Μια όπερα προκλητικά άρτια

Στην Εναλλακτική Σκηνή στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος παρακολουθήσαμε την όπερα δωματίου σε 8 πράξεις Powder her face σε μουσική του βρετανού συνθέτη Τόμας Άντες (1971) και ποιητικό κείμενο του συγγραφέα Φίλιπ Χένσερ. Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Αλέξανδρος Ευκλείδης, διευθυντής της Εναλλακτικής Σκηνής, και τη μουσική ερμήνευσε το μουσικό σύνολο Ergon Ensemble υπό τη διεύθυνση του Νίκου Βασιλείου. 

Η υπόθεση της όπερας εκτυλίσσεται γύρω από τον έκλυτο βίο της Δούκισας του Αργκάιλ, Μάργκαρετ Κάμπελ, ο οποίος αποκαλύφθηκε έπειτα από το πολύκροτο διαζύγιό της με τον Δούκα Ίαν Κάμπελ. Το διαζύγιο υπήρξε ακριβό για τη δούκισσα, η οποία κατηγορήθηκε για 88 εξωσυζυγικές σχέσεις με υπουργούς, μέλη της βασιλικής οικογένειας, διασημότητες αλλά και πολλούς άσημους άντρες. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο της δούκισσας απολαύσαμε την αυστραλοβρετανή υψίφωνο Τζαστίν Βιάνι. Οι υπόλοιποι τρεις πρωταγωνιστές ερμήνευσαν πολλαπλούς ρόλους. Ο βαθύφωνος Γιάννης Γιαννίσης υποδύθηκε τον Δούκα, τον δικαστή και τον διευθυντή του ξενοδοχείου, ο τενόρος Χρήστος Κεχρής τον ηλεκτρολόγο, τον σερβιτόρο, το εραστή και τον ιερέα και η Χρύσα Μαλιαμάνη την καμαριέρα, την ερωμένη και τη δημοσιογράφο.

Σεξ και χιούμορ με πρωταγωνιστή την ορχήστρα 

Το μουσικό κείμενο του Τόμας Άντες είναι ιδιαίτερα απαιτητικό και γεμάτο ακρότητες. Ωστόσο, είχε μια ποικιλομορφία ιδιαίτερα δηλωτική των όσων διαδραματίζονταν επί σκηνής.

Το σκανδαλώδες θέμα της όπερας δωματίου προκάλεσε αντιδράσεις στα Μ.Μ.Ε. πολύ πριν από το ανέβασμά της στη χώρα μας. Ο ντόρος που δημιουργήθηκε οφείλεται στην εξιστόρηση μιας υπόθεσης πιπεράτης αλλά απόλυτα αληθινής, ενώ κάποιες από τις σκηνές της όπερας στο πρώτο μέρος έχουν έντονο σεξουαλικά περιεχόμενο. Ο Αλέξανδρος Ευκλείδης έστησε τις σκηνές αυτές με κωμικό τρόπο και οδήγησε τους πρωταγωνιστές του να τις αποδώσουν μέσα σε χιουμοριστική ατμόσφαιρα, χωρίς ίχνος αμηχανίας. 

Το μουσικό κείμενο του Τόμας Άντες είναι ιδιαίτερα απαιτητικό και γεμάτο ακρότητες. Ωστόσο, είχε μια ποικιλομορφία ιδιαίτερα δηλωτική των όσων διαδραματίζονταν επί σκηνής. Επρόκειτο για μουσική σύγχρονη αλλά ταυτόχρονα περιγραφική με μεγάλη σαφήνεια. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που η ορχήστρα ήταν τοποθετημένη πάνω στη σκηνή, στο πίσω μέρος της και διαγώνια, σε υπερυψωμένη θέση, αντίθετα με την υπόγεια τοποθέτηση της ορχήστρας που ορίζει η παραδοσιακή όπερα. Η ορχήστρα αποτελούσε μέρος του σκηνικού και η θέση της υποδήλωνε τον πρωταγωνιστικό της ρόλο. Η μουσική του Άντες συνόδευε, σχολίαζε, έκανε χιούμορ, αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι ενός έργου γεμάτου πικάντικα στοιχεία στο πρώτο μέρος και δραματικά στοιχεία στο δεύτερο.

Την απαιτητική παρτιτούρα του Τόμας Άντες απέδωσαν με ιδιαίτερη επιτυχία οι Ergon Enseble, ένα από τα καλύτερα μουσικά σύνολα που διαθέτει η χώρα μας, εξειδικευμένο στη σύγχρονη μουσική. Εδώ και αρκετά χρόνια παρακολουθούμε την πορεία τους, διαπιστώνοντας κάθε φορά την ακρίβεια στις εκτελέσεις τους, την εκφραστικότητά τους και τις ενδιαφέρουσες επιλογές στο ρεπερτόριό τους. 

Δυνατές ερμηνείες, εμπνευσμένη σκηνοθεσία

Οι σολίστες ανταποκρίθηκαν με πειθαρχία σε μια παρτιτούρα ιδιαίτερα δύσκολη φωνητικά, που δοκιμάζει τις αντοχές της ανθρώπινης φωνής με τις διαρκείς εναλλαγές φωνητικών περιοχών. Δεν είναι όμως μόνο η τεχνική τους αρτιότητα που τους έκανε να ξεχωρίζουν. Είναι και το γεγονός ότι υπήρξαν άψογοι υποκριτικά.

Η μουσική του συνθέτη Τόμας Άντες ανήκει ακριβώς σε εκείνο του είδος μουσικής που οι Ergon Ensemble ξέρουν να υπηρετούν καλύτερα. Υπό την μπαγκέτα του Νίκου Βασιλείου, ανταποκρίθηκαν επάξια στο ύψος μιας ιδιαίτερα απαιτητικής μουσικής που περιείχε στοιχεία από Στραβίνσκι, Μπεργκ αλλά και από καμπαρέ, Νέα Ορλεάνη, ακόμη και Πιατσόλα. 

