sorrentino god

Μονοπλάνο στη ναπολιτάνικη νεότητα του Πάολο Σορεντίνο, μέσα από την τελευταία του ταινία με τίτλο «Το χέρι του Θεού». 

Του Νίκου Ξένιου

Με μνήμες από το «Θυμάμαι» (“Amarcord” 1973) του Φεντερίκο Φελλίνι και του Τονίνο Γκουέρρα, το «Ξαναρχίζω απ’ το τρία» του Μάσιμο Τροίζι και το «Ρόμα» του Αλφόνσο Κουαρόν, ο Πάολο Σορεντίνο κινηματογραφεί το «Χέρι του Θεού» ("È Stata La Mano Di Dio"). Δεν είναι τυχαίο ότι ο Σορεντίνο είχε σκηνοθετήσει το ναπολιτάνικο σκηνικό του «σπιτικού» στο «Σάββατο-Κυριακή-Δευτέρα» (1959) του Εντουάρντο ντα Φιλίππο: πιο θεατρικός από κάθε άλλη φορά, ο Σορεντίνο τολμά -με βοηθό του την Ντάρια Ντ’Αντόνιο- να υλοποιήσει ένα ζήτημα που τον απασχολεί για δεκαετίες: το σενάριο και την ταινία της απώλειας.

Περνώντας από τον θρύλο στην πραγματικότητα

Δεν θα ξεχάσω την έκπληξη και την έκστασή μου όταν είχα πρωτοδεί το οπτικό ποίημα «Η νιότη» του Σορεντίνο, που μου’χε φέρει στον νου ταινίες σαν τις «Τρεις γυναίκες» του Άλτμαν ή το «Πέρυσι στο Μάριενμπαντ» του Αλαίν Ρεναί. Ο Χάρβεϊ Καϊτέλ εκεί γυρίζει την ταινία-απολογισμό της ζωής του και φέρνει τον συνθέτη Μάικλ Κέιν αντιμέτωπο με τη ματαιότητα των φιλοδοξιών του. Μια κρίσιμη, αποφασιστική στιγμή καθορίζει την άποψη του καλλιτέχνη για το μέλλον: αυτή η στιγμή είναι περαστική, συχνά δύσληπτη, και απαιτεί υψηλό βαθμό συγκέντρωσης και αυτοσαρκασμού ώστε να μπορέσει ο δημιουργός να την αδράξει. Η Τέχνη από μόνη της δεν έχει την παραμικρή ιερότητα, ή αξία. Το «ανοικτό» ζήτημα για τον εκλεκτικιστή Σορεντίνο ήταν και είναι η οικειότητα των συναισθημάτων και η γνησιότητα του ανθρώπινου αγγίγματος.

Τι Μαραντόνα, τι Μαντόνα! Ένα και το αυτό! Η πρώτη γεύση καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο Μαραντόνα που «κεντάει» στο γήπεδο!

Με ένα μονοπλάνο που ξεκινά από τη θάλασσα και οδηγεί στην αντίκα Ρολς Ρόις του πολιούχου της Νάπολης, του Αγίου Τζενάρο, που εμφανίζεται φορώντας σμόκιν (τον υποδύεται ο Έντζο Ντεκάρο) η θεία Πατρίτσια (την υποδύεται η εξαίσια, πληθωρική Λουίζα Ρανιέρι), που δεν τα καταφέρνει να μείνει έγκυος, οδηγείται στον μαγικό χώρο μιας «θείας πορνείας»: ο Άγιος Τζενάρο τής βάζει χέρι μπροστά στη λαϊκή, καλικαντζαρίστικη φιγούρα του Μικρού Μοναχού («munaciello»), που συνοψίζει τις δοξασίες και τα θρησκευτικά μυστήρια που έχουν να κάνουν με την πραγματοποίηση του απραγματοποίητου: αυτός ο «νάνος μοναχός» που είναι ταυτόχρονα ένα τρομακτικό παιδί είναι φορέας μιας μοχθηρής ελπίδας για αποκατάσταση της διαταραγμένης σχέσης ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασίωση: όμως ο σύζυγος της θείας Πατρίτσια δεν πιστεύει στο θαύμα της εγκυμοσύνης της, ζηλεύει, την αποκαλεί «πουτάνα» και την κακοποιεί. Και εκείνη βρίσκει καταφύγιο στην ψυχιατρική κλινική, ενώ ο μόνος που την πιστεύει είναι ο ανηψιός της, ο έφηβος Φάμπιο - δηλαδή το alter ego της νεότητας του Σορεντίνο. Αυτή η πινελιά της θείας Πατρίτσια πραγματοποιεί τη δήλωση του δημιουργού απέναντι στον θάνατο, τη φθορά της έμπνευσης, την εκποίηση του έρωτα και τη σκληρότητα της αποκοπής των ανθρώπων από τη ζωντανή πηγή του συναισθήματός τους.

