sorrentino god

Μονοπλάνο στη ναπολιτάνικη νεότητα του Πάολο Σορεντίνο, μέσα από την τελευταία του ταινία με τίτλο «Το χέρι του Θεού». 

Του Νίκου Ξένιου

Με μνήμες από το «Θυμάμαι» (“Amarcord” 1973) του Φεντερίκο Φελλίνι και του Τονίνο Γκουέρρα, το «Ξαναρχίζω απ’ το τρία» του Μάσιμο Τροίζι και το «Ρόμα» του Αλφόνσο Κουαρόν, ο Πάολο Σορεντίνο κινηματογραφεί το «Χέρι του Θεού» ("È Stata La Mano Di Dio"). Δεν είναι τυχαίο ότι ο Σορεντίνο είχε σκηνοθετήσει το ναπολιτάνικο σκηνικό του «σπιτικού» στο «Σάββατο-Κυριακή-Δευτέρα» (1959) του Εντουάρντο ντα Φιλίππο: πιο θεατρικός από κάθε άλλη φορά, ο Σορεντίνο τολμά -με βοηθό του την Ντάρια Ντ’Αντόνιο- να υλοποιήσει ένα ζήτημα που τον απασχολεί για δεκαετίες: το σενάριο και την ταινία της απώλειας.

Περνώντας από τον θρύλο στην πραγματικότητα

Δεν θα ξεχάσω την έκπληξη και την έκστασή μου όταν είχα πρωτοδεί το οπτικό ποίημα «Η νιότη» του Σορεντίνο, που μου’χε φέρει στον νου ταινίες σαν τις «Τρεις γυναίκες» του Άλτμαν ή το «Πέρυσι στο Μάριενμπαντ» του Αλαίν Ρεναί. Ο Χάρβεϊ Καϊτέλ εκεί γυρίζει την ταινία-απολογισμό της ζωής του και φέρνει τον συνθέτη Μάικλ Κέιν αντιμέτωπο με τη ματαιότητα των φιλοδοξιών του. Μια κρίσιμη, αποφασιστική στιγμή καθορίζει την άποψη του καλλιτέχνη για το μέλλον: αυτή η στιγμή είναι περαστική, συχνά δύσληπτη, και απαιτεί υψηλό βαθμό συγκέντρωσης και αυτοσαρκασμού ώστε να μπορέσει ο δημιουργός να την αδράξει. Η Τέχνη από μόνη της δεν έχει την παραμικρή ιερότητα, ή αξία. Το «ανοικτό» ζήτημα για τον εκλεκτικιστή Σορεντίνο ήταν και είναι η οικειότητα των συναισθημάτων και η γνησιότητα του ανθρώπινου αγγίγματος.

Τι Μαραντόνα, τι Μαντόνα! Ένα και το αυτό! Η πρώτη γεύση καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο Μαραντόνα που «κεντάει» στο γήπεδο!

Με ένα μονοπλάνο που ξεκινά από τη θάλασσα και οδηγεί στην αντίκα Ρολς Ρόις του πολιούχου της Νάπολης, του Αγίου Τζενάρο, που εμφανίζεται φορώντας σμόκιν (τον υποδύεται ο Έντζο Ντεκάρο) η θεία Πατρίτσια (την υποδύεται η εξαίσια, πληθωρική Λουίζα Ρανιέρι), που δεν τα καταφέρνει να μείνει έγκυος, οδηγείται στον μαγικό χώρο μιας «θείας πορνείας»: ο Άγιος Τζενάρο τής βάζει χέρι μπροστά στη λαϊκή, καλικαντζαρίστικη φιγούρα του Μικρού Μοναχού («munaciello»), που συνοψίζει τις δοξασίες και τα θρησκευτικά μυστήρια που έχουν να κάνουν με την πραγματοποίηση του απραγματοποίητου: αυτός ο «νάνος μοναχός» που είναι ταυτόχρονα ένα τρομακτικό παιδί είναι φορέας μιας μοχθηρής ελπίδας για αποκατάσταση της διαταραγμένης σχέσης ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασίωση: όμως ο σύζυγος της θείας Πατρίτσια δεν πιστεύει στο θαύμα της εγκυμοσύνης της, ζηλεύει, την αποκαλεί «πουτάνα» και την κακοποιεί. Και εκείνη βρίσκει καταφύγιο στην ψυχιατρική κλινική, ενώ ο μόνος που την πιστεύει είναι ο ανηψιός της, ο έφηβος Φάμπιο - δηλαδή το alter ego της νεότητας του Σορεντίνο. Αυτή η πινελιά της θείας Πατρίτσια πραγματοποιεί τη δήλωση του δημιουργού απέναντι στον θάνατο, τη φθορά της έμπνευσης, την εκποίηση του έρωτα και τη σκληρότητα της αποκοπής των ανθρώπων από τη ζωντανή πηγή του συναισθήματός τους.

