henry-james-390

Του Νίκου Ξένιου

Η νουβέλα The Middle Years (1893) δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό Scribner’s Magazine, όταν ο Χένρυ Τζέιμς ήταν μόλις πενήντα χρόνων. Η ωριμότητα, όμως, των τοποθετήσεων που διαφαίνονται στο κείμενο αυτό ισοδυναμεί με ανασκόπηση της λογοτεχνικής του καριέρας. 

Ο ήρωας, ο συγγραφέας Ντενκόμπ, συνειδητοποιεί ότι σπατάλησε όλη του τη ζωή στο γράψιμο, και ζητά μια δεύτερη ευκαιρία[1] (εξ ου και ο ελληνικός τίτλος H δεύτερη ευκαιρία των εκδόσεων «Μελάνι»), ώστε να αξιοποιήσει το μάθημα της πρώτης του ζωής που νιώθει πως σπατάλησε. Ο ετοιμοθάνατος μυθιστοριογράφος επιχειρεί να αναρρώσει στην παραθαλάσσια αγγλική κωμόπολη Μπάουρνεμαουθ. Καθισμένος δίπλα στο νερό ξαναδιαβάζει το τελευταίο του βιβλίο, τους «Μέσους Χρόνους». Ένας νεαρός γιατρός, ο Δρ. Χιου, φτάνει κοντά του κι αρχίζει να εκφράζει τον θαυμασμό του για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα και για την προσωπικότητα του Ντενκόμπ εν γένει. Ο εξασθενημένος συγγραφέας δεν αποκαλύπτει την ταυτότητά του, παρά τον αφήνει να του πλέξει το εγκώμιο − όμως λιποθυμά και βρίσκεται στα χέρια του Δρ. Χιου, που πλέον τον αναγνωρίζει και του προσφέρει τη συντροφιά του. Ο Δρ. Χιου εργάζεται στην υπηρεσία μιας υπερήλικης Κόμησσας, που τη συνοδεύει η Μις Βέρναμ. Η επιδείνωση της υγείας του Ντενκόμπ τον θέτει προ διλήμματος: να προσφέρει τις υπηρεσίες του στη ζηλόφθονη και κτητική Κόμησσα, ή να μείνει στο πλευρό του ινδάλματός του και να συζητήσει μαζί του περί Τέχνης;

Πριν και μετά τη λιποθυμία

Ο συγγραφέας περιορίζει τη σκοτεινή ειρωνεία που χαρακτηρίζει το μεγαλύτερο μέρος του έργου του μεταστρέφοντάς την σε θλιμμένο αυτοσαρκασμό.

Κύριο μέλημα του συγγραφέα της Δεύτερης Ευκαιρίας είναι ο ήρωάς του να επιδείξει αδιαφορία για τη δημοτικότητα του έργου του και φροντίδα για την ποιότητα και τη λογοτεχνική του αξία. Αυτή η νέα ιεράρχηση κάνει τη συγκεκριμένη νουβέλα να ξεχωρίζει, καθώς η σχέση του Ντενκόμπ με τον κατά πολύ νεώτερό του Δρ. Χιου αναδεικνύεται σε σχέση αυτογνωσίας, τρυφερότητας, θαυμασμού και αμοιβαίας αφοσίωσης εν όψει του επερχόμενου θανάτου. Ο συγγραφέας περιορίζει τη σκοτεινή ειρωνεία που χαρακτηρίζει το μεγαλύτερο μέρος του έργου του μεταστρέφοντάς την σε θλιμμένο αυτοσαρκασμό, για τις ευκαιρίες που δεν του δόθηκαν και για τη μάταιη ανάλωση της μοναδικής ζωής που έχει ζήσει. Υπάρχει μεγάλη δόση υπερβολής σε αυτήν τη διαπίστωση, ωστόσο ο ίδιος ο Χένρι Τζέιμς είχε εκφραστεί με υπερηφάνεια για το επίτευγμά του να περιορίσει τη συγγραφή του έργου του σε μικρό αριθμό σελίδων, όπως απαιτούσαν οι εκδότες των περιοδικών με τα οποία συνεργαζόταν.

