alt

Για την παράσταση των Michel van der Aa & Ergon Ensemble «Το Βιβλίο της Ανησυχίας – Μουσικό θέατρο για ηθοποιό, μουσικό σύνολο και ταινία», η οποία παρουσιάστηκε στις 15 και 16 Δεκεμβρίου στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.

Των Χρύσας Στρογγύλη και Νίκου Ξένιου

Το 2009 ζητήθηκε από τον Ολλανδό συνθέτη και σκηνοθέτη Μισέλ φαν ντερ Άα, για λογαριασμό της τότε Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, του Λιντς, να γράψει ένα έργο για τον πορτογάλο συγγραφέα και ποιητή Φερνάντο Πεσσόα. Μολονότι μέχρι τότε γνώριζε την προσωπικότητα αυτή μόνο από τα ποιήματα, η επαφή του συνθέτη με το «Βιβλίο της ανησυχίας» τον γοήτευσε και τον οδήγησε στην επιλογή αποσπασμάτων που θα αποτελούσαν τον λογοτεχνικό καμβά πάνω στον οποίο θα συνέθετε τη μουσική του. Ο Φαν ντερ Άα είναι ένας νεωτεριστής που προτιμά και συνηθίζει να επιστρατεύει στα έργα του την τεχνολογία προκειμένου να συνδυάσει εικόνα, ήχο και λόγο. Το μουσικό θέατρο για ηθοποιό, μουσικό σύνολο και ταινία με τίτλο «Το βιβλίο της Ανησυχίας», που παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, υπηρετεί το είδος της σύγχρονης ευρωπαϊκής μουσικής και εκτελέστηκε με μεγάλη επιτυχία από το μουσικό σύνολο Ergon Ensemble υπό την καθοδήγηση του διεθνούς φήμης ολλανδού μαέστρου Κάσπερ ντε ρο. Πρωταγωνιστής, επί σκηνής, ο ταλαντούχος ηθοποιός Μιλτιάδης Φιορέντζης.

Saudade

Για εβδομήντα λεπτά, οι μελοδραματικοί αφορισμοί του αφηγητή για τη ματαιότητα των συναισθημάτων απορροφώνται ή υπογραμμίζονται από τη μουσική του  Φαν ντερ 'Αα, μια μουσική που ανατρέχει στον Λούις Άντριεσεν και τον Στραβίνσκι.

Η βαρύτητα της μοναχικής στιγμής (αυτής που αποδίδεται, εν μέρει, από την πορτογαλική λέξη saudade), η αυτοϊκανοποίηση της ολοκλήρωσης, το ημιτελές στην προσέγγιση του Άλλου, η απόλαυση της δυστυχίας: ούτε ακριβώς sketchbook, ούτε «Βίβλος αϋπνίας», αλλά ούτε απλώς ανθολόγιο σκέψεων. Σαν τις σημειώσεις και τα marginalia του Κόλεριτζ, σαν το φιλοσοφικό ημερολόγιο του Πωλ Βαλερύ ή το ογκώδες αυτοβιογραφικό σημειωματάριο του Μούζιλ, ένα υβρίδιο συγγραφής που συντέθηκε σε μιαν εποχή όξυνσης του εθνικισμού στην Ευρώπη και ανόδου του δικτάτορα Σαλαζάρ στην εξουσία, το «Βιβλίο της Ανησυχίας» διεγείρει το πνεύμα και τα συναισθήματα μέσα από την ανάμειξη κειμένου, μουσικής και κινηματογράφου, σε μιαν αξιόλογη αξιοποίηση των multimedia.  

