alt

Για το μυθιστόρημα Expo 58 του Jonathan Coe (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Βέη

Ο μάλλον αρχετυπικός δημόσιος υπάλληλος, ο Τόμας Φόλεϊ, ταχύς αλλά σ΄εμφανή βαθμό εσωστρεφής, αυτοπειθαρχημένος, πάντως κατά βάθος λίαν φιλόδοξος, αποχαιρετά το γραφείο του στην Κεντρική Διεύθυνση Πληροφοριών στην Αγγλία και μαζί μ΄ αυτό τη σύζυγό του, καθωσπρέπει συμβία, και τη σχεδόν νεογέννητη κορούλα τους. Τοποθετείται, ουσιαστικά προαγόμενος, έξι μήνες στις Βρυξέλες, προκειμένου να επιβλέπει την «Μπριτάνια», την ολοκαίνουργια μπυραρία, πρότυπο της βρετανικής ευωχίας και όχι μόνον. Είναι εν ολίγοις το δημοφιλές σημείο αναφοράς, οιονεί έμβλημα, της όλης βρετανικής παρουσίας στο πλαίσιο της διοργάνωσης της περιβόητης «Expo 58», δηλαδή της διαρκώς αυτοεγκωμιαζόμενης, όντως επιβλητικής έως προκλητικής Έκθεσης του 1958, της μεγαλύτερης του είδους της, και δη σε παγκόσμια κλίμακα, κατά τη διάρκεια του καθόλα φονικού 20ου αιώνα. Μάλιστα είναι η πρώτη, η οποία στήνεται μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Ευρώπη αλλάζει

Στην καρδιά του εντελώς περίεργου κι ανεδαφικού κατ΄ αυτόν Βελγίου, τόσο το τεχνολογικά προκλητικό «Ατόμιουμ», δηλαδή το γιγαντιαίο γλυπτό, αποθέωση του κιτς για τα σημερινά δεδομένα, αλλά όχι για τα συγκεκριμένα δεδομένα του 1958, όσο και η δεόντως ελκυστική Αννέκε, η ευειδής Φλαμανδή, προφανώς φιλελεύθερη σεξουαλικά, εκ καθήκοντος οικοδέσποινα, η οποία τον υποδέχεται στο αεροδρόμιο, υπεραρκούν για να παρασύρουν τον Τόμας Φόλεϊ, όντως εντελώς απροετοίμαστο για τέτοιους πολιτισμικούς κραδασμούς, σε μια δίνη ηθικών και άλλων συγκρούσεων. Το μυθιστόρημα είναι αυτή ακριβώς η αποδελτίωση των εξαιρετικά κρίσιμων εσωτερικών τριβών, οι οποίες απειλούν να καταστρέψουν ολοσχερώς τον εμφανώς περιδεή, άτυχο καταρχήν Τόμας Φόλεϊ. Αν στο τέλος θα διασωθεί μαζί με την υπόλοιπη οικογένειά του, η οποία αυξάνει στο μεταξύ αριθμητικά, αυτό θα οφείλεται περισσότερο σε ευνοϊκές, απρόσμενα θετικές συγκυρίες, παρά σε λυσιτελείς εμπεδώσεις μιας πρωτογενούς, προμηθεϊκής δηλαδή σύνεσης.

Μετρημένες δόσεις κάθαρσης, διάχυτος κλαυσίγελως, καίρια και αποφασιστική ανατομία της Ευρώπης προβολή των σκοτεινών πλευρών της ματαιόδοξης, επιχειρησιακά άμετρης σοβιετίας στα τέλη του 1960.

