istoria therapainidas

Για το μυθιστόρημα της Μάργκαρετ Άτγουντ «Η ιστορία της θεραπαινίδας» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός).

Του Νίκου Ξένιου

Το πολύ ενδιαφέρον φουτουριστικό μυθιστόρημα «Η ιστορία της θεραπαινίδας» της Μάργκαρετ Άτγουντ κυκλοφορεί σε μετάφραση Αύγουστου Κορτώ από τις εκδόσεις «Ψυχογιός». Πρόκειται για ένα ημερολογιακής αφήγησης βιβλίο που πραγματεύεται την πραγμο-ποίηση του σεξ σε ένα μοντέλο κοινωνίας ολοκληρωτικού ελέγχου και σύνθλιψης του δικαιώματος του έρωτα των γυναικών. Το μυθιστόρημα τιμήθηκε με το βραβείο Arthur C. Clarke και διασκευάστηκε σε επιτυχημένο τηλεοπτικό σίριαλ. 

Εικονική πραγματικότητα, επιστημονική φαντασία ή πολιτικό σχόλιο;

Η κεντρική σύλληψη του μυθιστορήματος είναι η καθιέρωση της “αναπαραγωγικής δουλείας” σε ένα μελλοντολογικό, εφιαλτικό σκηνικό που καθιστά στείρες πολλές γυναίκες μέσω περιβαλλοντικών τοξινών. 

Η κεντρική σύλληψη του μυθιστορήματος είναι η καθιέρωση της «αναπαραγωγικής δουλείας» σε ένα μελλοντολογικό, εφιαλτικό σκηνικό που καθιστά στείρες πολλές γυναίκες μέσω περιβαλλοντικών τοξινών. Βιολογικός ντετερμινισμός και μισογυνισμός είναι το κυρίαρχο μοτίβο. Η Άτγουντ αποκάλεσε το μυθιστόρημά της «speculative fiction».

Το βιβλίο υπαινίσσεται τον σεξισμό στο βιβλίο της Γένεσης, την υστερία των χριστιανών φονταμενταλιστών και την ανάδυση των «Τηλευαγγελιστών» και άλλων χριστιανικών σεκτών, όπως της Moral Majority, του Focus on the Family και του Christian Coalition (μάλιστα υπάρχει και ένα κεφάλαιο που τελειώνει με μια πραγματική κρίση υστερίας, με την κλινική φόρτιση του όρου). Επίσης, αξιοποιεί τον αυξανόμενο οικολογικό προβληματισμό και στηλιτεύει τις επιθέσεις που δέχτηκαν οι γυναίκες στα αναπαραγωγικά τους δικαιώματα στην εποχή του Ρήγκαν: οι έμμεσες αναφορές σε νοσηρά φαινόμενα της σύγχρονης αμερικανικής ζωής είναι, ίσως, και οι καλύτερες «αθέατες αναφορές», όπως θα ’λεγε η Αργυρώ Μαντόγλου, στα συστήματα σύγχρονης σύνθλιψης της ατομικής ελευθερίας. Ο Άγγλος καθηγητής Neuman είχε γράψει, τότε, στην Toronto Quarterly: «Η Τουφρέντ είναι, με δυο λόγια, το τεχνητό προϊόν του φεμινισμού της δεκαετίας του 1970».