Ο έφηβος Φάμπιο (ευαίσθητη, ακριβής ερμηνεία του πρωτοεμφανιζόμενου Φιλίππο Σκότι) έχει μια εκπληκτική μητέρα με υψηλή ενσυναίσθηση και αίσθηση του χιούμορ (πανέμορφη και γνήσια στην ερμηνεία της η Τερέζα Σαπονάντζελο), έναν πατέρα με διπλή ερωτική ζωή (εξαιρετικός ο Τόνι Σερβίλιο στον ρόλο του πατέρα) και έναν αδελφό (Μαρλόν Ζουμπέρ) που ως επίδοξος ηθοποιός δεν θα τολμήσει την υπέρβαση που οδηγεί στην Τέχνη, αλλά θα προτιμήσει τις όμορφες διακοπές, τα γυναικεία στήθη και την καλοπέραση. Η κοινή τους αγάπη, το γήπεδο του ποδοσφαίρου, παίρνει σάρκα και οστά με τη μετεγγραφή του Ντιέγκο Μαραντόνα στην τοπική ομάδα της Νάπολης (1987), γεγονός που παίρνει θρυλικές διαστάσεις και αφήνει τη σφραγίδα μιας «μεγάλης μαγείας» στην εφηβική μνήμη του δημιουργού. Τι Μαραντόνα, τι Μαντόνα! Ένα και το αυτό! Η πρώτη γεύση καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο Μαραντόνα που «κεντάει» στο γήπεδο!

sorrentino photos
Η «μεγάλη μαγεία» και η θεϊκή παρέμβαση

Με προκατόχους του το “Παϊζά ” (1946) του Ρομπέρτο Ροσελλίνι, το «Χρυσάφι της Νάπολης» (1954) του Βιττόριο ντε Σίκα και το «Γάμο α-λα ιταλικά» (1964) που βασίστηκε στη «Φιλουμένα Μαρτουράνο» του Εντουάρντο ντε Φίλιππο, το «Επιχείρηση Άγιος Τζενάρο» (1966) του Ντίνο Ρίζι, το «Γόμορρα» (2008) του Ματτέο Γκαρόνε και το «Κρυφή Νάπολη» (2017) του Φερζάν Όζπετεκ, το «Χέρι του Θεού» είναι ένας ακόμη ύμνος στη Νάπολη. Ανάμεσα σε σκάφη μεγάλης ταχύτητας ανοιχτής θαλάσσης -που κάνουν τον μαγικό, επαναλαμβανόμενο ήχο του παφλασμού τους στο κύμα-, ανάμεσα στις ξεκαρδιστικές-και γκροτέσκες- φιγούρες παχύσαρκων γυναικών ενός φασαριόζικου σογιού, στον θύλακα του Βομέρο, της παλιάς συνοικίας των Ανδεγαβών, αρχίζει και πλέκεται το υφάδι της grande maggia, με τη νοηματοδότηση που της προσέδωσε ο Εντουάρντο ντα Φιλίππο. Οι γονείς του χάνονται σε ένα ατύχημα διαρροής μονοξειδίου του άνθρακα κατά την απόδρασή τους στο εξοχικό τους, εκείνο το Σαββατοκύριακο όπου ο Φάμπιο επιλέγει να μην τους ακολουθήσει, αλλά να παρακολουθήσει τον αγώνα του Μαραντόνα: αυτό είναι το απτό γεγονός που προσλαμβάνει στο φιλμ μυθικές διαστάσεις και επιβεβαιώνει τη «μεγάλη μαγεία» του ποδοσφαιριστή, θεοποιημένου πια, μόνιμα εγκαθιδρυμένου στο φαντασιακό του θεατή ως μεταφυσικού παράγοντα που επεμβαίνει στην πραγματικότητα και τον διασώζει: «το χέρι του Θεού»!

Οι γονείς του χάνονται σε ένα ατύχημα διαρροής μονοξειδίου του άνθρακα κατά την απόδρασή τους στο εξοχικό τους, εκείνο το Σαββατοκύριακο όπου ο Φάμπιο επιλέγει να μην τους ακολουθήσει, αλλά να παρακολουθήσει τον αγώνα του Μαραντόνα.

