Αμπούλες... αφασίας
Του Κωστή Σταφυλάκη
Τον περασμένο Δεκέμβρη, ο χώρος των εικαστικών σημαδεύτηκε από την απόπειρα σαμποτάζ των εγκαινίων της έκθεσης «Δωμάτια», που πραγματοποιεί η γκαλερί του Γεράσιμου Καππάτου. Η ομάδα των σαμποτέρ κρύφτηκε μέσα στο κοινό των εγκαινίων και πέταξε αμπούλες βρόμας. Συνόδευσε τη δράση της με «προκήρυξη», στην οποία κατήγγελλε ότι «οι προσβλητικές, βρόμικες και υποτιμητικές πρακτικές των ιδιοκτητών
Μέσα σε ένα κλίμα μικροπολιτικού ακτιβισμού, που θέλγει τμήματα της νεολαίας μετά την κινητοποίηση του Δεκέμβρη (2008), η ομάδα των αυτόκλητων υπερασπιστών της «καλλιτεχνικής αξιοπρέπειας» έδωσε ένα στίγμα αδιεξόδου και σύγχυσης. Όμως, ακόμα περισσότερο, αποκάλυψε το βαθύτερο υπόστρωμα των ψυχικών και ιδεολογικών κινήτρων του μικρο-ακτιβισμού, που εσχάτως εκφράζεται με «αβγατίσματα», «πεσίματα», «μαφιόζικες απειλές» κ.ά. Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο της επίθεσης ήταν η επιλογή του στόχου. Η ομάδα δεν επέλεξε να σαμποτάρει κάποιον μεγάλο πολιτιστικό φορέα, ακαδημία, ίδρυμα ή επιχειρηματικό μπλοκ, που καθορίζει τη διακίνηση πολιτισμικών και υλικών αξιών. Αυτό, εν μέρει, εξηγείται από το γεγονός ότι ένας τόσο καθοριστικός φορέας, για την καλλιτεχνική σκηνή, δεν υπάρχει στη σημερινή Ελλάδα.
Η ομάδα όμως επέλεξε να ψιλοσαμποτάρει μια εκθεσιακή δραστηριότητα στην οποία, κατά βάθος και ανομολόγητα, αισθάνεται ότι θα μπορούσε να συμμετάσχει – όμως κάποια «συνωμοσία» από γκαλερίστες και τεχνοκριτικούς την έχει αποκλείσει!!! Είναι πρόδηλο στα λόγια της ότι κάπου οι «δράστες» βλέπουν τους εαυτούς τους ως πιθανούς εκθέτες σε μια αρκετά ανοικτή διοργάνωση, όπως αυτή του Καππάτου. Συγκρίνονται ναρκισσιστικά με «συναδέλφους» τους που ήδη εκθέτουν. Αντί να τρομοκρατούν (όπως φαντασιώνουν), μας διευκολύνουν να καταλάβουμε κάποιες βασικές λειτουργίες του κοινωνικού φθόνου στη σύγχρονη Ελλάδα. Άλλωστε, η ρητορική της ομάδας προδίδει αβάσταχτη μικροαστική ηθικολογία που συμπυκνώνεται στις εκφράσεις περί «βρόμας του χώρου» κ.λπ. Μια τέτοια ρητορική δεν «βρομάει» λιβάνι τελικά; Πόσο διαφέρει τούτος ο μικρο-ακτιβισμός από αυτόν της ψυχωσικής θεούσας που καταστρέφει ένα έργο του Τότσικα; Ο ακτιβισμός προϋποθέτει σοβαρή διαλεκτική με τον εχθρό (πραγματικό ή φαντασιακό). Ο σύγχρονος καλλιτεχνικός ακτιβισμός ομάδων όπως οι Yes Men, οι Superflex, οι Critical Art Ensemble κ.ά. ξεκινά από τη μελέτη της ταυτότητας και της ιδεολογίας του «αντιπάλου», ενώ μερικές φορές ταυτίζεται μαζί του, για να προτείνει μια «αντι-ταυτότητα». Δεν παίζει κρυφτούλι στο St George Lycabettus.
Κωστής Σταφυλάκης