Ο έφηβος Φάμπιο (ευαίσθητη, ακριβής ερμηνεία του πρωτοεμφανιζόμενου Φιλίππο Σκότι) έχει μια εκπληκτική μητέρα με υψηλή ενσυναίσθηση και αίσθηση του χιούμορ (πανέμορφη και γνήσια στην ερμηνεία της η Τερέζα Σαπονάντζελο), έναν πατέρα με διπλή ερωτική ζωή (εξαιρετικός ο Τόνι Σερβίλιο στον ρόλο του πατέρα) και έναν αδελφό (Μαρλόν Ζουμπέρ) που ως επίδοξος ηθοποιός δεν θα τολμήσει την υπέρβαση που οδηγεί στην Τέχνη, αλλά θα προτιμήσει τις όμορφες διακοπές, τα γυναικεία στήθη και την καλοπέραση. Η κοινή τους αγάπη, το γήπεδο του ποδοσφαίρου, παίρνει σάρκα και οστά με τη μετεγγραφή του Ντιέγκο Μαραντόνα στην τοπική ομάδα της Νάπολης (1987), γεγονός που παίρνει θρυλικές διαστάσεις και αφήνει τη σφραγίδα μιας «μεγάλης μαγείας» στην εφηβική μνήμη του δημιουργού. Τι Μαραντόνα, τι Μαντόνα! Ένα και το αυτό! Η πρώτη γεύση καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο Μαραντόνα που «κεντάει» στο γήπεδο!

sorrentino photos
Η «μεγάλη μαγεία» και η θεϊκή παρέμβαση

Με προκατόχους του το “Παϊζά ” (1946) του Ρομπέρτο Ροσελλίνι, το «Χρυσάφι της Νάπολης» (1954) του Βιττόριο ντε Σίκα και το «Γάμο α-λα ιταλικά» (1964) που βασίστηκε στη «Φιλουμένα Μαρτουράνο» του Εντουάρντο ντε Φίλιππο, το «Επιχείρηση Άγιος Τζενάρο» (1966) του Ντίνο Ρίζι, το «Γόμορρα» (2008) του Ματτέο Γκαρόνε και το «Κρυφή Νάπολη» (2017) του Φερζάν Όζπετεκ, το «Χέρι του Θεού» είναι ένας ακόμη ύμνος στη Νάπολη. Ανάμεσα σε σκάφη μεγάλης ταχύτητας ανοιχτής θαλάσσης -που κάνουν τον μαγικό, επαναλαμβανόμενο ήχο του παφλασμού τους στο κύμα-, ανάμεσα στις ξεκαρδιστικές-και γκροτέσκες- φιγούρες παχύσαρκων γυναικών ενός φασαριόζικου σογιού, στον θύλακα του Βομέρο, της παλιάς συνοικίας των Ανδεγαβών, αρχίζει και πλέκεται το υφάδι της grande maggia, με τη νοηματοδότηση που της προσέδωσε ο Εντουάρντο ντα Φιλίππο. Οι γονείς του χάνονται σε ένα ατύχημα διαρροής μονοξειδίου του άνθρακα κατά την απόδρασή τους στο εξοχικό τους, εκείνο το Σαββατοκύριακο όπου ο Φάμπιο επιλέγει να μην τους ακολουθήσει, αλλά να παρακολουθήσει τον αγώνα του Μαραντόνα: αυτό είναι το απτό γεγονός που προσλαμβάνει στο φιλμ μυθικές διαστάσεις και επιβεβαιώνει τη «μεγάλη μαγεία» του ποδοσφαιριστή, θεοποιημένου πια, μόνιμα εγκαθιδρυμένου στο φαντασιακό του θεατή ως μεταφυσικού παράγοντα που επεμβαίνει στην πραγματικότητα και τον διασώζει: «το χέρι του Θεού»!

Οι γονείς του χάνονται σε ένα ατύχημα διαρροής μονοξειδίου του άνθρακα κατά την απόδρασή τους στο εξοχικό τους, εκείνο το Σαββατοκύριακο όπου ο Φάμπιο επιλέγει να μην τους ακολουθήσει, αλλά να παρακολουθήσει τον αγώνα του Μαραντόνα.

Ο νεαρός Φάμπιο εκμυστηρεύεται στον σκηνοθέτη Αντόνιο Καπουάνο - που βρίσκεται στην πόλη και κάνει audition για τα γυρίσματα της «Σκόνης της Νάπολης» («Polvere di Napoli»)- την αδυναμία του να αντέξει την πραγματική ζωή, και ακολουθεί ένας εκπληκτικός διάλογος όπου ο Καπουάνο (τον ερμηνεύει ο Τσίρο Καπάνο) τού αποκαλύπτει τις πραγματικές διαστάσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας: «Μην διαλύεσαι! Πες αυτό που έχεις να πεις! Αν, βέβαια, έχεις να πεις κάτι!»