Η επιτυχία της παράστασης οφείλεται στο γεγονός ότι όλοι οι παράγοντες λειτούργησαν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αν ένας από αυτούς χώλαινε, η παράσταση θα αποτύγχανε. Οι σολίστες ανταποκρίθηκαν με πειθαρχία σε μια παρτιτούρα ιδιαίτερα δύσκολη φωνητικά, που δοκιμάζει τις αντοχές της ανθρώπινης φωνής με τις διαρκείς εναλλαγές φωνητικών περιοχών. Δεν είναι όμως μόνο η τεχνική τους αρτιότητα που τους έκανε να ξεχωρίζουν. Είναι και το γεγονός ότι υπήρξαν άψογοι υποκριτικά. Η Βιάνι μεταμορφώθηκε με μεγάλη ευκολία από λάγνα δούκισσα στο πρώτο μέρος σε έκπτωτη αριστοκράτισσα στο δεύτερο. Υπήρξε όσο παιχνιδιάρα αλλά και όσο τραγική χρειαζόταν. Χωρίς υπερβολές. Στιβαρός φωνητικά, με συγκρατημένο χιούμορ, ο βαθύφωνος Γιάννης Γιαννίσης ερμήνευσε ρόλους εξουσίας τους οποίους σκιαγράφησε ιδιαίτερα πετυχημένα με το εύρος της φωνής του και το εκτόπισμά του. 

Ο τενόρος Χρήστος Κεχρής και η Χρύσα Μαλιαμάνη έκλεψαν την παράσταση. Και οι δύο εντυπωσίασαν όχι μόνο με τις φωνητικές τους ικανότητες αλλά και με τις υποκριτικές, παρωδώντας τους χαρακτήρες που υποδύονταν. Το χιούμορ ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της ερμηνείας τους αλλά και κοινό σημείο μεταξύ των δυο πρωταγωνιστών που πολλές φορές λειτουργούσαν σαν ντουέτο, σαν δίπολο, πάνω στη σκηνή. Η δουλειά του Φώτη Διαμαντόπουλου στη χορογραφία και την κινησιολογία των πρωταγωνιστών υπήρξε στοχευμένη, μελετημένη και απόλυτα ταιριαστή με τους χαρακτήρες του έργου. Στο έντονα κωμικό στοιχείο της παράστασης συνέβαλαν με παντομίμα οι δυο ηθοποιοί Πάνος Ζυγούρος και Λίνα Καλπαζίδου στο ρόλο των καμαρότων. 

Το τεράστιο στρογγυλό κρεβάτι πάνω στο οποίο εκτυλίσσονταν όχι μόνο οι σεξουαλικές δραστηριότητες της δούκισσας, αλλά και ο γάμος της και αργότερα η καταδίκη της στο δικαστήριο, λειτούργησε ως σύμβολο της παντοδυναμίας του σεξ σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Οι φωτισμοί της Μελίνας Μάσχα και τα σκηνικά του Γιάννη Κατρανίτσα απέδιδαν πιστά την ατμόσφαιρα της εποχής όπου εκτυλίσσονταν τα γεγονότα, ενώ η ιδέα να φωτίζονται στο πίσω μέρος της σκηνής οι χρονολογίες των δρωμένων ήταν ευρηματική. Το τεράστιο στρογγυλό κρεβάτι πάνω στο οποίο εκτυλίσσονταν όχι μόνο οι σεξουαλικές δραστηριότητες της δούκισσας, αλλά και ο γάμος της και αργότερα η καταδίκη της στο δικαστήριο, λειτούργησε ως σύμβολο της παντοδυναμίας του σεξ σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τα κινούμενα καθίσματα των δύο δικηγόρων σε διαρκή κίνηση κατά τη διάρκεια της δίκης, η μεταφορά του δικαστή πάνω σε κινούμενο έδρανο από τη μια άκρη της σκηνής στην άλλη, το ασανσέρ ως τρόπος εισόδου και εξόδου από τη σκηνή, η γκαρνταρόμπα στο πίσω μέρος της σκηνής, όλα έμοιαζαν να επιτελούν ρόλο ταυτόχρονα ρεαλιστικό και συμβολικό.

Ιδιαίτερα εμπνευσμένη ήταν η σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Ευκλείδη με σκηνοθετικές ιδέες που ενίσχυαν τα νοήματα του έργου. Ανάμεσα στα θέματα που έθιγε η παράσταση ήταν η ματαιότητα του πλούτου και η μοναξιά του κοινωνικά απομονωμένου εκατομμυριούχου, η ενοχή της μεγαλοκυρίας που πληρώνει για να έχει συντρόφους και των πρόθυμων συντρόφων που τα παίρνουν για να προσφέρουν τις σεξουαλικές τους υπηρεσίες, η επιτακτική ανάγκη για αγάπη, η αναπόληση των παιδικών χρόνων, η υποκρισία του συζύγου που κατηγορεί τη γυναίκα του για μοιχεία την ώρα που και ο ίδιος την απατά, η σεμνοτυφία του Τύπου και της κοινωνίας, τέλος η λαγνεία ως κοινό γνώρισμα όλων των κοινωνικών τάξεων. Σε γενικές γραμμές, επρόκειτο για μια καλοστημένη παράσταση, μελετημένη στη λεπτομέρειά της και με σεβασμό στην εποχή όπου διαδραματίζεται το λιμπρέτο.

* Η ΧΡΥΣΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ είναι μουσικός και εκπαιδευτικός.