Γιώργος Λάνθιμος: «Όλες οι ταινίες μου είναι προβληματικά παιδιά»

Σε συνέντευξή του στον Guardian, ο Γιώργος Λάνθιμος μίλησε για τη νέα του ταινία «Poor Things», που τιμήθηκε με Χρυσό Λέοντα στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το 2023.

Η ταινία είναι βασισμένη στο μυθιστόρημα του Άλισντερ Γκρέι με τίτλο Χαμένα κορμιά (εκδ. Ελληνικά Γράμματα, μτφρ. Δημήτρης Βαρδουλάκης), στο οποίο παρατίθενται διάφορες, αντικρουόμενες εξιστορήσεις της ζωής της Μπέλλας Μπάξτερ. Σύμφωνα με μία εκδοχή, η Μπέλλα είναι το δημιούργημα του επιστήμονα Θεόνικου Μπάξτερ, που, ως άλλος Φρανκενστάιν, αντικατέστησε τον εγκέφαλο μιας πνιγμένης γυναίκας με αυτόν ενός βρέφους, κατασκευάζοντας μιαν ενήλικα με παιδική αθωότητα, που αγνοεί τους καθωσπρεπισμούς της κοινωνίας. Μία άλλη εκδοχή απορρίπτει την παραπάνω ιστορία ως μυθοπλαστική κι επηρεασμένη από το έργο της Μαίρης Σέλεϊ και του Έντγκαρ Άλαν Πόε.

Το σύνθετο μυθιστόρημα του Γκρέι αιχμαλώτισε το ενδιαφέρον του Λάνθιμου πριν από αρκετά χρόνια. Μάλιστα, το 2011, ο σκηνοθέτης επισκέφτηκε τη Σκωτία, ώστε να προτείνει στον συγγραφέα να διασκευάσει το βιβλίο του για τον κινηματογράφο. Οι δυο τους περιηγήθηκαν στη Γλασκώβη, όπου εκτυλίσσεται το μυθιστόρημα, με τον Γκρέι να εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο το έργο του συνδέεται με τη γενέτειρά του. Εντέλει, ο Γκρέι έδωσε την έγκρισή του στον Έλληνα σκηνοθέτη, αλλά η ταινία έμελλε να καθυστερήσει να γυριστεί - ο Γκρέι έφυγε από τη ζωή το 2019, σχεδόν τέσσερα χρόνια πριν από την κυκλοφορία της.

Το σενάριο της ταινίας, το οποίο υπογράφει ο Τόνι ΜακΝαμάρα, εκφράζει μεν το πνεύμα του βιβλίου, αλλά ταυτοχρόνως, διαφέρει αρκετά από το έργο του Γκρέυ. Όπως υπέδειξε ο Λάνθιμος:

«Το μυθιστόρημα έχει πολύ διαφορετική δομή, πολύ διαφορετική αφήγηση. Όλοι αυτοί οι άντρες διηγούνται την ιστορία της [Μπέλλας] κι επομένως, υπάρχουν διάφορα λογοτεχνικά εργαλεία που μερικές φορές διαψεύδουν -χρησιμοποιώ, άραγε, τη σωστή λέξη;-, που μερικές φορές υποδηλώνουν πως τα λεγόμενα των αντρών δεν αληθεύουν. Προσεγγίσαμε το θέμα διαφορετικά, γιατί η ταινία αφορά αποκλειστικά στο ταξίδι της ηρωίδας, στην οπτική της. Κι ένιωθα πως, εφόσον επρόκειτο να το κάνουμε αυτό, θα ‘πρεπε να δούμε τον κόσμο μέσα απ’ τα δικά της μάτια».

Ο Λάνθιμος δεν ενέταξε στην ταινία τα πολιτικά σχόλια του Γκρέι για την πατρίδα του, καθώς θεώρησε «υποκριτικό» το να φτιάξει «ένας άνθρωπος από την Ελλάδα ένα φιλμ για τη Σκωτία». Όσον αφορά στις ταινίες του, πάντως, ο ίδιος υποστήριξε πως είναι, τρόπον τινά, έργα πολιτικά, χωρίς να προωθούν κάποια συγκεκριμένη ιδεολογία.

«Το να δημιουργείς ταινίες και να πραγματεύεσαι κάποια θέματα είναι ένα είδος πολιτικής πράξης - ένα σχόλιο, μια παρόρμηση να θέσεις κάποια ερωτήματα».

Κάνοντας τα πρώτα βήματά του στην Ελλάδα, ο Γιώργος Λάνθιμος θεωρούσε, για ένα μεγάλο διάστημα, πως δεν θα κατάφερνε να σκηνοθετήσει κάποια μεγάλου μήκους ταινία. Την εποχή που άρχισε να ασχολείται με το σινεμά, «δεν υφίστατο καμία κινηματογραφική βιομηχανία ή παράδοση» στη χώρα. «Υπήρχαν μόνο δυο ή τρεις ανεξάρτητοι δημιουργοί που δούλευαν. Αλλά δεν μπορούσες να βρεις χρηματοδότηση», κατά τα λεγόμενά του. Οπότε, ο ίδιος αποφάσισε να γυρίσει τις πρώτες του ταινίες με δικά του έξοδα, χωρίς να πιστεύει πως θα τις έβλεπε ποτέ το ευρύ κοινό. Μόλις τα έργα του απέκτησαν απήχηση, ο Λάνθιμος μετακόμισε στο Λονδίνο, επιδιώκοντας να βιοποριστεί από την τέχνη του.

Κάπως έτσι, χάρη στον «Κυνόδοντα» (2009), κι αφού πρώτα γύρισε ακόμα μία ταινία στην Ελλάδα, τις «Άλπεις» (2011), ο Λάνθιμος μπόρεσε να δημιουργήσει τον «Αστακό» (2015), τον «Θάνατο του ιερού ελαφιού» (2017), την «Ευνοούμενη» (2018) και προσφάτως, το «Poor Things», διεθνείς παραγωγές.

Το «Poor Things», σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, σχετίζεται με τον «Κυνόδοντα», την πρώτη του μεγάλη επιτυχία:

«Λοιπόν, η φυλάκιση της Μπέλλας, και το γεγονός ότι δεν καταλαβαίνει τον κόσμο καθώς την κρατούν στο σπίτι της, είναι στοιχεία που υπάρχουν και στον ‘’Κυνόδοντα’’. Αλλά το ‘’Poor Things’’ αφορά περισσότερο στο τι συμβαίνει αφού η ηρωίδα βγει στον κόσμο. […] Ο ‘’Κυνόδοντας’’ πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο σε περιορίζει η οικογένεια ή οποιαδήποτε κοινωνική δομή που μπορεί να χειραγωγήσει την ανθρώπινη αντίληψη. Το ‘’Poor Things’’ ξεκινά από αυτό το σημείο κι έπειτα, μας δείχνει τον τρόπο με τον οποίο μας επηρεάζει όλο αυτό καθώς επικοινωνούμε με τον αληθινό κόσμο».

Τέλος, όταν του ζητήθηκε να ξεχωρίσει μία απ’ τις δημιουργίες του, ο Λάνθιμος απάντησε:

«Όλες οι ταινίες μου είναι προβληματικά παιδιά, προβληματικά με διαφορετικό τρόπο. […] Δεν γίνεται να φτιάξεις ένα τέλειο φιλμ, αλλά οι δικές μου ταινίες είναι καλά συναρμολογημένες και παρουσιάζουν ορισμένες ενδιαφέρουσες ιδέες. Υποθέτω πως αυτό ήθελα να πετύχω».