Τα φθινοπωρινά φύλλα υπογραμμίζουν τη μοναξιά και τη φιλοσοφική απάθεια μπροστά στο σφύζον γεγονός της ζωής. Για εβδομήντα λεπτά, οι μελοδραματικοί αφορισμοί του αφηγητή για τη ματαιότητα των συναισθημάτων απορροφώνται ή υπογραμμίζονται από τη μουσική του  Φαν ντερ 'Αα, μια μουσική που ανατρέχει στον Λούις Άντριεσεν και τον Στραβίνσκι. Το έργο περιλάμβανε αυτόνομα μουσικά μέρη, μέρη που συνόδευαν τους μονολόγους του ηθοποιού, άλλα που συνόδευαν την κινηματογραφική ταινία, ζωντανά ερμηνευμένα από την ορχήστρα, αλλά και ηχογραφημένη μουσική. Επίσης, παρεμβλήθηκαν μελωδικά και ρομαντικά fados ερμηνευμένα στην ταινία από την πορτογαλίδα τραγουδίστρια Άνα Μούρα. Ακόμα και η εναλλαγή αυτών των μουσικών ειδών, χωρίς να αλλάζει υπερβολικά το ύφος τους, να παραπέμπει στην εναλλαγή των προσώπων που κατασκεύασε λογοτεχνικά ο Πεσσόα.

Η μουσική και το λιμπρέτο

Ο Μισέλ φαν ντερ Άα κατάφερε με την μουσική σύνθεσή του να εναρμονίσει πετυχημένα διαφορετικές μορφές τέχνης, να αποδώσει μουσικά και οπτικά με σαφήνεια τις αποχρώσεις του δύσκολου και πυκνού κειμένου του Πεσσόα και να ισορροπήσει στο έργο του τα διαφορετικά στοιχεία ώστε να συναποτελούν ένα αρμονικό όλον.

Η μουσική του Φαν ντερ Άα χαρακτηρίζεται από πλούτο ηχοχρωμάτων που προκύπτει όχι τόσο από την αξιοποίηση ακραίων περιοχών ή από τα εφέ των οργάνων, όπως συμβαίνει συχνά στη σύγχρονη μουσική, αλλά από την έξυπνη συνήχηση, τόσο των εγχόρδων όσο και των πνευστών, και από τα μικρά μελωδικά μοτίβα (leitmotiv) που εμφανίζονταν για να χρωματίσουν λέξεις, διαθέσεις, έννοιες του λογοτεχνικού κειμένου, αφηρημένα στοιχεία. Ένα ακόμα χαρακτηριστικό της είναι η σαφής και έντονη ρυθμική δομή, που αποτέλεσε σε μεγάλο βαθμό την πυξίδα για τον εξαιρετικά πετυχημένο συγχρονισμό μουσικής, ταινίας, ζωντανής υποκριτικής. Ο Μισέλ φαν ντερ Άα κατάφερε με την μουσική σύνθεσή του να εναρμονίσει πετυχημένα διαφορετικές μορφές τέχνης, να αποδώσει μουσικά και οπτικά με σαφήνεια τις αποχρώσεις του δύσκολου και πυκνού κειμένου του Πεσσόα και να ισορροπήσει στο έργο του τα διαφορετικά στοιχεία ώστε να συναποτελούν ένα αρμονικό όλον.

Μπορεί η μουσική ξεκομμένη από τα υπόλοιπα να μην είχε το ενδιαφέρον που τελικά είχε όταν την απολαμβάνει κανείς σε συνδυασμό με τη βιντεοπροβολή και την υποκριτική ερμηνεία. Όμως σίγουρα αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο εκτυλίσσεται το έργο και ο ηθοποιός στη συζήτηση που ακολούθησε της συναυλίας δήλωσε πως μελέτησε τον ρόλο του με βάση την παρτιτούρα. Άλλωστε, ένας παράγοντας επιτυχίας του όλου εγχειρήματος ήταν ο άψογος συγχρονισμός που μόνο μέσα από πολλές πρόβες και ισχυρό δέσιμο ανάμεσα στους μουσικούς, στους τεχνικούς της παράστασης και στον ηθοποιό μπορεί να επιτευχθεί. Το μουσικό σύνολο Ergon Ensemble ξεχώρισε για άλλη μια φορά με την ακρίβεια της εκτέλεσης και με τον επαγγελματισμό της ερμηνείας του.

alt

Αυτοβιογραφία άνευ βίου

Ο Μιλτιάδης Φιορέντζης, ντυμένος σε γκρίζο κοστούμι, κάθεται στη μέση της σκηνής πάνω στο γραφείο του και γράφει ακατάπαυστα, υποδυόμενος τον Σοάρες, ένα ακόμη ετερώνυμο του Πεσσόα, ενώ σε δύο κυκλικές οθόνες παρελαύνουν άλλα ετερώνυμά του και απαγγέλλουν αποσπάσματα του βιβλίου, παράγοντας αντίστιξη.

