Συγγραφικές κόντρες: Μάργκαρετ Ντραμπλ εναντίον Α.Σ. Μπάιατ

Γιατί διαπληκτίζονται μεταξύ τους οι μεγάλοι συγγραφείς; Φαίνεται πως ο συνηθέστερος λόγος είναι η δημοσίευση κάποιου επικριτικού άρθρου ή κειμένου, στο οποίο ένας δημιουργός αμφισβητεί την καλλιτεχνική αξία του έργου κάποιου συναδέρφου του. Άλλες φορές, η βαθύτερη αιτία είναι ο φθόνος του ενός για την επιτυχία του άλλου, ή, στην περίπτωση του Βάργκας Λιόσα και του Γκαρσία Μάρκες, μια γυναίκα. Η κόντρα της Μάργκαρετ Ντραμπλ με την Α.Σ. Μπάιατ, πάντως, θα χαρακτηριζόταν μάλλον αδερφική, παρά συγγραφική.

Η Αντόνια Σούζαν Ντραμπλ, ευρύτερα γνωστή με το επώνυμο του πρώτου συζύγου της, Ίαν Μπάιατ, γεννήθηκε στο Σέφιλντ το 1936 και τρία χρόνια αργότερα, απέκτησε μια μικρότερη αδερφή, τη Μάργκαρετ. Ο πατέρας τους ήταν ο δικαστής και συγγραφέας δυο μυθιστορημάτων Τζον Ντραμπλ, άνθρωπος χαμηλών τόνων και συχνά απών από το σπίτι. Η μητέρα τους, Κάθλιν, καταγόταν από οικογένεια της εργατικής τάξης, αλλά κατάφερε να αποφοιτήσει από το Κέιμπριτζ. Η Κάθλιν εργάστηκε ως δασκάλα για ένα διάστημα, αλλά αποσύρθηκε για να μεγαλώσει τα τέσσερα παιδιά της, μια απόφαση που, σύμφωνα με την Μπάιατ, την πρωτότοκη κόρη, της κόστισε πολύ.

«Εννοείται πως θα σπουδάσετε στο Κέμπριτζ», επαναλάμβανε η Κάθλιν στις κόρες της όταν ήταν παιδιά, μια επιθυμία που πραγματοποιήθηκε, καθώς η Αντόνια και η Μάργκαρετ σπούδασαν φιλολογία στο Κολλέγιο Νιούνχαμ, πανεπιστήμιο θηλέων που υπάγεται στο Κέιμπριτζ.

Επηρεασμένες από τον χαρακτήρα και την ιστορία της μητέρας τους, οι δύο αδερφές αποφάσισαν να μην συμβιβαστούν και να εκπληρώσουν τα όνειρά τους πάση θυσία. Εκείνη την περίοδο, όπως ανέφερε η Μπάιατ σε συνέντευξή της στους NY Times, η Μάργκαρετ έγινε εξαιρετικά ανταγωνιστική:

«Η μητέρα μου προτιμούσε τη Μάγκι. Ήταν ικανές να τσακώνονται και να ουρλιάζουν, να βροντούν τις πόρτες κι ύστερα να συμφιλιώνονται. Απλώς έμενα κόκαλο. [Η Μάγκι] ανέκαθεν θεωρούσε πως ήταν πιο έξυπνη από εμένα, μια άποψη που δεν συμμερίστηκα ποτέ. Πίστευα πως ήταν πιο επιτυχημένη επειδή ήταν πιο εξωστρεφής. Κι ήθελε να ξεπεράσει όχι μόνο τη μητέρα μου, αλλά κι εμένα. Έθετα πολύ υψηλούς στόχους, όπως κι εκείνη».

Ασφαλώς, η «Μάγκι» θυμάται κάπως διαφορετικά την παιδική τους ηλικία, όπως αποκάλυψε στο Paris Review:

«Η αδερφή μου δεν ήταν πολύ καλή απέναντι μου – η μεγάλη μου αδερφή. Συνήθιζα να την ακολουθώ παντού, ενώ εκείνη πάντα… Λοιπόν, έπαιζε πολύ μαζί μου όταν ήμασταν μικρές… Νομίζω πως από εκεί κι έπειτα κάτι πήγε στραβά. Περίμενα πως θα συνέχιζε να παίζει μαζί μου, αλλά φυσικά μεγάλωσε και δεν με ήθελε κοντά της πια. Αυτό με στεναχώρησε πολύ κι ανέκαθεν ένιωθα πως με είχε αποκλείσει, πως με είχε απορρίψει».

Σύμφωνα με τη Μάργκαρετ Ντραμπλ, η Μπάιατ αγαπούσε πολύ τον πατέρα τους και τον ήθελε όλο δικό της όταν επέστρεψε από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο:

«Όταν εντέλει γύρισε στο σπίτι, [η Μπάιατ] δεν μπορούσε να δεχτεί πως ήμουν κι εγώ εκεί. Φυσικά, εκείνος ήταν πολύ καλός μαζί μου και μ’ έμαθε να διαβάζω όταν ήμουν τεσσάρων».

