Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Τι είναι η Ευρώπη μας – Υπερτουρισμός, άκρα και λογοτεχνία

Τι είναι η Ευρώπη μας; Μην είναι τα κλειστά σύνορα; Μην είναι οι επικείμενες εκλογές στη Γαλλία και ο φόβος η εκεί ακροδεξία να δείξει το δρόμο και σε άλλα «αδελφά» κόμματα; Μην είναι ο υπερτουρισμός που μετατρέπει αρκετές πόλεις σε θεματικά πάρκα θερινής αναψυχής; Εκ του αποτελέσματος φαίνεται πως η θεματική που επιλέχθηκε στο φετινό Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων («Ευρώπη, παρελθόν και μέλλον. Ματιές στη λογοτεχνία, τον πολιτισμό, την πολιτική») ήταν στο κέντρο των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων.

Μάλιστα, το γεγονός ότι η συγκεκριμένη θεματική υποστηρίχθηκε –εν τοις πράγμασι- από τους ξένους συγγραφείς που προσκλήθηκαν καθώς τα τελευταία βιβλία τους προσεγγίζουν αυτή την προβληματική, δείχνει έμπρακτα πως η λογοτεχνία μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στο δημόσιο διάλογο.

Πφέιφερ, Ενάρ και Χαραλαμπίδης

Η 3η ημέρα του Φεστιβάλ ήταν η περισσότερο «ευρωπαϊκή», καθώς η εκδήλωση του Ολλανδού συγγραφέα Ίλια Λέοναρντ Πφέιφερ και του Γάλλου ομολόγου του Ματιάς Ενάρ κινήθηκαν στο όριο της πολιτικής και της λογοτεχνίας. Κοινή τους θέση ήταν οι πολύπλευρες σχέσεις που αναπτύσσονται εντός της Ευρώπης και την επηρεάζουν ως προς τη διαμόρφωση της σύγχρονης εικόνας της.

Ο Πφέιφερ με το μυθιστόρημά του Grand Hotel Europa (μτφρ. Μαργαρίτα Μπονάτσου, εκδ. Ίκαρος) περιγράφει, εν πολλοίς, την Ευρώπη ως ένα τόπο προσκολλημένο στο παρελθόν και τα κλέη του. Κάτι που, όμως, δεν τη σώζει από το αδυσώπητο παρόν που προσωποποιείται στο βιβλίο του, στη φιγούρα του Κινέζου επιχειρηματία που αναλαμβάνει τα ηνία του παλαιού –πλην παρηκμασμένου- ξενοδοχείου Grand Hotel Europa.

Ο Ολλανδός συγγραφέας Ίλια Λέοναρντ Πφέιφερ (δεξιά).

Οι παραλληλισμοί είναι ευδιάκριτοι για το πού πηγαίνει η γηραιά ήπειρος και ποιες δυνάμεις αναπτύσσονται ραγδαία στη διεθνή κονίστρα. Ο Πφέιφερ αναφέρθηκε και στο φλέγον θέμα του υπερτουρισμού που πλήττει αντί να ευνοεί συγκεκριμένα σημεία της Ευρώπης. Η αλήθεια είναι ότι τα Χανιά είναι ένα καλό υπόδειγμα αυτού του ζητήματος. Όπως γράφαμε και χθες, είμαστε τέλη Ιουνίου και η πόλη φιλοξενεί ήδη αρκετά μεγάλο αριθμό τουριστών. Προκαλεί σχεδόν τρόμο τι πρόκειται να συμβεί σε ένα μήνα από τώρα.

Από την μεριά του ο Ματίας Ενάρ αναφέρθηκε στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές στη Γαλλία και εστίασε στο διακύβευμά τους. Η άνοδος της ακροδεξιάς είναι ένα προφανές γεγονός για τη Γαλλία κι εκείνος δεν έκρυψε την ανησυχία του για τις εξελίξεις. Πολύ καλή αφορμή για γόνιμο προβληματισμό ως προς τι ακριβώς είναι η Ευρώπη στις μέρες μας αποτελεί το τελευταίο του μυθιστόρημα Ο χορός της προδοσίας (μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη, εκδ. Στερέωμα) όπου οι μνήμες του Μπούχενβαλντ και του Τείχους στο Βερολίνο ενώνονται για να μας δείξουν πως πάντα θα υπάρχει μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην ελπίδα και την προδοσία ή στη διαύγεια και τον φανατισμό.

