεγάλος το ένιωθε στο σβέρκο του.

Ο Κρασναχορκάι θεωρεί πως όσο περισσότερο προχωρά γράφοντας, τόσο τα έργα του έρχονται ολοένα και πιο κοντά στην κοινή, καθημερινή γλώσσα. Στα πρώτα βιβλία του δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να γράψει σε αυτή τη ζωντανή γλώσσα, που μοιάζει με ομολογία. Για τον μακροπερίοδο λόγο, στην ουσία εξηγήθηκε λέγοντας πως για κάποια ζητήματα, όπως μια ερωτική εξομολόγηση την οποία ένας ερωτευμένος νιώθει πως πρέπει να βγάλει οπωσδήποτε από μέσα του, δεν μπορούμε να μιλήσουμε κόβοντάς τα σε σύντομες προτάσεις.

Η ομορφιά, όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στον Παρθενώνα, υπάρχει ακόμα στον κόσμο μας, αλλά ο άνθρωπος πλέον φαίνεται να μην νιώθει την ανάγκη να προσεγγίσει το ωραίο. Για αυτό πλέον τα έργα του Μιχαήλ Αγγέλου απεικονίζονται σε μαγνητάκια σε ψυγεία.

Eπιστρέφοντας στο χιούμορ, ο Λάσλο Κρασναχορκάι είπε πως αν δεν θεωρούσε πως κάθε βιβλίο του ήταν μια αποτυχία, δεν θα συνέχιζε να γράφει: «Κανείς δεν συνέχισε τη Βίβλο, έτσι δεν είναι;» Στην ιαπωνική τέχνη, κάθε ψεγάδι αποκτά αξία, είπε, κάνοντας μάλλον μια αναφορά στο kintsugi, τη μέθοδο επισκευής με χρυσάφι των σπασμένων σκευών στην Ιαπωνία. Τον ίδιο δεν τον ενοχλούν τόσο τα λάθη στα έργα των άλλων, όσο στα δικά του, τα οποία αποφεύγει να διαβάσει μετά τη συγγραφή τους και για αυτό κιόλας δυσκολεύτηκε όταν χρειάστηκε να τα ξανακοιτάξει για να γράψει τα σενάρια των ταινιών του Μπέλα Ταρ.

Η Μερβ Έμρε θέλησε να μιλήσουν για την ομορφιά και για τον αν αυτή εκλείπει ολοένα και περισσότερο στον σύγχρονο, βίαιο κόσμο και ο συγγραφέας είπε πως η ομορφιά η ίδια δεν αλλάζει, αλλά αλλάζει η σχέση μας μαζί της. Η ομορφιά, όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στον Παρθενώνα, υπάρχει ακόμα στον κόσμο μας, αλλά ο άνθρωπος πλέον φαίνεται να μην νιώθει την ανάγκη να προσεγγίσει το ωραίο. Για αυτό πλέον τα έργα του Μιχαήλ Αγγέλου απεικονίζονται σε μαγνητάκια σε ψυγεία. Αυτή η ελλιπής προσέγγιση της ομορφιάς μοιάζει να συνδέεται με την αδιαφορία για το παρελθόν, την οποία εκμεταλλεύονται ακροδεξιά λαϊκιστικά κινήματα στην Ευρώπη στην εποχή μας, είπε ο Λάσλο Κρασναχορκάι, κάνοντας τη συζήτηση περισσότερο πολιτική με άμεσο τρόπο.

«Καταλαβαίνουμε την ομορφιά μέσα στην ανθρώπινη εμπειρία που έχει κάποια όρια. Οπως οι αρχαίοι πίστευαν ότι οι Στήλες του Ηρακλή ήταν το τέλος του κόσμου, δεν ήταν έτσι όμως. Αρα και τα όρια της ομορφιάς είναι διαφορετικά από αυτά που πιστεύουμε».

Η επαναδιαπραγμάτευση των λέξεων

Ποια είναι η λύση; Η ολική επαναδιαπραγμάτευση των λέξεων, πρότεινε ο συγγραφέας, που τόνισε πως πρέπει να αποσαφηνίσουμε εκ νέου τι πάει να πει λευκό, κύκλος, θεός, φιλοδοξίες και ούτω καθεξής, καθώς αυτοί οι κομβικοί όροι φαίνεται να έχουν αποκτήσει άλλο περιεχόμενο στους καιρούς μας. Η ταχύτητα ξεκινά ακόμα και όταν κάνουμε μια ελάχιστη κίνηση, εφόσον είμαστε ελάχιστα πιο γρήγοροι από τη γη: αυτή την ταχύτητα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε.

Σε αυτό το σημείο, στην τελευταία της ερώτηση, η Μερβ Έμρε αναφέρθηκε πλαγίως στη διάλεξη που έδωσε ο Κρασναχορκάι στη Στοκχόλμη, στο πλαίσιο της εβδομάδας απονομής των Βραβείων Νόμπελ, ζητώντας του στην ουσία να πει λίγα περισσότερα λόγια για το σκεπτικό πίσω από την ομιλία του. Ο Κρασναχορκάι έκανε ξανά λόγο για δύο είδη «αγγέλων»: τους παλιούς, που συνδέονται με τον μυστικισμό του χριστιανισμού και έφεραν πάντα κάποιο μήνυμα, και τους νέους, που έχουν τη δική μας όψη και μπορεί να τους συναντήσουμε ανά πάσα στιγμή στον δρόμο και μοιάζουν να ζητούν από εμάς ένα είδος μηνύματος. Ο συγγραφέας μοιάζει να αναφέρεται στην κρίση των Μεγάλων Αφηγήσεων στην εποχή μας, συνδέοντας τον λόγο του με όσα είπε νωρίτερα, περί ολικού επανακαθορισμού των σημαντικών λέξεων, και κάνοντας μια έκκληση για δράση. Πάνω στο θέμα αυτό, της ανάγκης για δράση και εξέγερση, είχε προηγουμένως πει μια αγαπημένη του φράση: 

«Ο νέος που δεν εξεγείρεται δεν έχει καρδιά, ο γέρος που εξεγείρεται είναι γελοίος».

Στο τέλος, ο Λάσλο Κρασναχορκάι υπέγραψε τα μυθιστορήματά του. Μια μεγάλη ουρά αναγνωστών σχηματίστηκε πολύ γρήγορα, την ώρα που ξεκινούσε το opening party του Φεστιβάλ.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.