Η 50ή ταινία Γυρίσματα της τύχης (Coup de chance), του αξιοθαύμαστου και τρυφερού, νεοϋορκέζου παραμυθά του σινεμά, ένα κομψό, παιγνιώδες, διασκεδαστικό και παράλληλα εμβριθές, αν όχι τραγικό φιλμ, έχει γυριστεί στο Παρίσι στη γαλλική γλώσσα, φιλόξενο για τους διωκόμενους όλου του κόσμου, όπου ο Γούντι Άλεν κατέφυγε αφού υπέστη το κυνήγι των μαγισσών της αμερικάνικης cancel culture.
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Στο τελευταίο του φιλμ ο παλαίμαχος, 88άχρονος σκηνοθέτης, που διασύρθηκε στις ΗΠΑ από την οικογένεια της Μία Φάροου ως παιδεραστής βιαστής, ενώ οι ανακριτικές αρχές δεν βρήκαν στοιχεία ούτε καν για να του ασκήσουν κάποια δίωξη, φιλοσοφεί και ηθικολογεί με χαριτωμένο, ανάλαφρο, μα ουσιαστικό τρόπο. Φιλοσοφεί για τον ρόλο της βούλησης και τη βουλησιαρχία, για την τύχη/σύμπτωση στη ζωή και στην έκβασή της, μα και στον αναπόφευκτο, μοιραίο ερχομό του θανάτου· το να γεννηθείς αποτελεί μια ευτυχέστατη εύνοια της τύχης και πρέπει να την εκμεταλλευτείς χαρούμενα και γόνιμα, αποφαίνεται σοφά ο Γ. Άλεν· για το αν το κακό τιμωρείται ή όχι στην κοινωνία, από τύχη ή από την πρωτοβουλία των ευφυών ανθρώπων (εδώ την φιλοπερίεργη, πεθερά Βαλερύ Λεμερσιέ)· για τη δύναμη του κακού και του καλού στην κοινωνία και στη ζωή, για την ατομική ανθρώπινη ηθική, καθώς και τις ατομικές πρωτοβουλίες για να επικρατήσει το καλό ή η πονηριά των κακών, μισαλλόδοξων ανθρώπων· για τις τυχαίες ή όχι, περιπέτειες, συχνά οδυνηρές, του έρωτα, του πάθους και της ζήλειας.
Η απροσδιοριστία του τυχαίου παράγοντα, της τύχης, νικά τον ντετερμινισμό στην έξυπνη μυθοπλασία του πολύ έμπειρου κι ώριμου πλέον, Γούντι…
Ο νεαρός, συγγραφέας εραστής (ο ωραίος Νιλς Σνάιντερ) πιστεύει στην τύχη και οι μοιραίες στροφές της ζωής του τον δικαιώνουν, δυστυχώς. Ο αλαζονικός, νευρωτικός, αχόρταγος υλιστής και παθολογικά κακός, απατημένος σύζυγος (σπουδαία η εξελισσόμενη μεσ’ το φιλμ ερμηνεία του Μισέλ Πουπό) πιστεύει στη βούληση και στην ανυποχώρητη εφαρμογή των επιλογών της, στην αδυσώπητη αποφασιστικότητα. Μα η ύστατη κακοτυχία του, το τελευταίο παιχνίδι της τύχης, το ατυχές τελικό coup de chance τον εμποδίζει να καβαλικέψει το άλογο και να δολοφονήσει την καχύποπτη πεθερά του και διαψεύδει την βουλησιαρχική θεωρία του. Η απροσδιοριστία του τυχαίου παράγοντα, της τύχης, νικά τον ντετερμινισμό στην έξυπνη μυθοπλασία του πολύ έμπειρου κι ώριμου πλέον, Γούντι…