Εδώ θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι η «αναγκαστική υιοθεσία» είναι ένα μοτίβο αντλημένο από την αντίστοιχη πολιτική πρακτική της στρατιωτικής χούντας της Αργεντινής του 1976, και πως η αυταρχική απαγόρευση της άμβλωσης είναι πολιτική πρακτική του σοσιαλιστικού καθεστώτος Τσαουσέσκου της Ρουμανίας, την εποχή του Ανατολικού Μπλοκ. Στο βιβλίο υπάρχει και ένας υπόγειος παραλληλισμός ανάμεσα στις σύγχρονες Ηνωμένες Πολιτείες και στις κοινωνίες των πρώτων πουριτανών αποίκων της Νέας Αγγλίας του 17ου αιώνα (βλ. την αναφορά στον «υπόγειο σιδηρόδρομο» δραπέτευσης του βιβλίου του Κόλσον Γουάιτχεντ). Το βιβλίο αβίαστα διασκευάστηκε σε σενάριο από τον Χάρολντ Πίντερ το 1990 και σκηνοθετήθηκε από τον Φόλκερ Σλέντορφ σε κινηματογραφική ταινία, με πρωταγωνιστές τη Μιράντα Ρίτσαρντσον, τη Φαίη Ντάναγουεϊ και τον Ρομπέρ Ντιβάλ.

 «Καθαρότητα» και δημόσια εξυγίανση: μια πολιτική προφητεία που επικαιροποιείται σήμερα;

Στον «παλιό κόσμο» πριν την Γαλαάδ, η Τουφρέντ υπήρξε παντρεμένη με παιδί. Η μητέρα της υπήρξε ανύπαντρη μητέρα και φεμινίστρια ακτιβίστρια.

Η Τουφρέντ ολισθαίνει διαρκώς σε αναδρομικές αφηγήσεις, μέσω των οποίων ο αναγνώστης μπορεί να αναπλάσει την ιστορία της. Σε όλη την εξέλιξη της πλοκής κυριαρχεί το δυσνόητο λατινικό ρητό «Nolite te bastardes carborundorum», που ουσιαστικά είναι ο σύνδεσμος με έναν κόσμο ελεύθερης συνείδησης. Στον «παλιό κόσμο» πριν την Γαλαάδ, η Τουφρέντ υπήρξε παντρεμένη με παιδί. Η μητέρα της υπήρξε ανύπαντρη μητέρα και φεμινίστρια ακτιβίστρια. Η καλύτερή της φίλη, η Μόιρα, ήταν απολύτως αυτόνομη και ανεξάρτητη. Η μνήμη του γάμου της Τουφρέντ με τον Λουκ και της μητρότητάς της πριν από το «πραξικόπημα» για την καθιέρωση της Δημοκρατίας της Γαλαάδ είναι το αναγκαστικό εύρημα της συγγραφέως.

Απαγόρευση της ελεύθερης έκφρασης. Κοινοτοπίες περί τιμωριών από τη μυστική αστυνομία «Οφθαλμοί». Το μιντιακό σύστημα ελέγχου επινοεί τους «κακούς» για να χειραγωγεί τις μάζες, στρεβλώνοντας την πραγματικότητα με συνεχή προβολή των στρατιωτικών θριάμβων της Γαλαάδ επί των Ανταρτών: κοινοτοπία, επίσης. Πολυειδωμένο, πολυειπωμένο. Τετριμμένοι διάλογοι, που όμως αποδίδουν εύστοχα την αίσθηση της «εργαλειοποίησης» και αλλοτρίωσης του ατόμου στα συνθλιπτικά πλαίσια ενός καθεστώτος που λειτουργεί κατασταλτικά. Μέσω ενός «κέντρου επανεκπαίδευσης» η Τουφρέντ μεταμορφώνεται σε «θεραπαινίδα», υπό την αυστηρή επίβλεψη της «Θείας Λύντια». «Ασφάλεια» και «σεβασμός» είναι τα συνθήματα μέσω των οποίων το νέο, αυταρχικό καθεστώς νομιμοποιεί τις μεθόδους του. Κατ’ ουσίαν, κυριαρχεί η απόλυτη βία και οι παραβάτες αιωρούνται κρεμασμένοι από τα εξωτερικά Τείχη, και τα λοιπά και τα λοιπά.

alt
Η Μάργκαρετ Άτγουντ

Οι «Δίποδες Μήτρες» και η εποχή του Τραμπ

Η Τουφρέντ δεν είναι γυναίκα, παρά την επίμονη χρήση του υπαρκτικού ρήματος “είμαι” . Δεν συνιστά πρόσωπο. Είναι μια “λειτουργία” , είναι μια “δίποδη μήτρα” . 