Ο Γάλλος συγγραφέας Ματιάς Ενάρ

Η τρίτη ημέρα ανέδειξε και έναν από τους «σταρ» του Φεστιβάλ, τον συγγραφέα και ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη. Το ευπώλητο βιβλίο του Οι δωσίλογοι (εκδ. Αλεξάνδρεια) συγκέντρωσε το μαζικό ενδιαφέρον του κοινού στα Χανιά. Η μεγάλη αίθουσα του θεάτρου «Μίκης Θεοδωράκης» αποδείχθηκε, εντέλει, μικρή, καθώς υπήρξε τόσο αθρόα προσέλευση κόσμου που κάποιοι χρειάστηκε να καθίσουν στα σκαλιά για να παρακολουθήσουν την εκδήλωση. Η συζήτηση για το τραυματικό παρελθόν την περίοδο της Κατοχής ήταν γόνιμη και σε σημεία της έντονη.

Μανώλης Πιμπλής (αριστερά) και Μενέλαος Χαραλαμπίδης (δεξιά)

Δείγμα ότι το βιβλίο έχει αγγίξει το συλλογικό θυμικό και έχει ανοίξει την πόρτα για να δούμε τις σκοτεινές πτυχές της Ιστορίας μας. Η χθεσινή εκδήλωση απέδειξε πως ο κόσμος είναι πιο έτοιμος από τα κόμματα να συζητήσει θέματα που υπερβαίνουν την μικροπολιτική.

Μια πρώτη αποτίμηση του Φεστιβάλ

Το πρωί του Σαββάτου (29/6) έγινε και η αποτίμηση του φετινού 3ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Την ενημέρωση ανέλαβαν ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Γιάννης Γιαννακάκης, ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων, Νίκος Καλογερής, καθώς και ο επικεφαλής της ομάδας έργου Μανώλης Πιμπλής με παρουσία της ομάδας των συνεργατών του (Λένα Ματσιώρη, Κυριακή Μπεϊόγλου, Βασίλης Κιμούλης, Ζωή Γεωργούλα, Λευτέρης Μπλέτσας).

Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι φετινή 3η χρονιά καταξιώνει το Φεστιβάλ ως ένα σημαντικό γεγονός που δεν αφορά μόνο την τοπική κοινωνία, αλλά ενισχύει τον διεθνή χαρακτήρα του και αποτελεί την καλύτερη παρακαταθήκη για τα επόμενα χρόνια. Μάλιστα, ήδη συζητείται του χρόνου να ενισχυθεί το Φεστιβάλ με κάποιες παράλληλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, ενώ σε βάθος χρόνου τα ανακαινισμένα Ενετικά Νεώρια θα αποτελέσουν τη στέγη του Φεστιβάλ. Όπως σημείωσε ο δήμαρχος Χανίων «όταν θα συμβεί αυτό, δεν θα υπάρχει ταβάνι για το Φεστιβάλ».

Παράλληλα σημείωσε πως το Φεστιβάλ είναι ανοιχτό σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και με τον υπό διαμόρφωση φορέα για το βιβλίο, αλλά όπως είπε ορθά και ο αντιπεριφερειάρχης Χανίων: «Αν περιμέναμε μόνο από το υπουργείο δεν θα είχαμε κάνει ακόμη το Φεστιβάλ». Δείγμα ότι η περιφέρεια μπορεί να κινηθεί πιο άμεσα από το υδροκεφαλικό και συχνά αργοκίνητο κεντρικό κράτος.

Ο Μανώλης Πιμπλής σημείωσε πως ήδη το Φεστιβάλ ξεκινάει ανοιχτή συζήτηση με ξένα αντίστοιχα Φεστιβάλ έτσι ώστε να υπάρξει διασύνδεση και ανταλλαγή εμπειριών και προτάσεων. «Θέλουμε να δημιουργήσουμε νέους αναγνώστες. Φέτος είδαμε σε εκδηλώσεις κόσμο που δεν έχει ξαναμπεί ποτέ σε βιβλιοπωλείο. Θέλουμε να τους δώσουμε κίνητρο να το κάνουν», συμπλήρωσε.

Αποδεικνύεται πως τα Χανιά έχουν το μέγεθος να διοργανώσουν ένα τέτοιο Φεστιβάλ που φέτος είχε τους περισσότερους ξένους συγγραφείς από κάθε άλλη χρονιά και, ίσως, να καταφέρει να κλέψει λίγο το ενδιαφέρον των τουριστών. Πράγμα όχι εύκολο για να λέμε την αλήθεια. Μπορεί η τοπική κοινωνία να στηρίζει το Φεστιβάλ και να ενδιαφέρεται για τις εκδηλώσεις, ωστόσο οι τουρίστες, είναι φανερό, πως δεν επιθυμούν να εντάξουν στον καθημερινό τους προγραμματισμό και μια επίσκεψη σε κάποια εκδήλωση. Κάτι που στο μέλλον είναι ένα στοίχημα που μπορεί να διεκδικηθεί.