«Δεν ταξίδεψα ποτέ στην Αυστραλία» – Ο εναλλακτικός χάρτης του The Boy (Αλέξανδρος Βούλγαρης) για την αχανή χώρα στους αντίποδες

Επισκέφθηκα την πολυμεσική εκδήλωση της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση «Δεν ταξίδεψα ποτέ στην Αυστραλία», την έμπνευση και καλλιτεχνική διεύθυνση της οποίας είχε ο Αλέξανδρος Βούλγαρης (The Boy).

Με όχημα τη φαντασία, χωρίς απαραίτητα να έχεις ταξιδέψει στην ήπειρο που βρίσκεται στους αντίποδες της υφηλίου, μπορείς να απογειωθείς μαζί με τον καλλιτέχνη και να γίνεις μέρος αυτού του πρωτοποριακού καλλιτεχνικού event. Αρκεί να κάνεις μιαν εκ νέου ανάγνωση των στερεοτυπικών εικόνων που έχεις για την Αυστραλία. Η «χώρα όπου ονειρεύονται τα πράσινα μυρμήγκια» ("Wo die grünen Ameisen träumen", 1984: αγαπημένη οικολογική ταινία του Werner Herzog), η χώρα που κάποτε υπήρξε τόπος εξορίας, η χώρα των τεράστιων εκτάσεων, των καγκουρώ, των κοάλα και των άγριων σκυλιών dingo, αποκτά μια φαντασιακή διάσταση μέσω της Τέχνης, δημιουργείται ένας συμβολικός «χώρος» και ένας νοσταλγικός χωροχρόνος, τα ‘70’s.

© Margarita Yoko Nikitaki

Η έκθεση διήρκεσε μεταξύ 5 και 7 Ιουνίου. Την Παρασκευή 5 Ιουνίου, στην Κεντρική Σκηνή, ο Αλέξανδρος Βούλγαρης (The Boy) παρουσίασε μια διακαλλιτεχνική συναυλία «οικολογικού τρόμου», μαζί με τη Δεσποινίδα Τρίχρωμη, τον εικαστικό Κωνσταντίνο Λαμπρίδη, την animator Ειρήνη Βιανέλλη και την ηθοποιό Φλομαρία Παπαδάκη. Στο -1 της Στέγης προβλήθηκε, σε συνδυασμό με μια φωτογραφική έκθεση της Μυρτώς Τζίμα, η νέα ταινία μεγάλου μήκους του The Boy, «Μαραλίνγκα Μανινγκρίντα Μανταμαρού». Την Κυριακή 7 Ιουνίου προσφέρθηκε αυστραλιανή κουζίνα, με Vegemite, Tim Tams, Lamingtons, μπισκότα Anzas, σουβλάκι από αυστραλιανό αρνάκι, κεφτεδάκια, Chiko rolls, Puftaloons, ψωμί Damper και Fairy, τσάι Bushells, Death flip cocktail, Victoria bitter μπύρα, αυστραλιανά κρασιά και τυριά, ενώ αυστραλιανά σχήματα του Little Bands Movement της Μελβούρνης συνόδευαν το φαγοπότι. Την έκθεση «Δεν ταξίδεψα ποτέ στην Αυστραλία» απαρτιώνουν ένα σπουδαίο κινηματογραφικό αφιέρωμα στη Μικρή Σκηνή, μια έκθεση φωτογραφίας και μια σειρά από γλυπτικές κατασκευές. Στο ισόγειο κυριαρχεί ένα εντυπωσιακό, παλαιάς τεχνοτροπίας billboard με την αφίσα της ταινίας "Night Fall in the Ti-Tree". Από εκεί, και με υπόκρουση το Great Australian Loneliness, ανεβαίνει κανείς με τα πόδια όροφο-όροφο, περιηγούμενος στις εκθέσεις των φουαγιέ.

Περιήγηση σ’ ένα εικαστικό σύμπαν

Στα πλαίσια αυτής της αλλόκοτης «αναπαράστασης» της Ωκεανίας, ένα μείζον εικαστικό συμβάν λαμβάνει χώραν στους ορόφους, με τις γλυπτικές κατασκευές και τις installations του Κωνσταντίνου Λαμπρίδη και με ζωγραφικά έργα στα τζάμια του Θωμά Σταυρίδη. Υλικότητα και φυσική υπόσταση αποκτούν ένα ιδιότυπο, διπλό «ελάφι», το ίδιο και ένα υποβλητικό «δάσος».

