«Ψυχώ» του Άλφρεντ Χίτσκοκ: Το πρωτοποριακό θρίλερ του μετρ του σασπένς στα θερινά σινεμά

«Πάνω από πενήντα χρόνια τρόμου μετά, το "Ψυχώ" φροντίζει ακόμα ώστε κανείς να μη νιώθει ασφαλής στο ντους.»
Mark Kermode

Η Summer Classics συνεχίζοντας όπως κάθε καλοκαίρι το αφιέρωμά της στον μετρ του σασπένς, φέρνει ξανά στα θερινά σινεμά το απόλυτο κινηματογραφικό θρίλερ, μία από τις πιο επιδραστικές ταινίες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου, το αριστουργηματικό «Ψυχώ» (Psycho, 1960) του Άλφρεντ Χίτσκοκ.

Περισσότερο από εξήντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή του, το «Ψυχώ» παραμένει μια κινηματογραφική εμπειρία που εξακολουθεί να σοκάρει και να συναρπάζει. Δεν ανανέωσε απλώς τις ταινίες τρόμου (θέτοντας ακόμα και τις βάσεις για το είδος του slasher) αλλά κυρίως μετατόπισε τα όρια του τι μπορεί να δείξει ο κινηματογράφος και με ποιον τρόπο, καθορίζοντας τη σύγχρονη μορφή του ψυχολογικού θρίλερ.

Ο Χίτσκοκ ανέτρεψε τους κανόνες αιφνιδιάζοντας το κοινό με ένα έργο που έσπασε ταυτόχρονα πολλαπλά ταμπού: ένα ανύπαντρο ζευγάρι στο ίδιο κρεβάτι, υπαινικτική σεξουαλικότητα, ακραία βία που προκαλεί τρόμο χωρίς καν να απεικονίζεται, ακόμη και το πρώτο καζανάκι τουαλέτας που εμφανίστηκε σε αμερικανική ταινία. Προκάλεσε αίσθηση όχι μόνο λόγω της τολμηρής απεικόνισης της βίας και της σεξουαλικότητας για τα δεδομένα της εποχής, αλλά κυρίως εξαιτίας της ανατρεπτικής αφηγηματικής της δομής:

Το «Ψυχώ» αφηγείται μια ιστορία που ξεκινά ως αστυνομικό δράμα με πρωταγωνίστρια τη Μάριον Κρέιν. Μέσα σε λιγότερο από 50 λεπτά ο σκηνοθέτης αφαιρεί βίαια τη Μάριον από το κέντρο της αφήγησης μπροστά στα έντρομα μάτια του κοινού, που για πρώτη φορά βλέπει την ίδια την αφήγηση να αλλάζει άξονα εν κινήσει και να μεταμορφώνεται σε έναν εφιάλτη εμμονής, ενοχής και διαταραγμένης ταυτότητας: Στο επίκεντρο πλέον βρίσκεται ο Νόρμαν Μπέιτς, ο οποίος έμελλε να γίνει αρχέτυπο κινηματογραφικού serial killer, με την ερμηνεία του Άντονι Πέρκινς να παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για την πολυπλοκότητα και την ανατριχιαστική αμφισημία που αποπνέει.

Σε αυτή την ταινία-ορόσημο στην ιστορία του κινηματογράφου όπου όλα είναι λεπτομερώς μελετημένα (μέχρι και το εμπνευσμένο από πίνακα του Έντουαρντ Χόπερ, επιβλητικό σπίτι των Μπέιτς λειτουργεί ως σύμβολο επιτήρησης και ψυχικής καταπίεσης), ιδιαίτερη θέση κατέχει η διάσημη σκηνή του ντους που έχει αναλυθεί περισσότερο από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη. Για την υλοποίησή της, ο Άλφρεντ Χίτσκοκ προσέλαβε τον θρυλικό σχεδιαστή Saul Bass ως Οπτικό Σύμβουλο (Visual Consultant) της ταινίας, ο οποίος σχεδίασε με ακρίβεια ένα εικονογραφημένο σενάριο (storyboard) από 48 ξεχωριστά καρέ ειδικά για τη συγκεκριμένη σκηνή, επιτρέποντας στον Χίτσκοκ να παραδώσει μαθήματα σκηνοθεσίας μέσα από 78 διαφορετικές λήψεις και 52 αστραπιαία cuts σε περίπου 45 δευτερόλεπτα σε μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές του παγκόσμιου σινεμά.

Κυρίαρχη εδώ είναι και η θρυλική μουσική του Μπέρναρντ Χέρμαν, ο οποίος χρησιμοποίησε αποκλειστικά μια ορχήστρα εγχόρδων, δημιουργώντας έναν οξύ ήχο που μετατρέπει την εικόνα σε νευρικό σπασμό. Τα κοφτά, υψίσυχνα χτυπήματα των βιολιών λειτουργούν σαν ηχητικές μαχαιριές, προσδίδοντας τρομακτική ένταση και ριζοσπαστική δυναμική στη σκηνή, όπως και σε όλη την ταινία.

Με τέσσερις υποψηφιότητες για Όσκαρ (Σκηνοθεσίας, Β' Γυναικείου Ρόλου για την Τζάνετ Λι, Φωτογραφίας σε ασπρόμαυρη ταινία και Καλλιτεχνικής Διεύθυνσης), με τεράστια εμπορική επιτυχία και ανυπολόγιστη πολιτισμική επιρροή, το «Ψυχώ» συγκαταλέγεται σταθερά στις σημαντικότερες ταινίες όλων των εποχών. Η αισθητική και αφηγηματική του τόλμη εξακολουθεί να αποτελεί πηγή έμπνευσης ενώ η σκιά του Νόρμαν Μπέιτς παραμένει παρούσα σε κάθε σύγχρονο θρίλερ. Η επιστροφή του στη μεγάλη οθόνη αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για το κοινό να βιώσει όπως ήθελε ο Χίτσκοκ ένα έργο που δεν καθόρισε απλώς ένα είδος, αλλά επαναπροσδιόρισε τις ίδιες τις δυνατότητες του κινηματογράφου, μια ταινία που ακόμη και σήμερα, δείχνει απόλυτα μοντέρνα και ριζοσπαστική.

Μια νεαρή γραμματέας κλέβει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό από τον εργοδότη της και εγκαταλείπει εσπευσμένα την πόλη. Καθώς η νύχτα πέφτει και η καταρρακτώδης βροχή δυσκολεύει τη φυγή της, αναζητά καταφύγιο σε ένα απομονωμένο μοτέλ στην άκρη του δρόμου, όπου θα γνωρίσει τον ευγενικό αλλά αινιγματικό ιδιοκτήτη που ζει εγκλωβισμένος στη νοσηρή σκιά της δεσποτικής μητέρας του...

Ψυχώ (Psycho, 1960)

Σκηνοθεσία: Άλφρεντ Χίτσκοκ
Σενάριο: Τζόζεφ Στέφανο (βασισμένο στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Μπλοχ)
Πρωταγωνιστούν: Άντονι Πέρκινς, Τζάνετ Λι, Βέρα Μάιλς, Μάρτιν Μπάλσαμ
Μουσική: Μπέρναρντ Χέρμαν
Φωτογραφία: Τζον Λ. Ράσελ
Έτος παραγωγής: 1960
Χώρα παραγωγής: ΗΠΑ
Διάρκεια: 109 λεπτά
Διανομή: Summer Classics