Μετρημένες δόσεις κάθαρσης, διάχυτος κλαυσίγελως, καίρια και αποφασιστική ανατομία της Ευρώπης, η οποία αναγεννάται ραγδαία, αλλά και ασύμμετρα, από τις στάχτες της μετά την πανωλεθρία του Γ! Ράιχ σ΄ όλα ανεξαιρέτως τα μέτωπα, προβολή των σκοτεινών πλευρών της ματαιόδοξης, επιχειρησιακά άμετρης σοβιετίας στα τέλη του 1960, αλλά και δεινή, συνειδητά εξ αντικειμένου αυτοκριτική του μάλλον αντιφατικού τρόπου σκέπτεσθαι και ενεργείν των νεοβρετανών, σκώμματα αλλεπάλληλα για τη χρόνια ερωτική αβελτηρία σε ατομική και συλλογική βάση και βεβαίως σχόλια έμμεσα πλην σαφέστατα για την τρέλα, η οποία συνείχε τότε και εξακολουθεί -φευ- να συνέχει την καθημερινότητά μας στο σύνολό της: ο Τζόναθαν Κόου παίζει εν τέλει μπάλα στο καθόλα γνωστό του γήπεδο, μπροστά σε υποψιασμένους και ανυποψίαστους θεατές-δέκτες του. Κύριος αντίπαλός του η αναγνωστική ανία, την οποία, περιττό να το τονίσω περαιτέρω, νικά κατά κράτος. Έχει άλλωστε, μεταξύ άλλων, νουν, πείρα, ήπια αυτοπεποίθηση και ασκημένη στο έπακρο παρατηρητικότητα.

Οι Βρετανοί και η Expo 58

alt
   Ο Jonathan Coe
 

Ο κόσμος δεν είναι ασφαλώς αυτό που θέλει πεισμόνως να φαίνεται, αλλά αυτό που ιεροκρυφίως είναι. Από την άποψη αυτή, ο συγγραφέας από το Μπέρμιγχαμ του Ηνωμένου Βασιλείου (1961 - ) ανήκει στους πλέον πιστούς μαθητές της μεγάλης Σχολής του λάτρη του όποιου αυθεντικού βρετανικού πνεύματος, του μονήρη της Δρέσδης και της Φραγκφούρτης, του καθόλα επαρκούς κι άλλο τόσο απρόοπτου Αρθούρου Σοπενχάουερ – το θεμελιώδες έργο του οποίου Die Welt als Wille und Vorstellung, δηλαδή Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση (1818), εικάζω ότι ο Τζόναθαν Κόου θα το είχε ξεψαχνίσει ως συνεπής φοιτητής φιλολογίας στο Trinity College του Πανεπιστημίου του Καίμπριτζ. Σύμφωνα μάλιστα με παλαιότερη δήλωση του συγγραφέα, το Expo 58 «μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους: σαν ένα κλασικό «κωμικό μυθιστόρημα» στην παράδοση του Χένρι Φίλντινγκ, του Μάικλ Φρέιν και του Κίνγκσλεϋ Έιμις. Σαν ένα homage [δηλαδή: αφιέρωμα] στις βρετανικές κωμικές ταινίες από τις δεκαετίες του 1930, του 1940 και του 1950, σαν μια παρωδία των βιβλίων κατασκοπείας του Ψυχρού Πολέμου και σαν το τελευταίο κεφάλαιο σε ένα δίκτυο από μυθιστορήματα και διηγήματα τα οποία γράφω τις τελευταίες δυο δεκαετίες». Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να πιστεύουμε απολύτως τι μας προωθούν οι συγγραφείς για το τάδε έργο τους. Συνήθως υπερβάλλουν, ωραιοποιούν ή στρογγυλεύουν με τις δηλώσεις τους το παν κατά το δοκούν. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση ο πολυσχιδής, χαλκέντερος Τζόναθαν Κόου δεν υποδύεται την καρικατούρα του εαυτού του, δεν παίζει δηλαδή κρυφτούλι με τους πάμπολλους ανά τον κόσμο αναγνώστες του. Αποφεύγοντας τους αυτοεπαίνους, παραδέχεται επιρροές, καταβολές και τα συναφή. Πλην όμως, αυτάρκης υφολογικά, καταθέτει ένα ακόμη έργο λυσιτελούς χαρακτηριολογικής επεξεργασίας, όπου οι προσωπογραφίες των ηρώων συνθέτουν ένα διαλεκτικά αρμονικό μωσαϊκό αξιοπερίεργων, προβληματικών, πάντως σε μεγάλο βαθμό κατανοητών ψυχοσυνθέσεων.

