alt

Για το βιβλίο του Antonio Tabucchi Μαύρος Άγγελος (Άγρα).

Της Έλενας Μαρούτσου

Πιάστηκα μέσα στις σελίδες αυτού του βιβλίου –ο τίτλος Μαύρος Άγγελος ήταν ένα καλό δόλωμα– όπως μέσα σ’ ένα δίχτυ. Antonio Tabucchi δεν είχα ξαναδιαβάσει, ένας λόγος παραπάνω για να πιαστώ στο δίχτυ του με τόση αφέλεια. Πρόκειται για μια συλλογή από έξι ιστορίες που μοιάζουν αυτόνομες αλλά δεν είναι. Το νήμα που τις συνδέει όμως είναι φαγωμένο τόπους τόπους κι έτσι, ενώ πιστεύεις πως ξέρεις από πού να πιαστείς για να προχωρήσεις, ξαφνικά μένεις με χέρια αδειανά και με τα πόδια συχνά στο κενό.

Ο φιλόλογος, το φάντασμα κι ο ίλιγγος

Το κακό ξεκινάει απ’ την πρώτη κιόλας ιστορία με τον υπέροχο και παραπλανητικό τίτλο «Φωνές μεταφερόμενες από κάτι, αδύνατον να πεις από τι». Εδώ ο αφηγητής περιφέρεται στην Πίζα χωρίς φανερό σκοπό, πιάνοντας με το αυτί του ξέφτια από κουβέντες που λένε οι περαστικοί. Μοιάζει να θέλει να τα χρησιμοποιήσει ως έμπνευση για κάποια ιστορία που σκοπεύει να γράψει, τα ζυγίζει στα χέρια του –σαν ψάρια που μόλις έχει βγάλει απ’ τη θάλασσα– κι  άλλα τα πετάει πίσω στο νερό, ενώ άλλα τα κρατάει για ό,τι σκοπεύει ως συγγραφέας να μαγειρέψει. «Θαυμάσια», σκέφτηκα. «Εδώ έχουμε ολοφάνερα μια ιστορία για τη διαδικασία της γραφής. «Αυτοαναφορικότητα, λοιπόν!» φώναξε μέσα μου αυτός που ονομάζω ο «φιλόλογος», γιατί θέλει να αναγνωρίζει τα λογοτεχνικά φαινόμενα, να τα ονομάζει και να τα βάζει σε κουτάκια. Εκεί όμως που νόμιζα πως βάδιζα σε οικεία μονοπάτια, ξαφνικά η αφήγηση κάνει στροφή και παρουσιάζει το πρώτο της φάντασμα. Πρόκειται για μια φωνή που καλεί τον αφηγητή ν’ ανέβει στον Πύργο της Πίζας και να κοιτάξει από ψηλά προς τα κάτω, ενώ ο αναγνώστης παθαίνει μαζί με τον ήρωα ίλιγγο απ’ το αναγνωστικό ύψος.

Σαν δωμάτιο με κάτοπτρα

Οι μνήμες που διαπερνούν σαν αιχμηρές λεπίδες την ονειρική συχνά ατμόσφαιρα για να την κάνουν να ματώσει, οι γυναίκες που κυκλοφορούν σαν φαντάσματα, η πολιτική και η ιστορία, εξίσου ματωμένες και φασματικές

Στο δεύτερο διήγημα –δεν θα σας αναφέρω άλλους τίτλους διηγημάτων, αξίζει όμως να πω πως ήταν ένας από τους λόγους που μ’ έκαναν να πάρω στα χέρια μου το βιβλίο– το συγκεκριμένο φάντασμα επιστρέφει. Άρα, σκέφτομαι, ο συγγραφέας θα καταδυθεί στα έγκατα της μνήμης του να βρει εκεί όλους τους μαύρους αγγέλους που φτεροκοπάνε εκεί σαν νυχτερίδες, και πράγματι σε αυτό το διήγημα θα βρούμε σπαράγματα αναμνήσεων από συλλήψεις συντρόφων, ανακρίσεις, εκφοβισμούς, προδοσίες. Κι όμως, η αυτοαναφορικότητα, δεν έχει κάνει φτερά. Παρόλο που η πραγματικότητα που μεταφέρεται είναι ζοφερή, ο συγγραφέας συνεχίζει κι εδώ να παίζει με αυτήν, παίρνοντας κατά διαστήματα απόσταση από αυτά που αφηγείται για να υπαινιχθεί πως τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι αλλά έτσι τα φαντάστηκε να εξελίσσονται κάποιος που αφηγείται αλλά δεν είναι κι ο ίδιος ο αφηγητής. Εδώ σαν ξαφνικά να μετατοπίζεται η εικόνα και να πολλαπλασιάζεται, όπως σε ένα δωμάτιο με κάτοπτρα όπου δεν ξέρεις πού βρίσκεται ο ήρωας, πού το είδωλο και που ο αντικατοπτρισμός του ειδώλου.

Η αγωνία του αναγνώστη πριν από το πέναλτυ (όπου ο αναγνώστης είναι η μπάλα)

Η συνεχής μετατόπιση της εστίασης, τα πρόσωπα που μπαινοβγαίνουν στις ιστορίες και μετά στα καλά καθούμενα εξαφανίζονται, οι μνήμες που διαπερνούν σαν αιχμηρές λεπίδες την ονειρική συχνά ατμόσφαιρα για να την κάνουν να ματώσει και να γίνει ρεαλιστική, οι γυναίκες που κυκλοφορούν σαν φαντάσματα, τόσο άπιαστες, τόσο κυνηγημένες, τόσο ποθητές, η πολιτική και η ιστορία, εξίσου ματωμένες και φασματικές, κάνουν την ανάγνωση αυτού του βιβλίου σχεδόν αγωνιώδη. Φοβάσαι πως ανά πάσα στιγμή θα μπερδευτείς, θα γλιστρήσεις και θα τυλιχτείς ολόκληρος στο δίχτυ που ο συγγραφέας έχει απλώσει γύρω σου, κι όταν αυτό συμβεί –γιατί αναπόφευκτα, σας το λέω, θα συμβεί– τότε νιώθεις πως έχει επιτελεστεί ο σκοπός του βιβλίου. Έχεις ήδη σαγηνευτεί – κι εδώ επιτρέψτε στον φιλόλογο που κρύβω μέσα μου να σας ενημερώσει ή να σας θυμίσει πως στ’ αρχαία «σαγήνη» αυτό ακριβώς σημαίνει: δίχτυ.

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΟ μαύρος άγγελος
Antonio Tabucchi
Μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης
Άγρα 2014
Σελ. 208, τιμή € 15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ANTONIO TABUCCHI

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