Μυσταγωγία κατά Ξαρχάκο

Ο σεβασμός στις μελωδίες του Μάρκου Βαμβακάρη και ο επί της ουσίας πειραματισμός του Σταύρου Ξαρχάκου, έφεραν στη σκηνή, –σε απόλυτη αρμονία και διάλογο–, τη στιβαρή ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη και τα ορμητικά λόγια του Μιχάλη Μυτακίδη.

Ο Σταύρος Ξαρχάκος εδώ και πολλά χρόνια μελετά και εργάζεται συστηματικά με το έργο σπουδαίων Ελλήνων συνθετών, ενορχηστρώνοντάς το με τον δικό του, ιδιότυπο και χαρακτηριστικό τρόπο. Από τον «Επιτάφιο» του Μίκη Θεοδωράκη, που παρουσίασε το 2000 στο Ηρώδειο, με τη Μαρία Σουλτάτου, μέχρι τη σειρά εμφανίσεων 3x3 κατά τη διετία 2011-2012 στο Gazarte, με την Έλλη Πασπαλά, τη Μάρθα Φριντζήλα, τον Γιάννη Χαρούλη και τη Νατάσσα Μποφίλιου, μεταξύ άλλων ερμηνευτών, ο Ξαρχάκος καταθέτει αφενός ολοκληρωμένες προτάσεις σκηνικής παρουσίασης και αφετέρου υλικό προς μελέτη ενορχήστρωσης.

Ο Μάρκος Βαμβακάρης εκτός από το ότι είναι κεφάλαιο στην ιστορία του ρεμπέτικου, κατέχει και μια σημαντική θέση στην προσωπική μυθολογία του Σταύρου Ξαρχάκου. Ο δωρικός τρόπος με τον οποίο προσέγγισε ο Ξαρχάκος τις μουσικές του Βαμβακάρη καταδεικνύει βαθιά γνώση του έργου του «πατριάρχη του ρεμπέτικου», των συνθηκών μέσα στις οποίες δημιούργησε ο Βαμβακάρης, καθώς και την αξία της καταγραφής των ανθρώπων και των συνηθειών τους την εποχή εκείνη. Ο σεβασμός στις μελωδίες του Μάρκου Βαμβακάρη και ο επί της ουσίας πειραματισμός του Σταύρου Ξαρχάκου, έφεραν στη σκηνή, –σε απόλυτη αρμονία και διάλογο–, τη στιβαρή ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη και τα ορμητικά λόγια του Μιχάλη Μυτακίδη.

Ο Μιχάλης Μυτακίδης, λιτός και ευθύβολος, αφηγείται τη ζωή του Μάρκου Βαμβακάρη.

Η έναρξη του προγράμματος είναι υποβλητική. Ο Στέλιος Βαμβακάρης, από τον εξώστη, μόνος, με το μπουζούκι του παίζει και τραγουδά έναν αμανέ. Μεταφέρει αυθεντικό και ατόφιο το αίσθημα του Μάρκου Βαμβακάρη και το παραδίδει στον Σταύρο Ξαρχάκο. Με τρόπο μοναδικό ο Ξαρχάκος «πατάει» στη μελωδία από Τα ματόκλαδα και την ξεδιπλώνει αναπτύσσοντας πλήρως την ορχήστρα, ενώ ο Μιχάλης Μυτακίδης, λιτός και ευθύβολος, αφηγείται τη ζωή του Μάρκου Βαμβακάρη. Αμέσως μετά, η Δήμητρα Γαλάνη με φωνή που αγκαλιάζει την ορχήστρα γίνεται ένα μ’ αυτή και αφήνεται στις οδηγίες του μαέστρου.

Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται τραγούδια σε δύο ενότητες σύμφωνα με τα δύο διαφορετικά κουρδίσματα –όπως μας εξηγεί ο Σταύρος Ξαρχάκος– των ρεμπετών: τα ντουζένια και τα καραντουζένια. Η ορχήστρα απογειώνεται και πλέον, τραγουδώντας όλοι –μουσικοί και ερμηνευτές–, κλείνουν την παράσταση μέσα σ’ ένα αυθεντικό ρεμπέτικο γλέντι. Σε έκσταση και διονυσιασμό.