Το Expo 58 «μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους: σαν ένα κλασικό «κωμικό μυθιστόρημα». Σαν ένα homage στις βρετανικές κωμικές ταινίες από τις δεκαετίες του 1930, του 1940 και του 1950, σαν μια παρωδία των βιβλίων κατασκοπείας του Ψυχρού Πολέμου».

Το κύριο ερμηνευτικό κλειδί για τη βαθύτερη κατανόηση των αιτίων και των αιτιατών, τα οποία μνημονεύονται διαδοχικά σ΄ αυτό το καλώς συγκερασμένο μυθιστόρημα, μας το δίνει μια εξαιρετικά βραχεία στιχομυθία στην κρίσιμη 114η σελίδα. Παραθέτω κατά λέξη τα εξής: «Και οι Βρετανοί ανήκουν στην Ευρώπη, αν δεν κάνω λάθος». «Ναι, αλλά εμείς προτιμάμε τα πράγματα κάπως πιο στέρεα απ΄ ό,τι οι ηπειρωτικοί μας σύμμαχοι». Εδώ κατατίθεται με περισσή λεκτική συνέπεια, αλλά και ομολογούμενη συνθετική επάρκεια η απορία του λεγομένου μέσου Βρετανού για την Ευρώπη, την Continent, όπως εμφανώς αποστασιοποιούμενος αποκαλεί επιμόνως την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, των διαβρωτικών ασαφειών, των απρόβλεπτων ή ακατάληπτων μεταπτώσεων και βεβαίως των ποικίλων ιδιαιτεροτήτων της, ενίοτε επικίνδυνα ανατρεπτικών για τα δικά τους, οίκοθεν νοείται, δεδομένα. Το δε πήγαινε - έλα των αφορισμών, των ιδεοληπτικών θεωρημάτων, αλλά και των πεπραγμένων μιας ανηλεούς, συχνά πυκνά άκρως εκβιαστικής δράσης λογής μίσθαρνων χαφιέδων ή κατά το ευπρεπέστερον «κατασκόπων» ή και «αρχικατασκόπων», εδράζεται στην κινητικότητα διφορουμένων σημαινόντων και σκοτεινών ή ημιδιαφανών σημαινομένων. Ίσως το ρηθέν πριν πενήντα περίπου χρόνια στη γείτονα Γαλλία, και μάλιστα στις πλέον περίβλεπτες ακαδημαϊκές αίθουσες της πρωτεύουσάς της, να προσδιορίζει ακριβέστερα τα τεκταινόμενα στις ενδότερες πτυχές της περιώνυμης Expo 58, ήτοι: «Το σημαίνον, παραγόμενο στο πεδίο του Άλλου, κάνει να αναδύεται το υποκείμενο της σημειοδότησής του. Αλλά δεν λειτουργεί ως σημαίνον παρά μόνο [ . . .] με την ίδια κίνηση που το καλεί να λειτουργήσει, να μιλήσει, ως υποκείμενο». (Βλ. Ζακ Λακάν, Το σεμινάριο του Ζακ Λακάν, Βιβλίο ΧΙ, Οι τέσσερις θεμελιακές έννοιες της Ψυχανάλυσης (1964) (μεταγραφή κειμένου: Ζακ - Αλαίν Μιλλέρ, μετάφραση: Ανδρομάχη Σκαρπαλέζου, τελική ανάγνωση: Γιώργος Χειμωνάς, Εκδόσεις Ράππα, 1982, σελ. 264).

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altExpo 58
Jonathan Coe
Μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Πόλις 2014
Σελ. 368, τιμή € 16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JONATHAN COE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