writing murder

Για το μυθιστόρημα του Leo Perutz, Ο Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας (μτφρ. Ρόζα Ιωαννίδου, εκδ. Κίχλη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας (1923) του Λέο Πέρουτς είναι βιβλίο που κρατάει κλειστά τα χαρτιά του και τα ανοίγει ένα ένα με σχέδιο, για να προκαλέσει κάθε φορά έναν μελετημένο αιφνιδιασμό στον αναγνώστη, που καλείται να συμμετέχει ενεργά, σάμπως σε κάθε σκηνή να ’ναι ένας αόρατος καλεσμένος που πρέπει να καταλάβει, ν’ αποκρυπτογραφήσει, να κρίνει, και να δεχτεί ή να απορρίψει.

Ο Μπόρχες είχε συμπεριλάβει το βιβλίο στη σειρά των κλασικών αστυνομικών μυθιστορημάτων (και σ’ αυτή την κατηγορία το συμπεριέλαβαν, επίσης, ο Ζήγκφρηντ Κρακάουερ κι ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, αν κι ο ίδιος ο Πέρουτς δήλωσε: «Δεν έγραψα ποτέ αστυνομικό μυθιστόρημα»). Όταν το μυθιστόρημα επανεκδόθηκε από τον οίκο Zsolnay το 1975, ήταν ένα από τα πέντε που περιελήφθησαν στη σειρά «Μυθιστορήματα του φανταστικού». Τι ’ναι λοιπόν τούτος ο Μαιτρ; Πρώτιστα είναι ένας αινιγματικός μηχανισμός, ένα παιχνίδι – όχι ένας μηχανισμός μ’ αθέατα γρανάζια, αλλά ένας που τα γρανάζια του είναι έτσι παράξενα βαλμένα το ένα σε σχέση με τ’ άλλο, που η κίνησή τους σε σαστίζει.

Ο Μπόρχες είχε συμπεριλάβει το βιβλίο στη σειρά των κλασικών αστυνομικών μυθιστορημάτων (και σ’ αυτή την κατηγορία το συμπεριέλαβαν, επίσης, ο Ζήγκφρηντ Κρακάουερ κι ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, αν κι ο ίδιος ο Πέρουτς δήλωσε: «Δεν έγραψα ποτέ αστυνομικό μυθιστόρημα»).

Ο αναξιόπιστος αφηγητής της ιστορίας βαρόνος φον Γιος, ο ηθοποιός Ευγένιος Μπίσοφ, ο δόκτωρ Γκόρσκι, ο μηχανικός Βάλντεμαρ Σόλγκρουπ, η Ντίνα –σύζυγος του Μπίσοφ και πρώην αγαπημένη του Γιος– κι ο αδελφός της ο Φέλιξ, συναντιόνται στην αρχή της ιστορίας στην έπαυλη του ηθοποιού για μια μουσική βραδιά. Κάποια στιγμή, συζητούν για την αινιγματική διαδοχική αυτοκτονία –ή μήπως επρόκειτο για έγκλημα;– δύο αδελφών, που ο πρώτος ήταν ζωγράφος κι ο δεύτερος, ένας αξιωματικός του Ναυτικού, προσπάθησε κάνοντας ακριβώς ό,τι έκανε ο αδελφός του να καταλάβει τι τον οδήγησε μέχρις εκεί, ώσπου στο τέλος είχε την τύχη του. Μα, την ίδια τραγική τύχη έχει το ίδιο κιόλας βράδυ ο Μπίσοφ, κι ο μηχανικός αναλαμβάνει χρέη Σέρλοκ Χολμς, μ’ όλα τα απαραίτητα νοητικά άλματα, τις αιφνιδιαστικές αποκαλύψεις, τα τραβήγματα του χαλιού κάτω από τα πόδια του αναγνώστη, τον αριστοτεχνικό τρόπο που στα καλύτερα βιβλία του είδους τα συμπεράσματα ισορροπούν σε τεντωμένο σχοινί δίχως ποτέ να γκρεμίζονται.