Ο Μιχάλης Μυτακίδης αποτελεί την αποκάλυψη της βραδιάς. Φυσιογνωμία ιδιαίτερη, λόγος απόλυτα συνειδητός και εκφορά που φέρει την αιχμηρότητα και την ευγένεια των παλιών ρεμπετών.

Ο αεικίνητος Σταύρος Ξαρχάκος, στο κέντρο της σκηνής –πλατεία και σκηνή φωτισμένες υποβλητικά με δεκάδες κεριά– μεταμορφώνεται σε πομπό του βαθύτερου πνεύματος της μουσικής του Βαμβακάρη. Οι μελωδίες του περνούν από μπουζούκια, μπαγλαμάδες, τζουράδες, αλλά και πιάνο, κοντραμπάσο, ακορντεόν, κλασική κιθάρα και νυκτά έγχορδα και ο Ξαρχάκος με ανοιχτά χέρια, βλέμμα σαρωτικό και το σώμα του να δονείται εκτοξεύει ηλεκτρισμένες οδηγίες στους μουσικούς και κρατάει κάθε στιγμή το μέτρο στις ερμηνείες της Γαλάνη και του Μυτακίδη.

Ο Μιχάλης Μυτακίδης, ειδικά για όσους δεν ήξεραν καλά τη μουσική των Active Member, αποτελεί την αποκάλυψη της βραδιάς. Φυσιογνωμία ιδιαίτερη, λόγος απόλυτα συνειδητός και εκφορά που φέρει την αιχμηρότητα και την ευγένεια των παλιών ρεμπετών. Βασισμένος σε γραπτά και στίχους του Βαμβακάρη, καθώς και σε δικά του μικρά κείμενα, αφηγείται πρωτοπρόσωπα, και εμβόλιμα στην ορχήστρα, ιστορίες για έρωτες και πάθη, για προδοσίες και μεράκια, για όνειρα και ελπίδες. Ο Μυτακίδης όχι μόνο δεν πρόδωσε τίποτα από το πνεύμα της low bap σκηνής αλλά, διαμέσου της μαθητείας του στην προσωπικότητα και το έργο του Μάρκο Βαμβακάρη, συνάντησε ένα κομμάτι του (μουσικού) εαυτού του καλά κρυμμένο και ανέκαθεν εκεί.

[Η Γαλάνη] Έθεσε, γι’ άλλη μια φορά, μελέτη, ταλέντο και πείρα στην υπηρεσία των τραγουδιών του Βαμβακάρη και από το απόσταγμα αυτών, προέκυψαν στιγμές μυσταγωγίας και βαθειάς συγκίνησης.

Η Δήμητρα Γαλάνη έχει κατακτήσει υψηλό βαθμό απλότητας και λιτότητας οτιδήποτε, κι αν παρουσιάζει στη σκηνή. Και αυτή η κατάκτηση προκύπτει μέσα από δύο παραμέτρους· τη σκληρή δουλειά και τη μαθητεία. Η Γαλάνη, έπειτα από 50 χρόνια πορείας στη μουσική, μελέτησε ξανά και αφέθηκε να καθοδηγηθεί από τον Σταύρο Ξαρχάκο. Έθεσε, γι’ άλλη μια φορά, μελέτη, ταλέντο και πείρα στην υπηρεσία των τραγουδιών του Βαμβακάρη και από το απόσταγμα αυτών, προέκυψαν στιγμές μυσταγωγίας και βαθειάς συγκίνησης. 

Η σύλληψη και η ιδέα για την πιο εναλλακτική και ουσιαστικά ανατρεπτική μουσική παράσταση φέτος, προήλθε από έναν 80χρονο συνθέτη, με αναφορά στο έργο ενός ρεμπέτη των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Ο Σταύρος Ξαρχάκος, η Δήμητρα Γαλάνη, ο Μιχάλης Μυτακίδης, ο Στέλιος Βαμβακάρης και η ορχήστρα, απέδειξαν ότι το καινοτόμο απαιτεί βαθιά γνώση του κανόνα, μελέτη και εργασία για το όραμα του συνθέτη και αδιαπραγμάτευτη εναρμόνιση όλων των παραγόντων στο πνεύμα της ομάδας.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.