Πρόλαβα να δω δύο εξαιρετικές ταινίες: η πρώτη είναι το “Breaker Morant” του Bruce Beresford (1980), μια τραγωδία με macho, «μπαμπαδίστικη» αισθητική eighties, νοσταλγία της αποικιακής Βρετανίας και μεγάλη δόση πικρίας για τη σταδιακή της κατάρρευση και την παραβίαση του κώδικα ηθικής του πολέμου

Ο designer Λαμπρίδης ζει και εργάζεται στην Αθήνα δουλεύοντας με μιαν εντυπωσιακή γκάμα υλικών. Σπούδασε στο Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Σύρο και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές Contextual Design στην Ακαδημία Design του Αϊντχόβεν. Το πρότζεκτ αποφοίτησής του, “Elemental Cabinet”, του χάρισε διεθνή αναγνώριση με συμμετοχή σε σημαντικές ομαδικές εκθέσεις, μεταξύ άλλων στο Fondation Cartier pour l’art contemporain στο Παρίσι (2019). Έχει ιδρύσει το προσωπικό του στούντιο στην Αθήνα και δραστηριοποιείται επίσης στη σκηνογραφία για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Τα τελευταία πέντε χρόνια διδάσκει στην Ακαδημία Design του Αϊντχόβεν. Το 2021 συμμετείχε στο IN Residence Design Residency “Rooted Flows” στο Τορίνο, από το οποίο προέκυψαν το μεγάλης κλίμακας σιντριβάνι “Natural Selection” και μια μονογραφική έκδοση. Έχει πραγματοποιήσει δυο ατομικές εκθέσεις στην Carpenters Workshop Gallery: την “Elemental Folds” στο Παρίσι (2021) και τη “Reverse Fireworks in Slow Motion” στη Νέα Υόρκη (2023). Έργα του βρίσκονται σε σημαντικές συλλογές, μεταξύ άλλων στο Μουσείο MAXXI στη Ρώμη.

Μια ωραία γεύση από αυστραλιανό σινεμά

Ο όρος Ozploitation χρησιμοποιείται για μια κατηγορία ταινιών τρόμου, κωμωδίας, μοτοσυκλετιστών, πολεμικών τεχνών ή σεξ χαμηλού προϋπολογισμού που γυρίστηκαν στην Αυστραλία μετά το 1971, δηλαδή με το ξεκίνημα του αυστραλιανού Νέου Κύματος στο σινεμά και έως τη δεκαετίας του 1980. Η προέλευση του όρου αποδίδεται στο ντοκιμαντέρ Not Quite Hollywood: The Wild, Untold Story of Ozploitation!, του 2008, που περιλαμβάνει συνεντεύξεις με σκηνοθέτες και με θαυμαστές του είδους, περιλαμβανομένου του Αμερικανού σκηνοθέτη Quentin Tarantino.

Πρόλαβα να δω δύο εξαιρετικές ταινίες: η πρώτη είναι το “Breaker Morant” του Bruce Beresford (1980), μια τραγωδία με macho, «μπαμπαδίστικη» αισθητική eighties, νοσταλγία της αποικιακής Βρετανίας και μεγάλη δόση πικρίας για τη σταδιακή της κατάρρευση και την παραβίαση του κώδικα ηθικής του πολέμου: στις αρχές του εικοστού αιώνα, στο Transvaal, o Μόραντ και άλλοι δύο αυστραλοί ανθυπολοχαγοί δικάζονται για εγκλήματα των Μπόερς κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Πολέμου και οι δύο καταδικάζονται σε θάνατο.

O σκηνοθέτης του «Κύριου Τζόνσον» γύρισε στη νότια Αυστραλία την πρώτη παραγωγή της Ωκεανίας που έφτασε σε υποψηφιότητα για Όσκαρ, επιστρατεύοντας μια σειρά από εξαιρετικούς ηθοποιούς: τους Έντγκαρ Γούντγουορντ, Τζακ Τόμσον, Τζων Ουώτερς, Μπράιαν Μπράουν, Τσαρλς Τίνγκουελ. Παγιδευμένοι και εξαπατημένοι από το «γύρισμα» της Αυστραλίας στο Commonwealth, οι εγκαλούμενοι αξιωματικοί γίνονται οι αποδιοπομπαίοι τράγοι της Αυτοκρατορίας, ενώ το στρατοδικείο και η δικαιοσύνη που απονέμεται με μεγάλη αυστηρότητα παραπέμπουν στην αισθητική της δεκαετίας του 1950. Οι τακτικές κλεφτοπόλεμου των Μποέρς αγροτών είναι ένα αξιοπερίεργο αντικείμενο ιστορικού προβληματισμού, που έρχεται ως αντίβαρο στην αυστηρή μιλιταριστική (και ως έναν βαθμό εκδικητική) αντίληψη δικαιοσύνης των Βρετανών και των (βρετανικής αντίληψης) Αυστραλών της Αφρικής. Στο έξοχο σενάριο συνεργάστηκαν οι Τζόναθαν Χάρντυ, Ντέιβιντ Στήβενς, Μπρους Μπέρεσφορντ, Χάρολντ Λάντερ, Κένεθ Ρος και Κιτ Ντέντον.