Οι αδερφές εξέδωσαν σε νεαρή ηλικία τα πρώιμα έργα τους. Παρότι η Μπάιατ είχε αποφασίσει από παιδί πως ήθελε να γίνει συγγραφέας, η νεότερη Ντραμπλ, η οποία αρχικά θέλησε να γίνει ηθοποιός αλλά κατέληξε να γράφει αφού έμεινε έγκυος, έκανε πρώτη το λογοτεχνικό ντεμπούτο της, δημοσιεύοντας το 1963 το μυθιστόρημα A summer bird-cage, το οποίο πραγματεύεται τη δύσκολη σχέση μεταξύ δυο αδερφών, της Σάρα και της Λουίζ. Έναν χρόνο αργότερα, η Μπάιατ εμφανίστηκε στα αγγλικά γράμματα με το Shadow of a sun και το 1967, εξέδωσε το δεύτερο βιβλίο της, The game, το οποίο πραγματεύεται… τη δύσκολη σχέση μεταξύ δυο αδερφών, της Κασσάνδρας και της Τζούλιας. Οι ομοιότητες, προφανείς.

Η Μπάιατ ταχυδρόμησε το μυθιστόρημα στην αδερφή της, με μια αφιέρωση που έγραφε: «Με αγάπη. Πιστεύω πως σου χρωστάω μια συγγνώμη». Η Ντραμπλ θεώρησε πως η κίνηση αυτή ήταν κακοπροαίρετη κι αποφάσισε να μην ξαναδιαβάσει τα έργα της αδερφής της – με μοναδική εξαίρεση, την Εμμονή (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πόλις), που είναι ελαφρώς αυτοβιογραφική. Μάλιστα, το 1990, όταν η Εμμονή βρέθηκε στη λίστα με τις υποψηφιότητες για το Μπούκερ, η Ντραμπλ στοιχημάτισε εκατό δολάρια πως η αδερφή της θα τιμόταν με το βραβείο – για να κερδίσει κάποια χρήματα που θα απάλυναν τον πόνο που θα της προξενούσε η ενδεχόμενη νίκη της Μπάιατ. Εντέλει, η Α.Σ. Μπάιατ έλαβε το βραβείο κι η Μάργκαρετ Ντραμπλ έγινε ελαφρώς πλουσιότερη.

Στη φωτογραφία, η Α.Σ. Μπάιατ στην τελετή απονομής του Βραβείου Μπούκερ.

Από ένα σημείο κι έπειτα, ούτε η Αντόνια διάβαζε τα βιβλία της αδερφής της, καθώς διαφωνούσε με τον τρόπο που η Μάργκαρετ απεικόνιζε τη μητέρα τους. Με τα χρόνια, οι δυο τους έκοψαν κάθε επαφή και σχολίαζαν με μέτρο τη σχέση τους στις συνεντεύξεις τους. Βέβαια, όταν η Ντραμπλ ανακοίνωσε το 2009 πως δεν θα έγραφε άλλες ιστορίες μυθοπλασίας, καθώς φοβόταν πως θα επαναλαμβανόταν, η Μπάιατ δήλωσε στον τύπο πως η αδερφή της δεν επρόκειτο να τηρήσει τον λόγο της:

«Θυμάμαι την περίοδο που η αδερφή μου είχε ανακοινώσει πως δεν θα έγραφε άλλα βιβλία ή μυθιστορήματα. Λοιπόν, όταν οι δημοσιογράφοι ζήτησαν την άποψή μου γι’ αυτό το θέμα, είπα πως έλεγε ψέματα. Εννοείται πως σκόπευε να γράψει κι άλλα βιβλία. Κι όταν αποδείχθηκε πως έγραφε ξανά, επαληθεύτηκα».

Η Α.Σ. Μπάιατ έφυγε από τη ζωή στις 16 Νοεμβρίου 2023. Ως σήμερα, η αδερφή της δεν έχει σχολιάσει δημοσίως τον θάνατό της.

Τα τελευταία χρόνια, οι τόνοι έπεσαν κάπως. Το 2013, η Ντραμπλ είχε πει στον Guardian:

«Όποτε μιλάω για τη σχέση μου με την αδερφή μου, δημιουργούνται προβλήματα. Τα αδέρφια μου κι εγώ δεν ήμασταν ποτέ κοντά – στην οικογένειά μας οι σχέσεις δεν ήταν θερμές. Γι’ αυτό, χαίρομαι όταν βλέπω τα τρία παιδιά μου να τα πηγαίνουν τόσο καλά μεταξύ τους».

Η Α.Σ. Μπάιατ έφυγε από τη ζωή στις 16 Νοεμβρίου 2023. Ως σήμερα, η αδερφή της δεν έχει σχολιάσει δημοσίως τον θάνατό της.

Πηγές: NY Times, Slate, Guardian, LitHub