«Το τελευταίο καλοκαίρι» της Κατρίν Μπρεγιά (κριτική) – Η ιστορία ενός έρωτα-ταμπού

«Το τελευταίο καλοκαίρι» (L’ été dernier, 2023), είναι το τελευταίο φιλμ της Κατρίν Μπρεγιά (Catherine Breillat) και δεύτερο αφού έπαθε το 2006 το εγκεφαλικό που της παρέλυσε ένα μέρος του σώματός της. Το προτελευταίο φιλμ της, του 2013, Abus de faiblesse (μετάφραση «Κατάχρηση αδυναμίας»), με την Ιζαμπέλ Ιπέρ στον κεντρικό γυναικείο ρόλο, αφηγείται την ιστορία του έρωτά της, όσο ήταν ανάπηρη, προς τον διεθνή απατεώνα Κριστόφ Ροκανκούρ, που της έκλεψε ένα μεγάλο ποσό παριστάνοντας τον ερωτευμένο.

Το «Τελευταίο καλοκαίρι», αποτελεί ένα πετυχημένο ριμέικ του ωραίου ερωτικού φιλμ «Η βασίλισσα της καρδιάς», της Δανής Ελ-Τούκι. Το φιλμ της Breillat είναι πολυσημικό και διφορούμενο. Διηγείται τον «τρελό έρωτα» της αστής συζύγου ενός ώριμου επιχειρηματία με τον νεαρό γιο του από τον προηγούμενο γάμο του.

Ο «ένοχος» 

Όταν ο παραμελημένος γιος αποκαλύπτει στον πατέρα του τη σεξουαλική σχέση τους, η μητριά του τον διαψεύδει κατηγορηματικά. Μα η μεταξύ τους σπίθα δεν μπορεί να σβήσει, γίνεται φωτιά και τους οδηγεί στα δικαστήρια για να ξεκαθαριστεί η κατάσταση και να βρεθεί ο «ένοχος». Ένοχος όμως ουσιαστικά δεν είναι κανένας, δεν βρισκόμαστε στις ΗΠΑ που βάζουν φυλακή τις ελκυστικές καθηγήτριες που κάνουν σεξ με κάποιον έφηβο μαθητή τους…

Η ταινία της Κατρίν Μπρεϊγιά είναι αισθαντική, ερωτική και συνάμα αμφίσημη, παίζει με το μυαλό των χαρακτήρων της μυθοπλασίας και του θεατή, μέσω μιας αισθησιακής, απλής, λιτής σκηνοθεσίας. Γιατί οι πιθανές αναγνώσεις της μυθοπλασίας είναι πολλές:

Η σαραντάρα σύζυγος, η Αν, είναι μια ερεθισμένη σκύλα (ερμηνεία περιοριστική, σεξιστική και σχηματική); Ο νεαρούλης είναι ένα κακομαθημένο, κωλόπαιδο αστόπαιδο;

Η σαραντάρα σύζυγος, η Αν, είναι μια ερεθισμένη σκύλα (ερμηνεία περιοριστική, σεξιστική και σχηματική); Ο νεαρούλης είναι ένα κακομαθημένο, κωλόπαιδο αστόπαιδο; Μήπως στην ουσία φταίει ο βλάκας σύζυγος που δεν βλέπει πέρα από τη μύτη του ή που παριστάνει υποκριτικά πως δεν βλέπει;

Καμία πολιτική ορθότητα

Ή μήπως γενικά οι άντρες είναι τα αφελή θύματα των ανώτερών τους και πιο ισχυρών κι εξυπνότερων γυναικών που κρατούν πλέον αυτές τα ηνία; Αν και οι παραπάνω αναγνώσεις στέκουν όλες κατά ένα μικρό ποσοστό, είναι εξίσου μονόπλευρες κι απλοϊκές… Είναι φανερό πως παρόλο που το φιλμ γεννήθηκε μετά την εμφάνιση του metoo, δεν έχουμε να κάνουμε με την οπτική της πολιτικής ορθότητας, την οποία η Μπρεγιά δεν αποδέχεται, γιατί πιστεύει πως δεν πρέπει να ξηλώσουμε, να καταστρέψουμε και να υπονομεύσουμε τον έρωτα και το σεξ λόγω της κρυπτοπουριτανικής ανοησίας μας. Αντιθέτως, πρόκειται για άλλη μια γαλλική ιστορία και υπόθεση «τρελού έρωτα» που αναπτύσσεται μέσα από τις αντιξοότητες, τα δύσκαμπτα ηθικά κι οικογενειακά ταμπού και τα εμπόδια…

Δεν παρακολουθούμε απλά την εξέλιξη ενός βιτσιόζικου, ιδιότυπου τριγώνου, ένα τυπικά διεστραμμένο και διεφθαρμένο, μεγαλοαστικό, ερωτικό τρίγωνο με άνισες, ασύμμετρες τις ηλικίες των μελών του.