Από την ταινία Dead End Drive-In

Η δεύτερη ταινία που απόλαυσα είναι μια ταινία που είχα επισημάνει ήδη στη δεκαετία του ’90, το «Εκδρομή στον βράχο των κρεμασμένων» του αγαπημένου μου σκηνοθέτη Πίτερ Γουάιαρ (“Picnic At Hanging Rock”, 1975). Αυτό το ποίημα των 115 λεπτών είναι βασισμένο στο gothic μυθιστόρημα της Joan Lindsay Picnic at Hanging Rock και διαδραματίζεται γύρω στο 1900, στο κατώφλι του εικοστού αιώνα, την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου σε ένα χαρακτηριστικό boarding school θηλέων της Αυστραλίας.

Το σχολείο διοργανώνει μια ημερήσια εκδρομή των κοριτσιών στο Ηanging Rock, μια σχετικά κοντινή εκδρομή σε μια ενδιαφέρουσα γεωλογική προεξοχή. Εκεί, μετά από έναν χαρακτηριστικά εφηβικό εορτασμό του Αγίου Βαλεντίνου και ενώ λήθαργος έχει πιάσει τις εκδρομείς και τις συνοδούς τους, τρία από τα κορίτσια και μια καθηγήτρια θετικών επιστημών αρχίζουν μια μυστηριώδη εξερεύνηση που οδηγεί σε μιαν εξίσου ακατανόητη εξαφάνιση: τρία από τα τέσσερα άτομα δεν βρέθηκαν ποτέ, επισύροντας ένα όργιο εικασιών για βιασμούς, εγκλήματα, ακόμη και για UFO. Η μοναδική επιζήσασα δεν θυμάται τίποτε, ενώ δυο νεαρά αγόρια της περιοχής επίσης πέφτουν με διαφορετικό τρόπο θύματα αυτής της περίεργης «μαγείας» που ασκεί ο βράχος.

Πρόκειται για μιαν υπέροχη ταινία στοιχειωτικού μυστηρίου και υποβόσκουσας σεξουαλικής υστερίας, που τονίζει το χάσμα ανάμεσα στους ευρωπαίους εποίκους και στην παντοδύναμη, πανάρχαια φύση της Αυστραλίας. Ο Πίτερ Γουίαρ ως σκηνοθέτης, ο Ράσελ Μπόιντ ως φωτογράφος και η σταθερή εικαστική αναφορά στον πίνακα “At the Hanging Rock” του William Ford συνθέτουν μια (ίσως την πιο) χαρακτηριστική ταινία του αυστραλιανού Νέου Κύματος. Εξαιρετική ερμηνεία από την Ρέιτσελ Ρόμπερτς στον ρόλο της Mrs. Appleyard. Οι κριτικοί παραλληλίζουν το φιλμ με το “L' Avventura” (1960) του Μικελάντζελο Αντονιόνι, με το φιλμ “Walkabout” του Νίκολας Ρεγκ και με το μυθιστόρημα Το πέρασμα στην Ινδία του Ε. Μ. Φόρστερ. Δεν πρέπει να παραλείψω εδώ να αναφέρω, για όσους πιθανόν δεν τη θυμούνται, την αξιοσημείωτη, αγαπημένη φιλμογραφία του Πίτερ Γουίαρ: “Witness" («Μάρτυρας εγκλήματος»), “Gallipoli,” “The Last Wave" («Το τελευταίο Κύμα»), “The Year of Living Dangerously" («Επικίνδυνα χρόνια»), “The Mosquito Coast" («Η ακτή του κουνουπιού»), “Dead Poets Society} (ο αγαπημένος σε όλους μας «Κύκλος των χαμένων ποιητών), “Green Card" («Η πράσινη κάρτα») και το αριστούργημα του 1998 “The Truman Show.”