Κάθε νέος καλλιτέχνης πρέπει να έχει υπ’όψιν του την ισχυρή δόση ματαιότητας που εμπεριέχεται στην κλίση του, χωρίς αυτό να μειώνει την ομορφιά και την ευγένεια της συγκεκριμένης ενασχόλησης. Αυτό γίνεται αντιληπτό, πιο συγκεκριμένα, στην αμφισβήτηση του ταλέντου του, στη διαρκή αυτοαναίρεση, στη συναίσθηση της άγνοιας ή της ημιμάθειάς του, στη συνειδητοποίηση του περιορισμένου χρόνου που έχει στη διάθεσή του, στον βασανιστικό πόθο να τελειώσουν όλα αυτά και να επέλθει η αναγνώριση. Η εξέλιξη της πλοκής δίνει την ευκαιρία στον Χένρι Τζέημς να πραγματευθεί την έννοια της υστεροφημίας (στην οποία παραπέμπουν και οι ήρωες του Φίλιπ Ροθ στο Ghost Writer -1979). Μιαν ευκαιρία μόνο έχει ο συγγραφέας, και αυτή πρέπει να αξιοποιηθεί μέσα στο σκοτάδι της άγνοιας σχετικά με την έκβαση του μόχθου του και χωρίς την παραμικρή διαβεβαίωση σχετικά με την ποιότητά του: στη Δεύτερη Ευκαιρία το συναρπαστικό αυτό ταξίδι βρίσκει τον δημιουργό να παραπαίει, ιχνηλατώντας στο άγνωστο την πορεία των δημιουργημάτων του, σαν να επιδίδεται σε επικίνδυνη εξερεύνηση[2].

Λίγο χρόνο ακόμη πριν από τον θάνατο

henry jamesΗ ευχή για παράταση της «προθεσμίας δημιουργίας» που συνιστά η infinita ζωή για τον Ντενκόμπ δεν θα πραγματωθεί, απλούστατα γιατί οι δημιουργικές του δυνάμεις -που τώρα τον εγκαταλείπουν οριστικά- έχουν σταθεί ευνοϊκές απέναντί του, σαν να είχε συνωμοτήσει το σύμπαν στη μετά θάνατον αναγνώρισή του και να έστειλε αυτό το πρόσωπο -τον δρ. Χιου- για να συνομολογήσει σε αυτήν τη συνθήκη. Οι «συγγραφικού τύπου» εικασίες που κάνει ο Ντενκόμπ για τις ανθρώπινες φιγούρες δίπλα του, στην αρχή της νουβέλας, είναι πολύ ενδιαφέρουσες και χαρακτηριστικές του ύφους του Χένρι Τζέιμς: τεκμηριώνουν το γεγονός ότι ο δημιουργός, ακόμη και όταν η ζωή τού «κραυγάζει» την πραγματικότητα, εμμένει στο χτίσιμο μιας δεύτερης, παράλληλης, δικής του πραγματικότητας. Το ίδιο ισχύει και για την επιθυμία του να ζήσει λίγο ακόμη. Η αποκάλυψη της ταυτότητας του δρ. Χιου, της ιδιότητάς του, ο ομολογημένος ενθουσιασμός του για το έργο του Ντενκόμπ, η αφοσίωσή του στο ίνδαλμά του, όλα κρύβουν μιαν ερωτική προσέγγιση, που ανήκει ωστόσο στη σφαίρα της πλατωνικής εξιδανίκευσης: όταν ο Ντενκόμπ συνέρχεται από τη λιποθυμία, το πρώτο πράγμα που παρατηρεί είναι η νεανικότητα και η θελκτικότητα των χαρακτηριστικών του προσώπου του δρ. Χιου. Εκείνος, με τη σειρά του, ανταποδίδει τον θαυμασμό αυτόν λέγοντάς του ότι η φυσική του κατάσταση δεν παραπέμπει σε «γέρο». Ο φόβος του θανάτου ως ορίου που δεν επιτρέπει την εκπλήρωση του έργου του συγγραφέα συμπίπτει, εδώ, με έναν ύμνο προς τη νεότητα. Κάποια ομοερωτική διάσταση της Δεύτερης Ευκαιρίας μπορεί να ανιχνευθεί και στα αρνητικά συναισθήματα των δύο ανδρών προς τις συμμετρικές φιγούρες των δυο γυναικών: της Κόμησσας και της νεαρότερης ακολούθου της, που υποδηλούν μια πιο υλιστική, χρησιμοθηρική, μικροαστική αντίληψη ζωής.

Πραγμάτωση μέσω του Άλλου

Επιμονή, αφοσίωση, ανθεκτικότητα, προσήλωση στο «τρελό» όραμα της Τέχνης: να τι εισηγείται ο Χένρι Τζέιμς.