«Σε όρους πένθους, η τραγωδία του θανάτου των γονιών μου μου άφηνε τη μοναδική επιλογή να επιδιώξω μια παράλληλη πραγματικότητα, έναν κόσμο κατασκευασμένο όπου θα μπορούσα να δραπετεύσω και να βρω ανακούφιση», δηλώνει σε συνεντεύξεις του ο Πάολο Σορεντίνο, αποκαλύπτοντας ότι η οικογενειακή τραγωδία του ήρωά του είναι η προσωπική του τραγωδία της εφηβείας, το δικό του Bildungsroman. Η φιγούρα της αλαζονικής Βαρώνης που τελικά μυεί τον Φάμπιο στο σεξ (Μπέτυ Πετράτσι) και εκείνη της κακιάς και χοντρής Σινιόρα Τζεντίλε που απαγγέλλει τα παρηγορητικά λόγια στο νεκροταφείο ενισχύουν την τοποθέτηση του Σορεντίνο απέναντι στους περιθωριοποιημένους, πραγματικούς καλλιτέχνες, που μόνο θυμό μπορούν να τρέφουν απέναντι στην καθημερινότητα και τους συνανθρώπους τους. Μια ταινία-σταθμός στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου, όπου όλα τα σπουδαία, περίπλοκα φιλοσοφικά ζητήματα της ανθρώπινης ζωής χωνεύονται σε μια μαγική σεναριακή συνταγή για να δώσουν τον καρπό της απέριττης, απόλυτα ποιητικής τους καταδήλωσης.


 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Λάτιν Νουάρ: Στην Αθήνα ο Σαντιάγο Ρονκαλιόλο για την πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Αποστολίδη

Λάτιν Νουάρ: Στην Αθήνα ο Σαντιάγο Ρονκαλιόλο για την πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Αποστολίδη

Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Μαϊάμι και την ελληνική του πρώτη προβολή στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το νέο ντοκιμαντέρ του Ανδρέα Αποστολίδη, LATIN NOIR, καταφθάνει στις κινημ...

«Η εξουσία του σκύλου» και «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ»: Δύο ταινίες για τις δύσκολες σχέσεις μεταξύ ανδρών

«Η εξουσία του σκύλου» και «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ»: Δύο ταινίες για τις δύσκολες σχέσεις μεταξύ ανδρών

Για τις ταινίες «Η εξουσία του σκύλου» της Τζέιν Κάμπιον και «Η αναζήτηση της Λώρα Ντουράντ» του Δημήτρη Μπαβέλλα. Κεντρική εικόνα: Μπένεντικτ Κάμπερμπατς και Κόντι Σμιτ - ΜακΦι στην ταινία της Τζέιν Κάμπιον.

Του Νίκου Ξένιου

Φέτος και το ξέν...

«Κινηματογραφικοί δημιουργοί», του Θόδωρου Σούμα - Μια μελέτη για τις τάσεις στον κινηματογράφο και τις πλατφόρμες

«Κινηματογραφικοί δημιουργοί», του Θόδωρου Σούμα - Μια μελέτη για τις τάσεις στον κινηματογράφο και τις πλατφόρμες

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες η μελέτη «Κινηματογραφικοί δημιουργοί» του Θόδωρου Σούμα. Στο βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιγόκερως, έχει περιληφθεί και ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο σχετικά με τις συνδρομητικές, ιντερνετικές πλατφόρμες και τις τηλεοπτικές σειρές που γνωρίζουν εκρηκτική επιτυχία οδηγώντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Τα «Κόκκινα φανάρια» ανάβουν τα queer φώτα τους στον Cartel Τεχνοχώρο

Μια παράσταση βασισμένη στα «Κόκκινα Φανάρια» του Αλέκου Γαλανού, στο CARTEL Τεχνοχώρος, στο Παλιό Μηχανουργείο στην περιοχή του Ρέντη (που έχει παραχωρηθεί από τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση). Κάθε Σάββατο & Κυριακή στις 21.00 και κάθε Δευτέρα στις 20.00 (από τη Δευτέρα 7 Φεβρουαρίου)

Επιμέλεια: B...

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Βιβλία που θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Κριτική

Το επόμενο διάστημα θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Κριτική πολλά και ιδιαίτερα ενδιαφέροντα βιβλία, τόσο τίτλοι μεταφρασμένης και ελληνικής λογοτεχνίας, όσο και δοκίμια, μελέτες κ.ά. Δείτε τα αναλυτικά στο άρθρο που ακολουθεί. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Το Γαλλικό Ινστιτούτο τιμά τον Θόδωρο Αγγελόπουλο – Αναβολή λόγω καιρού...

Σήμερα, 24 Ιανουαρίου 2022, συμπληρώνονται 10 χρόνια από την ημέρα που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος πέρασε στην αιωνιότητα, αφήνοντας για πάντα στραμμένους τους προβολείς στην πολυβραβευμένη διαδρομή του στην Έβδομη Τέχνη. Λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών η εκδήλωση «Αφιέρωμα στο Θόδωρο Αγγελόπουλο» που είχε προγρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