Ευτυχώς για το βιβλίο, περιλαμβάνει και ένα εξαιρετικό κεφάλαιο όπου, στο πλαίσιο μιας Τελετής, λαμβάνει χώρα το απρόσωπο, σιωπηρό, τελετουργικό σεξ με τον Κυβερνήτη. Η Τουφρέντ δεν είναι γυναίκα, παρά την επίμονη χρήση του υπαρκτικού ρήματος «είμαι». Δεν συνιστά πρόσωπο. Είναι μια «λειτουργία», είναι μια «δίποδη μήτρα». Και, βέβαια, υπάρχει και η απόληξη της δραπέτευσης και διάσωσης, που δικαιολογεί και το τελευταίο κεφάλαιο. Στον επίλογο, που λαμβάνει χώρα το 2195, η Δημοκρατία της Γαλαάδ έχει καταρρεύσει και κάποιος καθηγητής Πεϊσότο δίνει μια διάλεξη, στο πλαίσιο της οποίας, με αναλυτικά επιχειρήματα και αντικειμενική ψυχρότητα, ερμηνεύει το φαινόμενο του αυταρχικού καθεστώτος. Το μοτίβο είναι γνωστό από τη μακρά λογοτεχνική παράδοση του είδους που ξεκινά με τον Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο του Άλντους Χάξλεϊ, περνά από το 1984 του Τζωρτζ Όργουελ και φτάνει ως τους Αγώνες Πείνας της Σούζαν Κόλινς. Η κεντρική ηρωίδα και πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια, η Του-φρέντ (Of-fred), είναι η «θεραπαινίδα» στη Δημοκρατία της Γαλαάδ, ένα θεοκρατικό κράτος που μελλοντικά αντικαθιστά τις ΗΠΑ. Οι «θεραπαινίδες» οφείλουν να παράγουν παιδιά για τα ζευγάρια της κοινωνικής ελίτ που δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν.

Με τον νέο πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών μπαίνει κανείς στη διαδικασία να σκεφτεί πως η εποχή του Ρήγκαν δεν υπήρξε η πιο συντηρητική όλων των εποχών.

Σε επανειλημμένες συνεντεύξεις της η Μάργκαρετ Άτγουντ φρόντισε να τονίσει το γεγονός ότι το βιβλίο της επανενεργοποιείται σήμερα. Η φράση της που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η εξής: «Τα έθνη ποτέ δεν οικοδομούν ακραίες μορφές διακυβέρνησης εάν δεν διαθέτουν ήδη τις δομές για κάτι τέτοιο». Με τον νέο πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών μπαίνει κανείς στη διαδικασία να σκεφτεί πως η εποχή του Ρήγκαν δεν υπήρξε η πιο συντηρητική όλων των εποχών. Και πως κάποια ζητήματα επανέρχονται απειλητικά στην επικαιρότητα, αν κανείς εντοπίσει την επιδίωξη μιας άκρως επικίνδυνης actionis normalitatis στον δυτικό κόσμο. Έτσι, μια δαμόκλειος σπάθη λειτουργεί ως υπόμνηση της καλής λογοτεχνίας, ανασύροντας τέτοια μυθιστορήματα από τη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας και επισείοντάς τα στο πλαίσιο της σύγχρονης, αντικειμενικά υπαρκτής δυστοπίας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).
 
 Στην κεντρική εικόνα η πρωταγωνίστρια της τηλεοπτικής μεταφοράς του βιβλίου, Elisabeth Moss.
 
altΗ ιστορία της θεραπαινίδας
Μάργκαρετ Άτγουντ
Μτφρ. Αύγουστος Κορτώ
Ψυχογιός 2018
Σελ. 432, τιμή εκδότη €14,20

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΓΚΑΡΕΤ ΑΤΓΟΥΝΤ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