baladeur

Για την εικαστική έκθεση «Ελαιώνας ‘23 – Χθόνιο και Ανθρωπόκαινος» που επιμελείται ο μουσειολόγος και δημοσιογράφος Δημήτρης Τρίκας. Φωτογραφίες: © Μάνια Μπενίση.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Υπό την αιγίδα του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ ο μουσειολόγος και δημοσιογράφος Δημήτρης Τρίκας επιμελείται την εικαστική έκθεση\ «Ελαιώνας ‘23 – Χθόνιο και Ανθρωπόκαινος», με έργα 41 καλλιτεχνών, πλούσιο δημόσιο πρόγραμμα, performances και άλλες δράσεις. Η περιοχή Μαρκόνι βρίσκεται στα όρια μεταξύ Δήμου Αθηναίων και Δήμου Αιγάλεω, σε πρώην βιομηχανική ζώνη, όπου σήμερα βρίσκεται ο σταθμός Μετρό Ελαιώνας.

xthonio kai anthrwpokenos

Στο αστικό πεδίο εκτείνεται περιφερικά, ως μια liminal συνοικία, με την οδό Μαρκόνι ως όριο του Δήμου Αθηναίων και του Δήμου Αιγάλεω. Είναι σημαντικό πως η οδός Μαρκόνι τέμνει την Ιερά Οδό, συναντώντας τις ανεσκαμμένες βάσεις της αρχαίας γέφυρας του Κηφισού. Ολόγυρα, συναντά κανείς κοντέινερ και αποθήκες στο παρακείμενο οικόπεδο της ΣΤΑΣΥ από την περίοδο της εκσκαφής κι επέκτασης του Μετρό με την γραμμή 3 και τον χώρο «Souzy Τros», ενώ η γειτονιά Μαρκόνι είναι ο μοναδικός κοινωνικός θύλακας της περιοχής.

Στα ίχνη άλλων πολιτισμών, η υποβάθμιση

Ο υποβαθμισμένος αστικός χώρος του Ελαιώνα –άλλοτε σημείο μετάβασης προς τα ιερά τεμένη της Ελευσίνας– ειδωμένος από τον φωτογραφικό φακό της Μάνιας Μπενίση και της Μαρίας Παπαδημητρίου αποτελεί πεδίο μελέτης, τέλεσης κι ανάδειξης κρίσιμων, σύνθετων, πολύπτυχων, καταλυτικών και συχνά συγκρουσιακών συσχετισμών του ανθρώπινου πολιτισμού με τη φύση, υπό την ευρύτερη έννοιά της- με άλλα λόγια, συμβάλλει στον παραδειγματικό άξονα ως εξαιρετική περίπτωση ανεξίτηλης επίδρασης του ανθρώπου στο περιβάλλον, από την ομηρική εποχή έως την εποχή του Πεισίστρατου και από την Τουρκοκρατία έως σήμερα, με δεκάδες φυλών να έχουν περάσει από τον Ελαιώνα χωρίς να μπορέσουν ποτέ να στεριώσουν.

xthonio kai anthrwpokenos 5

Το project του Δημήτρη Τρίκα περνά στην επιτέλεση, ρίχνοντας φως στην ενδόμυχη άρνηση του ανθρώπου να αποδεχθεί τις ευθύνες του για την κλιματική και οικολογική ανθρωπογενή καταστροφή ώστε να λάβει επείγοντα μέτρα περιορισμού των καπιταλιστικών τρόπων ανάπτυξης – που εκ φύσεως φέρουν το γνώρισμα της επιβολής. Στο πρόγραμμα της εικαστικής αυτής δράσης, ο Δημήτρης Τρίκας διευκρινίζει με μεγάλη σαφήνεια: «Ενώ η έννοια της «Ανθρωπόκαινου Εποχής» είναι μια μεγάλη ιδέα και ένα ισχυρότατο επιστημονικό εργαλείο κατανόησης και εξήγησης, η πρόσφατη «Ανθρωπόκαινος μόδα», το να αναζητούμε δηλαδή αποκλειστικά βιογεωλογικές εξηγήσεις για όλα σχεδόν τα προβλήματά μας, μπορεί να αποδειχτεί το πιο πρόσφατο βιοπολιτικό ιδεολόγημα για να αποδεχτούμε τον δήθεν μοιραίο χαρακτήρα των μελλοντικών απανθρωποποιητικών επιλογών που σχεδιάζονται επιμελώς από την κυρίαρχη Βιοεξουσία».