Η πολύ όμορφη και γλυκιά, δροσερή και γοητευτική μεσ’ την απλότητά της Φανύ (Λου ντε Λαάζ) έχει κάνει έναν δεύτερο, πλούσιο και φαινομενικά ευτυχισμένο κι άνετο γάμο με τον κτητικό, καταπιεστικό και πλεονέκτη, ματεριαλιστή δικηγόρο ύποπτων οικονομικών δραστηριοτήτων, Ζαν, που δουλεύει μυστικά με σκοπό να κάνει τους πλούσιους, συμπεριλαμβανόμενου βέβαια του εαυτού του, πλουσιότερους. Όταν η Φανύ γνωρίζει τον παλιό συμμαθητή της Αλέν, ρομαντικά ερωτευμένο από το λύκειο μαζί της, και σήμερα συναισθηματικό, μποέμ λογοτέχνη στην αρχή της καριέρας του, λίγο-λίγο τον αγαπάει και δεν μπορεί να κάνει χωρίς αυτόν, ενώ ο πονηρός, φιλύποπτος και μνησίκακος σύζυγός της ωθεί την εκδικητική σκευωρία του μέχρι τα άκρα, ώστε να ξανακατακτήσει τη γυναίκα του. Οι καθοριστικές τροπές της μοίρας, τα ανελέητα γυρίσματα και παιχνίδια της συγκυρίας, αλλά και της επιθυμίας, οι προσπάθειες των ανθρώπων να τα ελέγξουν ή να τα αλλάξουν, αντιμέτωποι ιδίως με τα αναπάντεχες διαδρομές του πόθου και του έρωτα, αποτελούν τον βασικό καμβά και, παράλληλα, τους αφηγηματικούς και νοηματικούς άξονες αυτής της φινετσάτης, ερωτικής και αστυνομικής κομεντί μυστηρίου, ειρωνείας και ζόφου. Ποιος νικά τελικά; Μα ο γεροσοφός Γούντι Άλεν!
O Γ. Άλεν είναι με το μέρος του διωκόμενου, ερωτευμένου, «παράνομου» ζευγαριού και εναντίον του εγωμανή, υπερφίαλου, κακότροπου και εχθροπαθή, ισχυρού κι αδίστακτου πλούσιου...
Η μυθοπλασία ρέει σαν ποταμάκι μέσα από μια διασκεδαστική, καυστική, συναισθηματική και ενίοτε δραματική, δεινή, αποτελεσματική αφήγηση, κεντημένη με το βελονάκι από τον Αμερικανό μετρ. Την ωραία, καλοπροαίρετη και συναισθηματική σύζυγο, τον ύπουλο, υπερφίαλο και σκοτεινό άντρα της, τον ποιητή εραστή της παντρεμένης γυναίκας και την έξυπνη, καχύποπτη μητέρα της που, ξεδιαλύνοντας τα μυστήρια, της ανοίγει τα μάτια, για να την προστατεύσει. O Γ. Άλεν είναι με το μέρος του διωκόμενου, ερωτευμένου, «παράνομου» ζευγαριού και εναντίον του εγωμανή, υπερφίαλου, κακότροπου και εχθροπαθή, ισχυρού κι αδίστακτου πλούσιου, για τον οποίο όλα επιτρέπονται για να διασφαλίσει την οικονομική, κοινωνική και οικογενειακή-ερωτική επικυριαρχία του, δίχως φραγμούς και έλεος, και που θεωρεί πως έχει το αναλλοίωτο δικαίωμα να καθορίζει τη ζωή των άλλων…
Πρόκειται για μια λεπτοφτιαγμένη, ευαίσθητη, καλοσκηνοθετημένη και εν τέλει στοχαστική παραλλαγή των θεμάτων του αριστουργηματικού, βρεττανικού Match Point (2005). Την αισθητική και σημασιολογική σύνθεση τονώνει και υπογραμμίζει η λεπταίσθητη και κεφάτη σκηνοθεσία. Η μπριόζα, απλή και ρευστή φιλμική διήγηση και ο άνετος, ανάλαφρος ρυθμός. Καθώς και η ολοζώντανη και σφιχτοδεμένη δραματουργία που ο σκηνοθέτης, σεναριογράφος και συγγραφέας Γούντι Άλεν πλέκει γύρω από τα τέσσερα πρόσωπα.
＊ Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, η αναθεωρημένη έκδοση του «Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες» (εκδ. Αιγόκερως).