Τώρα μονάχα, μετά από τη συγγραφή τόσων βιβλίων, ο Ντενκόμπ ανακαλύπτει την αληθινή του «φωνή» στη λογοτεχνία. Η δουλειά του έχει ολοκληρωθεί και είναι η ώρα για τη μαθητεία στον θάνατο. Η αποδοχή της μοίρας του θανάτου με την οποία κλείνει η νουβέλα είναι μεν καταθλιπτική στη σύλληψή της, όμως η σχεδόν ειδωλολατρική αφοσίωση του Δρ. Χιου στο πρόσωπό του βοηθά τον Ντενκόμπ να συνειδητοποιήσει πως η ζωή του, τελικά, δεν διανύθηκε επί ματαίω: «Το όλο ζήτημα είναι να αγγίξεις κάποιον, να κάνεις κάποιον να ενδιαφερθεί», εξομολογείται με γλυκύτητα ο Ντενκόμπ στον νεαρό γιατρό, «και αυτός είναι ο παραλογισμός της Τέχνης». Πρόκειται για ένα cliché, που όμως απηχεί την πραγματικότητα: ο συγγραφέας «καταλαμβάνεται» εξολοκλήρου από την έμπνευση και το πάθος του, πράγμα που ισοδυναμεί με ένα είδος τρέλας.

Επιμονή, αφοσίωση, ανθεκτικότητα, προσήλωση στο «τρελό» όραμα της Τέχνης: να τι εισηγείται ο Χένρι Τζέιμς στους Μέσους Χρόνους. Αυτή η μαγική συνταγή κάθε άλλο παρά στην παράνοια παραπέμπει: αντιθέτως, ταυτίζεται με την εκλογίκευση της βαρύτητας του έργου του καλλιτέχνη και την ενδόμυχη απαίτηση αυτή να οδηγήσει στο μεγαλείο της δημιουργίας. Ο θαυμασμός του Δρ. Χιου για τον Ντενκόμπ δεν είναι παρά η επιστράτευση ενός καθρέφτη αυτοθαυμασμού που τίθεται διαρκώς υπό αμφισβήτησιν, καθώς ο ήρωας του Τζέιμς πλησιάζει στην ώρα του τελικού του απολογισμού: οφείλει να υπονομεύσει την αυταρέσκειά του και να τη μεταθέσει στη συνείδηση ενός άλλου προσώπου. Σε μια πιο ευρυγώνια ανάγνωση της διαπροσωπικής σχέσης που εκτυλίσσεται στη Δεύτερη Ευκαιρία, ο Δρ. Χιου δεν είναι παρά το alter ego του Ντενκόμπ, το alter ego του Τζέιμς δηλαδή.

Η μετάφραση της Καρολίνας Μέρμηγκα πολύ καλή, όπως και το επίμετρο που ολοκληρώνει την προσέγγιση της συγκλονιστικής αυτής νουβέλας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


[1] “A second chance! That’s the delusion. There never was to be but one. We work in the dark—we do what we can—we give what we have. Our doubt is our passion and our passion is our task. The rest is the madness of art.” (Middle Years)
[2]"We work in the dark--we do what we can--we give what we have. Our doubt is our passion and our passion is our task. The rest is the madness of art." (Middle Years)
james-middle-years
Η δεύτερη ευκαιρία
Henry James
Μτφρ. Καρολίνα Μέρμηγκα
Μελάνι 2014
Σελ. 96, τιμή € 9,80

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HENRY JAMES

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

Για το μυθιστόρημα της Αν Πάτσετ [Ann Patchett] «Τομ Λέικ» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Δώμα), μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη, τη φύση και το θέατρο, φόρος τιμής στη «Μικρή μας πόλη» του Θόρντον Ουάιλντερ [Thornton Wilder]. Κεντρική εικόνα: Οι Frank Craven (δεξιά), Martha Scott και John Craven...

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

Για το μυθιστόρημα της Άσλεϊ Πόστον [Ashley Poston] «Οι νεκροί ρομαντικοί» (μτφρ. Έλενα Γιαννακούλα, εκδ. Ψυχογιός). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «The Romantics». 

Γράφει ο Αντώνης Γουλιανός 

Όταν η Τζώρτζ Έλιο...

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζορτζ Σόντερς [George Saunders] «Μέρα απελευθέρωσης» (μτφρ. Γιώργος–Ίκαρος Μπαμπασάκης. εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: © Willi White (Oglala Lakota).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Με πληρότη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