Ένας νεόκοπος όρος απόλυτα τεκμηριωμένος

Τον όρο της «Ανθρωποκαίνου» πρότεινε ο Ολλανδός νομπελίστας Χημείας Paul Crutzen, για να περιγράψει τη νέα γεωλογική εποχή στην οποία έχει εισέλθει ανεπιστρεπτί ο πλανήτης Γη. Η Διεθνής Επιτροπή Στρωματογραφίας θέτει ως σημείο έναρξης της «Ανθρωποκαίνου» περιόδου στην περιοχή Ελαιώνα τη δεκαετία του 1950, μετά τη λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου: μιλούμε για βίαιη εκβιομηχάνιση, ραγδαία τεχνολογική εισβολή, μόλυνση και ρύπανση του θαλάσσιου οικοσυστήματος, υπεραλίευση και αφανισμό της δασικής χλωρίδας και πανίδας, υποβάθμιση της βιοποικιλότητας.

xthonio kai anthrwpokenos 2

Γενικευόμενος για τον πλανήτη, ο όρος περιλαμβάνει τα επίχειρα των πυρηνικών δοκιμών, αθροιζόμενα στην επιβάρυνση της ατμόσφαιρας και στην τρύπα του όζοντος. Εάν εξειδικευθεί στο παράδειγμα του Ελαιώνα, πέραν της αμιγώς οικολογικής διάστασης περιλαμβάνει επίσης μια πολιτιστική διάσταση εξίσου βαρύνουσας σημασίας: επιχειρεί να αφανίσει τα ίχνη ανθρώπινων πληθυσμών, μεταναστών, αθίγγανων και λοιπών «απορριφθέντων» με σύντομο χρόνο παραμονής, που άφησαν μεν το αποτύπωμά τους, χωρίς όμως να μπορέσουν να «ριζώσουν» στον τόπο. Γιατί τέτοιες υπήρξαν οι πολιτικές επιλογές ενός κακώς εννοούμενου μοντερνισμού.

Τοπική ιστορία: η ιστορία όλης της γης

Τι είναι οι ανθρωπογενείς επιχώσεις; Είναι τίποτε άλλο από ανθρωπογενείς επιχώσεις η αποσάθρωση και η διάβρωση, η μετατόπιση και η ιζηματογένεση; Πού συναντάται το χθόνιο στοιχείο του παρελθόντος με τον νεήλυδα άνθρωπο; Εδώ η στρωματογραφία της «Ανθρωποκαίνου» διαγιγνώσκεται στο μεταβατικό σημείο από τη φύση έως τον τεχνολογικό πολιτισμό του Ελαιώνα και της Ελευσίνας. Εκεί όπου κάποτε συναντούσες εύφορη γη τώρα επικρατούν αλάνες, λασπόνερα, ρύποι, ξεβρασμένο υπέδαφος και «φερτά» υλικά, εγκαταλελειμμένες ή ενεργές βιομηχανίες, βιοτεχνίες, βυρσοδεψεία, σκουπιδότοποι, χυτήρια, πρακτορεία μεταφορών, νεκροταφεία αυτοκινήτων και η Ναυτική Βάση, και όλα συνθέτουν το τοξικό προφίλ ενός πολιτισμού αποβλήτων – που κατά πάσαν πιθανότητα θα αποτυπωθεί στη στρωματογραφία του μάλλοντος.

xthonio kai anthrwpokenos 6

Τα θέματα συζήτησης στρογγυλής τράπεζας (παρακολούθησα, ήδη, τις ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις του Νικήτα Σινιόσογλου, του Eray Cayli, του Γιώργου Τζιρτζιλάκη και του Θωμά Συμεωνίδη) είναι η παρασιτική συνύπαρξη του ανθρώπινου είδους με τα λοιπά είδη, η αυξημένη παρέμβαση του τεχνολογικού πολιτισμού (οι νεωτερικές επιλογές της πολιτικής είναι προς πλήρη αιτίαση γι’αυτό) και το μόνιμο αποτύπωμά της στη γαιόσφαιρα και στο κλίμα, έως και η επαπειλούμενη εξαφάνιση ειδών (έκτη, κατά σειράν, στην ιστορία του πλανήτη, με τη διαφορά ότι τώρα είναι ιδιαίτερα επιταχυνόμενη, μη αναστρέψιμη και, δυστυχώς, απολύτως ανθρωπογενής).

Η διεπιστημονική προσέγγιση καλείται να πλαισιώσει την αισθητική αντίληψη των εικαστικών καλλιτεχνών.

Ερώτημα που αναφύεται: θα βρεθεί, σε μιαν αισθητική προσέγγιση του πολύπτυχου αυτού φαινομένου που έχει να επιδείξει η αττική «χθων», το αποτύπωμα εκείνο που θα οδηγήσει απαρεγκλίτως στη διαπίστωση κάποιας μορφής «ιερότητας» στη συνάντηση του ανθρώπινου πολιτισμού και της φύσης; Γεωλογία, εθνολογία, αρχαιολογία, Ιστορία της Τέχνης και πολιτική φιλοσοφία, στη συνύφανσή τους, ίσως να προσφέρουν κάποιες απαντήσεις. Η διεπιστημονική προσέγγιση καλείται να πλαισιώσει την αισθητική αντίληψη των εικαστικών καλλιτεχνών. Ιδιαίτερα σε κάποια cabinets de curiosités της έκθεσης, αυτή η θεωρητική θεμελίωση αισθητοποιείται πλήρως.

*Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» αναμένεται το φθινόπωρο από τις εκδόσεις Κριτική.


Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Δημήτρης Αληθεινός, Δημήτρης Αμελαδιώτης (performance), Αύγουστος Βεϊνόγλου, , Μπάμπης Βενετόπουλος, Δημήτρης Γεωργακόπουλος, Γιώργος Γυπαράκης, Collectif MASI (Madlen Anipsitaki & Simon Riedler), Campus Novel, Μάρθα Δημητροπούλου, Θοδωρής Ζαφειρόπουλος, Γιώργος Ζαμπουλάκης (performance), Βάσια Ζόρμπαλη (performance), Κάπτεν, Μιχαήλ Καρίκης, Κατερίνα Κατσιφαράκη, Νίκος Κεσσανλής, Ζήσης Κοτιώνης, Μάνια Μπενίση, Νίκος Μόσχος, Πανδώρα Μουρίκη, Δάφνη Νίτσου, Μαρία Οικονομοπούλου, Μαρία Παπαδημητρίου, Νίκος Παπαδημητρίου, Μυρτώ Παπαδοπούλου, Κώστας Παππάς, Ελένη Πανουκλιά, Βιβή Περυσινάκη, Δανάη Στράτου, Στεφανία Στρούζα, Σάββας Στρούμπος με Έλλη Ιγκλίζ (performance), Θόδωρος Τερζόπουλος (ομιλία/performance), Τάσσος Τριανταφύλλου, Γιώργος Τσακίρης, Γιώργος Τσεριώνης, Φίλιππος Τσιτσόπουλος (performance), Δημήτρης Τσουμπλέκας, Μάριος Φούρναρης, Παντελής Χανδρής, Βιβέττα Χριστούλη, Διονύσης Χριστοφιλογιάννης
Performers: Αμελαδιώτης Δημήτρης, Collectif MASI (Madlen Anipsitaki & Simon Riedler), Γιώργος Ζαμπουλάκης, Βάσια Ζόρμπαλη, Σάββας Στρούμπος (με την Έλλη Ιγκλίζ), Θόδωρος Τερζόπουλος (με τον Σάββα Στρούμπο), Φίλιππος Τσιτσόπουλος
Επιστημονικοί Σύμβουλοι: Μάνια Μπενίση, φωτογράφος, MSc Αρχ. Μηχ. Ε.Μ.Π., MSc Geol. Eng. Imperial College, Καλλιόπη Παπαγγελή, αρχαιολόγος, Επίτιμος Τμηματάρχης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής.
Επιμέλεια: Δημήτρης Τρίκας
Οργάνωση: «ΡΙΖΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ» ΑΜΚΕ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

1, 2 και 3 Ιουνίου ο Nick Cave θα βρεθεί στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead.

Επιμέλεια: Book Press

Η Στέγη ανοίγει για πρώτη φορά την αγκαλιά της στον αξεπέραστο Nick Cave, ο οποίος επιστρέφει...

Η ειρηνική «επέλαση των Βαλκυριών» του Ρίχαρντ Βάγκνερ στη Λυρική Σκηνή

Η ειρηνική «επέλαση των Βαλκυριών» του Ρίχαρντ Βάγκνερ στη Λυρική Σκηνή

Στις 10 Μαρτίου και για πέντε ακόμη παραστάσεις ανεβαίνει στην  Εθνική Λυρική Σκηνή η εμβληματική «Βαλκυρία» του Ρίχαρντ Βάγκνερ σε σκηνοθεσία του Τζων Φούλτζειμς και συμπαραγωγή με την Βασιλική Όπερα της Δανίας. Κενρική εικόνα: © Eθνική Λυρική Σκηνή. 

Γράφει η Έλενα Χουζούρη...

Η Αλίκη Καγιαλόγλου συναντά τον Φερνάντο Πεσσόα και τα πορτογαλικά fados

Η Αλίκη Καγιαλόγλου συναντά τον Φερνάντο Πεσσόα και τα πορτογαλικά fados

Η Αλίκη Καγιαλόγλου, σε σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη, για μια μόνο παράσταση το Σάββατο 6 Απριλίου: «Η θαλασσινή ωδή του Fernando Pessoa και τα fados της εφηβείας μου» στη Θεατρική Σκηνή Δήμου Αβδελιώδη – Studio new star art cinema [Σταυροπούλου 33, Αθήνα].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