Αν και η δράση στο μυθιστόρημα είναι σε εσωτερικούς χώρους, διάσπαρτες σκηνές στις σελίδες του δίνουν, με τη μορφή ταμπλό βιβάν, εικόνες από τη Βιέννη εκείνης της εποχής. Κύριο ρόλο στη «λοξή», παραμορφωμένη αφήγηση του βαρόνου παίζουν τα όνειρα, συχνά όχι εν υπνώσει αλλά στον ξύπνο. «Δεν θυμάμαι πόση ώρα έμεινα στον κήπο. Ίσως πολύ. Ίσως ακουμπούσα στον κορμό ενός δέντρου και ονειρευόμουν», λέει κάπου, και αλλού: «Κούνησα το κεφάλι μου και μου ήρθε να χαμογελάσω που, ονειρευόμενος στον ξύπνιο μου, είχα δει στο πρόσωπο του αγαθού γερο-υπηρέτη του σπιτιού… τον σκοτεινό φύλακα των νερών της Στυγός» – και ως κι ο χώρος παραμορφώνεται: «Δεν ξέρω πώς έγινε, αλλά αντί για τον κήπο, βρέθηκα μέσα σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο». Ώσπου κάποια στιγμή, αφού έχει διηγηθεί μια σειρά από συμβάντα με την αυθεντία του αυτόπτη μάρτυρα και του πρωτοπρόσωπου αφηγητή, φτάνει να ομολογήσει: «Μέσα και γύρω μου όλα είχαν αλλάξει, ανήκα πάλι στην πραγματικότητα» – μισοαναιρώντας έτσι όσα έχει πει μέχρι τότε. Αν και δηλώνει αθώος, παρά τις κατηγορίες του Φένιξ ότι αυτός ευθύνεται για το θάνατο του Μπίσοφ, ενοχές τον κατατρύχουν («Όλη η πόλη έδειχνε ζωηρό ενδιαφέρον για το περιστατικό, όλη η πόλη με γνώριζε και αναγνώριζε στο πρόσωπό μου τον δολοφόνο»). Και στην ιστορία (και την επεξηγηματική «ιστορία μέσα στην ιστορία», στο τέλος) οι κάθε λογής παραισθήσεις έχουν την τιμητική τους.

metr perutz 700

«Ένα αίσθημα ηρεμίας με διαπέρασε, όλα όσα είχαν συμβεί μου φαίνονταν τώρα εξωπραγματικά, χωρίς οντότητα, ένα θέατρο σκιών πάνω στον τοίχο. Ήμουν ακόμα ξύπνιος, αλλά αισθανόμουν το ελαφρύ χάδι του ύπνου. Άκουγα ασυνάρτητες λέξεις, δίχως νόημα, προάγγελους ενός επερχόμενου ονείρου. “Ακόμα βρέχει”, είπε μια φωνή κι ύστερα προστέθηκαν κι άλλες φωνές. Πετάχτηκα πάνω, ήμουν μόνος. Μια μύγα πέταξε στο δωμάτιο βουίζοντας. Κάτω στον δρόμο περνούσε ένας άνδρας, χτυπώντας με το μπαστούνι του μια, δυο, τρεις φορές το καλντερίμι. Το άκουσα καθαρά, αλλά την ίδια στιγμή μου φάνηκε σαν να σφυροκοπούσε κάπου μακριά ένας δρυοκολάπτης. Δάση από έλατα θρόιζαν, ένα δροσερό αεράκι μου χάιδεψε το πρόσωπο, από μακριά ακούστηκε η φωνή ενός πουλιού, προσπάθησα άλλη μια φορά ν’ ανοίξω τα μάτια μου, κι ύστερα τέλειωσε αυτή η μέρα».