Σε ερώτηση που του τέθηκε ο ολλανδός δημιουργός παραλλήλισε την υπόδυση προσώπων του Πεσσόα με την αλλοτριωτική διεργασία υπόδυσης προσώπων που κάνει ο σύγχρονος άνθρωπος στο facebook και στο twitter. Όμως η σύγκριση ήταν μάλλον αφελής: στο έργο του Πεσσόα κάθε ετερώνυμο έχει δικό του όνομα, χαρακτήρα, εξωτερικά χαρακτηριστικά, επάγγελμα και βιογραφικό, λογοτεχνικές επιρροές και αφηγηματικό ύφος, με βάση τα οποία διεξέρχεται φιλοσοφία, θρησκεία, πολιτική και έρωτα. Πρόκειται για impersonation και όχι για falsification. Ο συγγραφέας δεν «κρύβεται» πίσω από τα ετερώνυμά του, αντίθετα, αποκαλύπτει όλες τις πιθανές εκδοχές της προσωπικότητάς του, ενώ κρατά για τον εαυτό του το «ορθώνυμο». Για παράδειγμα, το «ημι-ετερώνυμο» που αφηγείται στο Βιβλίο της Ανησυχίας, ο Μπερνάρντο Σοάρες, είναι ένας βοηθός λογιστή που υποτίθεται ότι ο Πεσσόα τον συνάντησε σε μια ταβέρνα της Λισαβόνας κι εκείνος του εμπιστεύτηκε την έκδοση αυτού του παροξυσμού σκέψεων και συναισθημάτων.

Η σύνθεση ήταν λιτή: ένας φιλμικός υπαινιγμός ενός ηλιόλουστου δρόμου απ’ όπου φαίνεται το παράθυρο της Casa Pessoa, το εσωτερικό ενός σπιτιού και μια καθισμένη φιγούρα μεσήλικα, ένας γενειοφόρος νέος οδοκαθαριστής, ο σερβιτόρος του απέναντι εστιατορίου και ο σχολαστικός του πελάτης που αναπαριστούν τη λογοτεχνική συνάντηση του συγγραφέα με το ετερώνυμό του, κυρίως όμως ένα ετερώνυμο βυθισμένο στις σημειώσεις που διπλώνει κάθε σκέψη σαν καραβάκι και την πυρπολεί χρησιμοποιώντας το τελευταίο σπίρτο ενός σπιρτόκουτου. Ο Μιλτιάδης Φιορέντζης, ντυμένος σε γκρίζο κοστούμι, κάθεται στη μέση της σκηνής πάνω στο γραφείο του και γράφει ακατάπαυστα, υποδυόμενος τον Σοάρες, ένα ακόμη ετερώνυμο του Πεσσόα, ενώ σε δύο κυκλικές οθόνες παρελαύνουν άλλα ετερώνυμά του και απαγγέλλουν αποσπάσματα του βιβλίου, παράγοντας αντίστιξη. Αυτός ο καλός ηθοποιός ελέγχει απόλυτα το υλικό του, διατρέχει τον χώρο με επίγνωση και της παραμικρής μανιέρας που έχει εντάξει στο ερμηνευτικό του «λιμπρέτο» και, κατ’ ουσίαν, συνιστά ένα ακόμη μουσικό όργανο στην όλη σύνθεση. Σπάνια ερμηνεία, ευαίσθητη, διαυγής, ενδιαφέρουσα, που σέβεται το κείμενο και τη σύλληψη του συνθέτη/σκηνοθέτη.

Ο έρωτας βαδίζει πλάι πλάι με τον θάνατο

Ο φασματικός συγγραφέας περνά τα γραπτά του κάτω από τη χαραμάδα της πόρτας και με τον έξω κόσμο επικοινωνεί μέσα από το παράθυρο της ψυχής του, δημιουργώντας το ίνδαλμα του έρωτά του.