Το υπόλοιπο κινηματογραφικό αφιέρωμα

Οι υπόλοιπες ταινίες του αυστραλέζικου κινηματογράφου που προβλήθηκαν στη Μικρή Σκηνή κατά τη διάρκεια του πολυπρισματικού αυτού αφιερώματος της Στέγης ήταν: “Storm Boy” του Henri Safran (1976), “Celia” της Ann Turner (1989), “Ten Years After, Ten Years Older” της Anna Kannava (1986), “My Life Without Steve” της Gillian Leahy (1986), “The Second Journey (to Uluru)” των Arthur & Corinne Cantrill (1981), “Nice Coloured Girls” (1987), “Night Cries: A Rural Tragedy” (1999) και “BeDevil” (1993) της Tracey Moffatt, «Μαραλίνγκα Μανινγκρίντα Μανταμαρού» και σε λούπα το “Night Fall in the Ti-Tree” του The Boy, “Dot and the Kangaroo” του Yoram Gross (1977), “Turnaround” του Michael Lee (1983), “Smoke ’Em If You Got ’Em” του Ray Boseley (1988), “Dogs in Space” του Richard Lowenstein (1986), “Spirits of the Air, Gremlins of the Clouds” του Alex Proyas (1987), “Dead End Drive-In” του Brian Trenchard-Smith (1986), “The Devil’s Playground” του Fred Schepisi (1976) και “Next Of Kin” του Tony Williams (1982).

Αλέξανδρος Βούλγαρης

Ο The Boy (Αλέξανδρος Βούλγαρης) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1981 και είναι σκηνοθέτης και μουσικός. Έχει σκηνοθετήσει επτά ταινίες μεγάλου μήκους («Κλαις;», «Ροζ», «Χιγκίτα», «Νήμα», "Winona", «Γυμναστήριο», «Βγαίνουν μέσα απ’τη Μάργκο»), που έχουν παρουσιαστεί και βραβευτεί σε φεστιβάλ στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Έχει κυκλοφορήσει πάνω από 25 μουσικά άλμπουμ («Please make me dance», «Κουστουμάκι», «Ηλιοθεραπεία», «Έτοιμοι», «Παραδουλεύτρα», «Αντιλόπη», «Ώντρεϋ» και άλλα) και έχει γράψει μουσική για τον κινηματογράφο και το θέατρο. Επίσης, έχει εμφανιστεί ως ηθοποιός στον κινηματογράφο και στο θέατρο, έχει σκηνοθετήσει μουσικά βίντεο και τα τελευταία χρόνια διδάσκει κινηματογράφο σε σχολές υποκριτικής.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου.

Σκηνοθεσια, Κειμενα, επιλογή ταινιών & Μουσικη The Boy
Βοηθος Σκηνοθετη Αντιγονη Παπαποστολου
Σκηνογραφια Κωνσταντινος Λαμπριδης, Ελενη Βρεττακου
Συμβουλος στη σκηνογραφια Κλειω Μπομποτη
Κατασκευη Σκηνικων Nathan Carey, Auste Kausyte, Θωμας Σταριδας, Μπαμπης Καμπανοπουλος, Ταξιαρχης Μπαλασκας, Ιωαννα Σταμουλη, Αναστασια Σταμουλη, Daniela Bolano, Ιασονας Λαμπριδης, Ελενη Λαμπριδου
Μουσικη & Ενδυματολογια Δεσποινις Τριχρωμη
Φως Σιμος Σαρκετζης
Χορογραφια Φλομαρια Παπαδακη
Animation Ειρηνη Βιανελλη
Still Photography Μυρτω Τζιμα
Ερμηνευτες Φλομαρια Παπαδακη, Ροζαλιντα Χοτζα, Μελινα Ραχιωτη-Ρηγοπουλου, Μαιρη Γιαννουλα, Δεσποινις Τριχρωμη
Ηχοληψια Γιωτης ΠαρασκευαΪδης
Επιμελεια Παραγωγης και αφιερώματος Ελενη Μπερντε
Διευθυνση Παραγωγης Κασση Καφετση
Εκτελεση Παραγωγης Ελισαβετ Αστικη Μη Κερδοσκοπικη Εταιρεία
Αναθεση και Παραγωγη Στεγη Ιδρυματος Ωναση
Ζωγραφικα εργα στα τζαμια Θωμας Σταριδας
Τεχνικα σχεδια σκηνικων Ελενη Αηδονη
love Theophile Blandet
Μεταφραση & Υποτιτλισμος DiGi8