Ακόμη πιο παράξενο φαίνεται πως αυτή η τρελή ερωτική ιστορία έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία και ομοιότητες με το ανεξέλεγκτο πάθος της Γαλλίδας σκηνοθέτιδος και συγγραφέως προς τον απατεώνα που αγάπησε –και την κατάκλεψε– γιατί της προσέφερε σεξουαλικό πάθος όσο ήταν ανάπηρη και δεν την επιθυμούσε άλλος (του δάνεισε μεγάλα ποσά και της τα έφαγε, μα η ίδια είπε πως της προσέφερε έρωτα όταν ήταν άρρωστη). Τελικά οδηγήθηκαν στα δικαστήρια, όπως τα πρόσωπα του φιλμ, για οικονομική και σεξουαλική εκμετάλλευση εκ μέρους του Ροκανκούρ.

Η Catherine Breillat

Αισθησιακά και τολμηρά φιλμ 

Η ταλαντούχα, καταραμένη, βασανισμένη, ερωτική κι ευφάνταστη σκηνοθέτιδα Μπρεγιά έχει κάνει μερικά πολύ αισθησιακά και τολμηρά φιλμ. Έπλασε ερωτομανείς, θαρραλέες, πανσεξουαλίστριες ηρωίδες/χαρακτήρες, σε μυθοπλασίες ερωτικές, ενίοτε κάπως ωμής και στιβαρής, νατουραλιστικής φτιαξιάς, ενίοτε πιο στυλιζαρισμένης.

H Κατρίν Μπρεγιά είναι ειδικευμένη στο θέμα της γυναικείας σεξουαλικότητας, των ιδιαιτεροτήτων των γυναικείων πόθων και των παθιασμένων αναζητήσεών τους.

Όλα σε ένα δικό της, ιδιόρρυθμο, προσωπικό κινηματογραφικό στυλ. Η Μπρεγιά εστιάζει θεματικά και σκηνοθετικά στον ερωτισμό και την επιθυμία με τόλμη, φρέσκο βλέμμα και ρεαλισμό, ενίοτε με νατουραλιστική χροιά.

H Κατρίν Μπρεγιά είναι ειδικευμένη στο θέμα της γυναικείας σεξουαλικότητας, των ιδιαιτεροτήτων των γυναικείων πόθων και των παθιασμένων αναζητήσεών τους, ζωγραφισμένων με ένταση, αδρότητα, πρόκληση και ερωτική διέγερση έναντι των γυναικών και των ανδρών θεατών. Πετυχημένα φιλμ της που ξεχώρισαν για τον ερωτισμό και τη αισθηματική δύναμή τους ήταν τα «Une vieille maîtresse», του 2007, με την Άρια Αρζέντο, «Anatomie de l'enfer» (2002), «Brève Traversée» (2001), «Sex is comedy» (2001), «À ma soeur!» (2000), το εκρηκτικό «Romance» (1999), «Parfait amour» (1996), «Sale comme un ange» (1991), «36 fillette» (1986), «Tapage nocturne» (1979) με ηθοποιό την αδελφή της Μαρί-Ελέν Μπρεγιά και η πρώτη μεγάλου μήκους της «Une vraie jeune fille», του 1976, όλες ερωτικής θεματογραφίας.

Στην Ελλάδα έχουν παιχτεί τα φιλμ της «Ένα αληθινό θηλυκό» (1976), «Ρομάντζο» (1999), «Σύντομο πέρασμα» (2001), «Sex is comedy» (2002), κ.ά. ταινίες με βασικό θεματικό μοτίβο τον έρωτα και τις σχέσεις. Nα σημειώσουμε πως έχει κατηγορηθεί, άδικα και πουριτανικά, για πορνογραφικό σινεμά... Η Μπρεγιά έχει γράψει πολλά τολμηρά και άμεσα έργα μέχρι ωμότητας, μυθιστορήματα και σενάρια από τα μυθιστορήματά της. Υπήρξε συγγραφέας από νέα και ενδιαφέρουσα σεναριογράφος, σε ταινίες του Πιαλά, της Καβάνι, του Μπελόκιο, του Ζακ Μπαρατιέ, του Ντέιβιντ Χάμιλτον κ.ά.

^＊Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, η αναθεωρημένη έκδοση του «Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες» (εκδ. Αιγόκερως).