Το εντυπωσιακό crescendo με κρουστή χρήση του μεταλλικού κύκλου επί σκηνής υπογραμμίζει κάποιες δραματικές κορυφώσεις αυτού του παλίμψηστου από σκόρπιες σκέψεις, όπως ενορχηστρώνεται μαζί με τη φωνή του ηθοποιού και την εκτόξευση έγχρωμων αποσπασμάτων ενός φιλμ. Είναι γνωστό πως ο Πεσσόα είχε επιδοθεί σε ένα παιχνίδι αλληλογραφίας, όπου επιχείρησε τη διαδοχική κατάκτηση, απώλεια και ανάκτηση του αντικειμένου του ερωτικού του πόθου, την Οφέλια Κεϊρός. Καλοκαίρι στην Πορτογαλία: η τραγουδίστρια «φάντος» Άννα Μούρα, ντυμένη με κατακόκκινο φόρεμα ως «Οφέλια», βαδίζει σε αργή κίνηση μέσα σ' ένα λιβάδι, συντονίζοντας το βήμα της με αυτό ενός ήρεμου, γαλήνιου βοδιού. Η τραγική απομόνωση του Μπερνάρντο Σοάρες αγγίζει τα όρια της μανίας. Η ογκώδης εκμυστήρευσή του συντέθηκε εκ των υστέρων από μελετητές που «έδεσαν» εκατοντάδες ασύνδετες σελίδες αποσπασματικής γραφής που ίσως κάποια στιγμή να οργανώνονταν από τον Πεσσόα, εάν δεν τον έβρισκε ο θάνατος.

Το κείμενό του εκπορεύεται από μια βασανισμένη personalidade literária που απευθύνεται στη συνείδησή της, απόλυτα διακεχωρισμένη και υπό αίρεσιν. Δυσθυμία, μελαγχολία, συντριβή αυτοακύρωσης σε ένα ρευστό υλικό μυθιστορήματος «εν τη συνθέσει του». Ο φασματικός συγγραφέας περνά τα γραπτά του κάτω από τη χαραμάδα της πόρτας και με τον έξω κόσμο επικοινωνεί μέσα από το παράθυρο της ψυχής του, δημιουργώντας το ίνδαλμα του έρωτά του. Δυσπιστεί προς την αντικειμενική πραγματικότητα και, σαν άλλος Μπωντλαίρ, απαλλάσσει την πάσχουσα συνείδησή του από οιανδήποτε μετακίνηση εκτός δωματίου: «Γιατί να ταξιδέψω; Στη Μαδρίτη, στο Βερολίνο, στην Περσία, στην Κίνα, στον καθένα από τους δύο Πόλους, πού αλλού θα βρισκόμουνα παρά μέσα σε μένα τον ίδιο, με τη δική μου ιδιαιτερότητα και τον δικό μου τρόπο να αισθάνομαι».

* Η ΧΡΥΣΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ είναι μουσικός και εκπαιδευτικός.
* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

Πιάνα με... ουρά, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – Ένα πρωτότυπο πιανιστικό διήμερο

Πιάνα με... ουρά, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών – Ένα πρωτότυπο πιανιστικό διήμερο

Πιάνα με… ουρά ή «Piano Days» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 28 και 29 Ιανουαρίου, από το πρωί έως το βράδυ.

Γράφει η Έλενα Χουζούρη

Οι ήχοι του βασιλιά των οργάνων θα πλημμυρίσουν τις αίθουσες του Μεγάρου σε μια ευφάνταστη πιανιστική πανδαισία για μι...

Εγκλεισμοί, αιχμαλωσίες και σιωπή: Μια πολύπλευρη και ιδιαίτερα σημαντική έκθεση στο Δρομοκαΐτειο

Εγκλεισμοί, αιχμαλωσίες και σιωπή: Μια πολύπλευρη και ιδιαίτερα σημαντική έκθεση στο Δρομοκαΐτειο

Για την έκθεση του Δημήτρη Τρίκα στο Δρομοκαΐτειο με τίτλο «Εγκλεισμοί», με διοργανώτρια εταιρεία την ΑΜΚΕ Ρίζες Πολιτισμού, «που απηχεί τον ταξικό χαρακτήρα που είθισται να προσλαμβάνει ακόμη και ο ψυχιατρικός εγκλεισμός».

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