Το νησί των πιγκουίνων

Για το βιβλίο του Ανατόλ Φρανς «Το νησί των πιγκουίνων» (μετφρ. Ιωάννα Χόνδρου, εκδ. Μεταίχμιο)

Της Αρχοντούλας Διαβάτη

«Δεν υπάρχει γλώσσα χυδαία, μόνο χυδαίοι άνθρωποι». «H γλώσσα είναι ένοχη», «Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει». Αποσβολωμένοι. Πώς ν’ απαντήσεις στην τερατώδη αξίωση του Κένυ. Ούτε λίγο ούτε πολύ ζήτησε αν θέλουμε να είμαστε μια προοδευτική ομάδα να μη συσχετίζουμε το μαύρο με το δυσοίωνο και το αρνητικό. Και να ζητήσει συγγνώμη ο ομιλητής!

alt Στη Λέσχη Ανάγνωσης, αγόρια και κορίτσια, φοιτητές, καθηγήτριες ή άνεργοι και συνταξιούχοι, Κυριακή βράδι, φθινόπωρο. Παρουσίαζε ο Χάρης. Μας είχε μοιράσει σε φωτοτυπημένα φυλλάδια Το νησί των πιγκουίνων του Ανατόλ Φρανς και προχωρούσαμε πλησίστιοι στο τέλος της ανάλυσης. Καθισμένοι κυκλικά ακούγαμε επί ώρα υπομονετικά το φίλο μας να παλεύει με ένα βιβλίο –που σε πολλές ιστοσελίδες χαρακτηριζόταν μάλλον βαρετό και ελάχιστα ενδιαφέρον σήμερα– σε ένα μονόλογο ατελείωτο που διανθιζόταν με αναγνώσεις των επίμαχων σημείων, χαοτικές παρεμβάσεις και διακοπές για να γεμίσει κάποιος μια κούπα καφέ ή ν’ ανοίξει την πόρτα σε έναν αργοπορημένο – στη χαλαρή έτσι κι αλλιώς έναρξη της παρουσίασης.

nisi-pigouinon-2 Διάλεγε ο καθένας να παρουσιάσει στην ομάδα όταν ερχόταν η σειρά του, αν ερχόταν, εντελώς ελαστικά ό,τι τούκαμνε κέφι. Το νησί των πιγκουίνων θύμιζε στο Χάρη σημερινές καταστάσεις κι αγωνιζόταν να καταρρίψει τις παραπλανητικές αρνητικές κριτικές που είχε διαβάσει στο Άμαζον. Ήταν μια σατιρική φανταστική ιστορία, μια αναρχική αλληγορία όπου ο Γάλλος σοσιαλιστής συγγραφέας με τα βιβλία του στο Index των απαγορευμένων από την καθολική εκκλησία, ταγμένος στο πλευρό του Ζολά για την υπόθεση Ντρέιφους ανέθετε σε φανταστικούς χαρακτήρες την κριτική της ανθρώπινης φύσης μέσα από μια ανελέητη σάτιρα.

Η ώρα περνούσε και κάποιος ζήτησε πέρα από την προφανή πολιτική ανάγνωση του μυθιστορήματος, που είχε τραβήξει έτσι σε μάκρος, μια διευκρίνιση για το ρόλο του συγγραφέα που επέλεξε να εμπλέξει και τον εαυτό του στην ιστορία, και ποια ήταν η σκοπιμότητα ενός τέτοιου εγχειρήματος (που συμβαίνει άλλωστε συχνά). Τότε ήταν που επενέβη φωνάζοντας δυνατά ο Κένυ από τη Νιγηρία, κι ούτε καν στην αρχή, στα βιογραφικά, όταν αναφέρθηκε η λέξη «νέγρος» και για το συγγραφέα που όπως πολλοί στις αρχές του αιώνα έγραφε –για να εξοικονομήσει κάποια χρήματα- πραγματείες που τελικά δημοσιεύονταν με το όνομα άλλων. Όχι τότε αλλά εν τη ρύμη του λόγου στην ανάλυση του Χάρη για τους μαύρους, τους σκοτεινούς σκοπούς της δίωξης ενός εβραίου στρατιωτικού, του Ντρέιφους.

nisi-pigouinon Ήταν η προβληματική του politically correct; Τι ήταν αυτός ο τρόπος σκέψης που δίκαζε τη γλώσσα; Αρχίσαμε να μιλάμε όλοι μαζί και να λέμε πως εμείς εδώ λέμε- η γλώσσα λέει δηλαδή- μαύρος κι άραχλος, μαύρη ψυχή και μαύρη αγορά και μαύρα λεφτά Και αναλύαμε όλοι μαζί τις γλωσσικές εκδοχές του μαύρου μέχρι το Μαυρογιαλούρο και τους μελανοχίτωνες. Πράγματι το μαύρο παραπέμπει στη γλώσσα μας σε δυσάρεστες καταστάσεις και διαθέσεις με φόρτιση και συμβολισμούς συνωμοτικούς. Η Φρόσω φώναζε ζητώντας το λόγο για να πει ότι ο Χάρης « δεν ήταν τέτοιο παιδί και ξέρουμε όλοι πως δεν είναι ρατσιστής».Ο Βενέτης και η Δώρα έλεγαν πως δεν είναι το παν το πόσο άψογα εκφραζόμαστε, αλλά τι είμαστε στην ουσία, γιατί μπορεί να είμαστε ρατσιστές παρόλη την προσεγμένη γλώσσα. Ή Φρόσω επανήλθε φωνάζοντας « κι εγώ λέω την έκφραση ρε πούστη μου, μόλο που δεν είμαι σεξίστρια». Ο Διονύσης προς επίρρωση των παραπάνω ανέφερε τη ρήση του Λορέντζου Μαβίλη για τη χυδαία γλώσσα και τους χυδαίους ανθρώπους, και ένας άλλος υπενθύμισε την ένοχη γλώσσα του Ρολάν Μπαρτ, ενώ η Γκρατσιέλλα από την Ουρουγουάη υπογράμμισε πως υπάρχει ρατσισμός στη γλώσσα και το έζησε κι η ίδια όταν πρωτάκουσε την έκφραση «να μου τρυπήσεις τη μύτη αν…». Τότε γελάσαμε όλοι δυνατά κι έγινε η αίθουσα μια χάβρα Ιουδαίων, που κι αυτό φοβάμαι πως μάλλον είναι ρατσιστική έκφραση.

Ο Χάρης δέχτηκε καλοκάγαθα να συμμορφωθεί με την απαίτηση του Κένυ και να προσέχει στο μέλλον να μη «συσχετίζει κουτά καθετί αρνητικό με το μαύρο χρώμα». Πριν τις δώδεκα το διαλύσαμε και τρέξαμε για το τελευταίο λεωφορείο.

Η ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΔΙΑΒΑΤΗ είναι συγγραφέας.