alt

Για το βιβλίο του Antonio Tabucchi Μαύρος Άγγελος (Άγρα).

Της Έλενας Μαρούτσου

Πιάστηκα μέσα στις σελίδες αυτού του βιβλίου –ο τίτλος Μαύρος Άγγελος ήταν ένα καλό δόλωμα– όπως μέσα σ’ ένα δίχτυ. Antonio Tabucchi δεν είχα ξαναδιαβάσει, ένας λόγος παραπάνω για να πιαστώ στο δίχτυ του με τόση αφέλεια. Πρόκειται για μια συλλογή από έξι ιστορίες που μοιάζουν αυτόνομες αλλά δεν είναι. Το νήμα που τις συνδέει όμως είναι φαγωμένο τόπους τόπους κι έτσι, ενώ πιστεύεις πως ξέρεις από πού να πιαστείς για να προχωρήσεις, ξαφνικά μένεις με χέρια αδειανά και με τα πόδια συχνά στο κενό.

Ο φιλόλογος, το φάντασμα κι ο ίλιγγος

Το κακό ξεκινάει απ’ την πρώτη κιόλας ιστορία με τον υπέροχο και παραπλανητικό τίτλο «Φωνές μεταφερόμενες από κάτι, αδύνατον να πεις από τι». Εδώ ο αφηγητής περιφέρεται στην Πίζα χωρίς φανερό σκοπό, πιάνοντας με το αυτί του ξέφτια από κουβέντες που λένε οι περαστικοί. Μοιάζει να θέλει να τα χρησιμοποιήσει ως έμπνευση για κάποια ιστορία που σκοπεύει να γράψει, τα ζυγίζει στα χέρια του –σαν ψάρια που μόλις έχει βγάλει απ’ τη θάλασσα– κι  άλλα τα πετάει πίσω στο νερό, ενώ άλλα τα κρατάει για ό,τι σκοπεύει ως συγγραφέας να μαγειρέψει. «Θαυμάσια», σκέφτηκα. «Εδώ έχουμε ολοφάνερα μια ιστορία για τη διαδικασία της γραφής. «Αυτοαναφορικότητα, λοιπόν!» φώναξε μέσα μου αυτός που ονομάζω ο «φιλόλογος», γιατί θέλει να αναγνωρίζει τα λογοτεχνικά φαινόμενα, να τα ονομάζει και να τα βάζει σε κουτάκια. Εκεί όμως που νόμιζα πως βάδιζα σε οικεία μονοπάτια, ξαφνικά η αφήγηση κάνει στροφή και παρουσιάζει το πρώτο της φάντασμα. Πρόκειται για μια φωνή που καλεί τον αφηγητή ν’ ανέβει στον Πύργο της Πίζας και να κοιτάξει από ψηλά προς τα κάτω, ενώ ο αναγνώστης παθαίνει μαζί με τον ήρωα ίλιγγο απ’ το αναγνωστικό ύψος.

Σαν δωμάτιο με κάτοπτρα

Οι μνήμες που διαπερνούν σαν αιχμηρές λεπίδες την ονειρική συχνά ατμόσφαιρα για να την κάνουν να ματώσει, οι γυναίκες που κυκλοφορούν σαν φαντάσματα, η πολιτική και η ιστορία, εξίσου ματωμένες και φασματικές

Στο δεύτερο διήγημα –δεν θα σας αναφέρω άλλους τίτλους διηγημάτων, αξίζει όμως να πω πως ήταν ένας από τους λόγους που μ’ έκαναν να πάρω στα χέρια μου το βιβλίο– το συγκεκριμένο φάντασμα επιστρέφει. Άρα, σκέφτομαι, ο συγγραφέας θα καταδυθεί στα έγκατα της μνήμης του να βρει εκεί όλους τους μαύρους αγγέλους που φτεροκοπάνε εκεί σαν νυχτερίδες, και πράγματι σε αυτό το διήγημα θα βρούμε σπαράγματα αναμνήσεων από συλλήψεις συντρόφων, ανακρίσεις, εκφοβισμούς, προδοσίες. Κι όμως, η αυτοαναφορικότητα, δεν έχει κάνει φτερά. Παρόλο που η πραγματικότητα που μεταφέρεται είναι ζοφερή, ο συγγραφέας συνεχίζει κι εδώ να παίζει με αυτήν, παίρνοντας κατά διαστήματα απόσταση από αυτά που αφηγείται για να υπαινιχθεί πως τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι αλλά έτσι τα φαντάστηκε να εξελίσσονται κάποιος που αφηγείται αλλά δεν είναι κι ο ίδιος ο αφηγητής. Εδώ σαν ξαφνικά να μετατοπίζεται η εικόνα και να πολλαπλασιάζεται, όπως σε ένα δωμάτιο με κάτοπτρα όπου δεν ξέρεις πού βρίσκεται ο ήρωας, πού το είδωλο και που ο αντικατοπτρισμός του ειδώλου.

Η αγωνία του αναγνώστη πριν από το πέναλτυ (όπου ο αναγνώστης είναι η μπάλα)

Η συνεχής μετατόπιση της εστίασης, τα πρόσωπα που μπαινοβγαίνουν στις ιστορίες και μετά στα καλά καθούμενα εξαφανίζονται, οι μνήμες που διαπερνούν σαν αιχμηρές λεπίδες την ονειρική συχνά ατμόσφαιρα για να την κάνουν να ματώσει και να γίνει ρεαλιστική, οι γυναίκες που κυκλοφορούν σαν φαντάσματα, τόσο άπιαστες, τόσο κυνηγημένες, τόσο ποθητές, η πολιτική και η ιστορία, εξίσου ματωμένες και φασματικές, κάνουν την ανάγνωση αυτού του βιβλίου σχεδόν αγωνιώδη. Φοβάσαι πως ανά πάσα στιγμή θα μπερδευτείς, θα γλιστρήσεις και θα τυλιχτείς ολόκληρος στο δίχτυ που ο συγγραφέας έχει απλώσει γύρω σου, κι όταν αυτό συμβεί –γιατί αναπόφευκτα, σας το λέω, θα συμβεί– τότε νιώθεις πως έχει επιτελεστεί ο σκοπός του βιβλίου. Έχεις ήδη σαγηνευτεί – κι εδώ επιτρέψτε στον φιλόλογο που κρύβω μέσα μου να σας ενημερώσει ή να σας θυμίσει πως στ’ αρχαία «σαγήνη» αυτό ακριβώς σημαίνει: δίχτυ.

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΟ μαύρος άγγελος
Antonio Tabucchi
Μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης
Άγρα 2014
Σελ. 208, τιμή € 15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ANTONIO TABUCCHI

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