Όλη η δομή της ιστορίας, στον Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας, είναι σαν εικόνα σ’ αντικριστούς παραμορφωτικούς καθρέφτες. Δηλώνεται με έναν τρόπο πως εντέλει πρόκειται εν μέρει για μια επινοημένη αφήγηση, μια «κατασκευή», και ένα δεύτερο «βιβλίο μέσα στο βιβλίο» κρύβει τη λύση στο αίνιγμα των πέντε αυτοκτονιών ή φόνων.

Όλη η δομή της ιστορίας, στον Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας, είναι σαν εικόνα σ’ αντικριστούς παραμορφωτικούς καθρέφτες. Δηλώνεται με έναν τρόπο (μέσα στον τελικό «Επίλογο του εκδότη», που αποτελεί μέρος αναπόσπαστο του μυθιστορήματος) πως εντέλει πρόκειται εν μέρει για μια επινοημένη αφήγηση, μια «κατασκευή», και ένα δεύτερο «βιβλίο μέσα στο βιβλίο» κρύβει τη λύση στο αίνιγμα των πέντε αυτοκτονιών ή φόνων (προστίθενται άλλοι δύο – του μηχανικού και της Λεοπολντίνε Τάιχμαν, υπαλλήλου σε φαρμακείο). Φυσικά, κάθε ιστορία είναι κατασκευασμένη, μια επινόηση, μα κύριο μέλημα ενός συγγραφέα συνήθως είναι η άρση της δυσπιστίας, αυτό που οι Εγγλέζοι αποκαλούν suspension of disbelief· μια αληθοφάνεια, έστω και κατ’ επίφασιν, που θα πείσει τον αναγνώστη πως συμβαίνει πράγματι ό,τι διαβάζει. Απεναντίας, ο Πέρουτς δε στοχεύει στην άρση της δυσπιστίας, μα στην επίτασή της. Είναι ένας ταχυδακτυλουργός που θαμπώνει το κοινό του όχι κρύβοντας τα τεχνάσματά του, μα φανερώνοντάς τα με τρόπο αναπάντεχο – και εσύ ο αναγνώστης τα θαυμάζεις όχι γιατί μοιάζουν αληθινά (κι ας ξέρεις πως δεν είναι), αλλά ακριβώς γιατί ’ναι τεχνάσματα (μα όχι με τον τρόπο που περίμενες να είναι).

Ωστόσο, αν και μπορεί κανείς να πει πολλά για το βιβλίο, και να το φορτώσει με εικασίες και θεωρίες, ο Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας δεν παύει τελικά να είναι, πάνω απ’ όλα, μια πρώτης τάξεως ψυχαγωγία. Και σε τούτην την ψυχαγωγία έρχεται να προστεθεί η απόλαυση που προσφέρει η έκδοση, εξαίρετη από κάθε άποψη (μετάφραση, επίμετρο, παράρτημα σχολιασμένων εικόνων).

* Η φωτογραφία στο κέντρο προέρχεται από το φωτογραφικό παράρτημα του βιβλίου: Βιέννη, καλοκαίρι 1938. Εβραίοι πολίτες περιμένουν στη σειρά, προκειμένου να πάρουν νόμιμη άδεια μετανάστευσης από τη χώρα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας
Leo Perutz
Μτφρ. Ρόζα Ιωαννίδου
Κίχλη 2016
Σελ. 274, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ LEO PERUTZ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή-“Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης τ...

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Συνέντευξη με τον Βρετανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον (Gilles Milton) για το βιβλίο του «Χαμένος παράδεισος - Σμύρνη 1922, η καταστροφή της μητρόπολης του μικρασιατικού ελληνισμού» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας). Ο συγγραφέας θα παρουσιάσει το βιβλίο του σήμερα, 3 Οκτωβρίου, στο Αμερικανικό Κολλ...

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

Ο θεατής που βγαίνει σοκαρισμένος από το «Bros» του Ρόμεο Καστελλούτσι (Romeo Castellucci, παραγωγή της Societas για τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση) δεν έχει την παραμικρή βεβαιότητα: κοινωνικά, πολιτικά, ανθρωπολογικά και -κυρίως- οντολογικά ερωτήματα τον κατακλύζουν.

Του Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