Ο νεαρός Φάμπιο εκμυστηρεύεται στον σκηνοθέτη Αντόνιο Καπουάνο - που βρίσκεται στην πόλη και κάνει audition για τα γυρίσματα της «Σκόνης της Νάπολης» («Polvere di Napoli»)- την αδυναμία του να αντέξει την πραγματική ζωή, και ακολουθεί ένας εκπληκτικός διάλογος όπου ο Καπουάνο (τον ερμηνεύει ο Τσίρο Καπάνο) τού αποκαλύπτει τις πραγματικές διαστάσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας: «Μην διαλύεσαι! Πες αυτό που έχεις να πεις! Αν, βέβαια, έχεις να πεις κάτι!»

«Σε όρους πένθους, η τραγωδία του θανάτου των γονιών μου μου άφηνε τη μοναδική επιλογή να επιδιώξω μια παράλληλη πραγματικότητα, έναν κόσμο κατασκευασμένο όπου θα μπορούσα να δραπετεύσω και να βρω ανακούφιση», δηλώνει σε συνεντεύξεις του ο Πάολο Σορεντίνο, αποκαλύπτοντας ότι η οικογενειακή τραγωδία του ήρωά του είναι η προσωπική του τραγωδία της εφηβείας, το δικό του Bildungsroman. Η φιγούρα της αλαζονικής Βαρώνης που τελικά μυεί τον Φάμπιο στο σεξ (Μπέτυ Πετράτσι) και εκείνη της κακιάς και χοντρής Σινιόρα Τζεντίλε που απαγγέλλει τα παρηγορητικά λόγια στο νεκροταφείο ενισχύουν την τοποθέτηση του Σορεντίνο απέναντι στους περιθωριοποιημένους, πραγματικούς καλλιτέχνες, που μόνο θυμό μπορούν να τρέφουν απέναντι στην καθημερινότητα και τους συνανθρώπους τους. Μια ταινία-σταθμός στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου, όπου όλα τα σπουδαία, περίπλοκα φιλοσοφικά ζητήματα της ανθρώπινης ζωής χωνεύονται σε μια μαγική σεναριακή συνταγή για να δώσουν τον καρπό της απέριττης, απόλυτα ποιητικής τους καταδήλωσης.


 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σινεμά με τον Φρόυντ»: σειρά προβολών στο Τριανόν, έναρξη με αδερφούς Ταβιάνι

«Σινεμά με τον Φρόυντ»: σειρά προβολών στο Τριανόν, έναρξη με αδερφούς Ταβιάνι

Η Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία διοργανώνει, για έβδομη  χρονιά σειρά κινηματογραφικών προβολών με τίτλο «Σινεμά με τον Φρόυντ», που πραγματοποιείται και φέτος σε συνεργασία με τον Κινηματογράφο Τριανόν.

Επιμέλεια: Book Press

Ο φετινός ...

«Drive my car» του Ριουσούκε Χαμαγκούτσι (κριτική)

«Drive my car» του Ριουσούκε Χαμαγκούτσι (κριτική)

Για την ταινία «Drive my car» του Ριουσούκε Χαμαγκούτσι [Ryusuke Hamaguchi]. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιουσούκε Καφούκου...

Αφιέρωμα σε ταινίες εμπνευσμένες από το έργο του Ζοζέ Σαραμάγκου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος

Αφιέρωμα σε ταινίες εμπνευσμένες από το έργο του Ζοζέ Σαραμάγκου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος

Από τις 10 έως τις 13 Νοεμβρίου, η Πρεσβεία της Πορτογαλίας στην Αθήνα και η Ταινιοθήκη της Ελλάδος διοργανώνουν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου «ΣΑΡΑΜΑΓΚΟΥ 100», με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Πορτογάλου νομπελίστα. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη. Στην κεντρική εικόνα, πλάνο από την ταινία Enemy (2013) του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Πρόσφατα ο Ηλίας Μπιστολάς μας συστήθηκε με το μυθιστόρημα «Χώμα στα μάτια, στα αυτιά, στο στόμα» (εκδ. Τόπος), «ένα σχετικά μικρό σε έκταση βιβλίο το οποίο καταπιάνεται με μεγάλα θέματα».

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε...

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro μίλησε στον Guardian για τη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο «Νυχτωδίες», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου.

Επιμέλεια: Book Press

Ο βραβευμένο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