memory 390

Όταν ο ασθενής γίνεται συγγραφέας, στο μυθιστόρημα Κόρσακοφ του Eric Fottorino.

Της Έλενας Μαρούτσου

Ο τίτλος που έχει επιλέξει ο Eric Fottorino γι΄αυτό του το βιβλίο είναι το όνομα μια ασθένειας: Κόρσακοφ. Η ασθένεια αυτή –καθόλα υπαρκτή και όχι λογοτεχνικό τέχνασμα– πλήττει τη λειτουργία του εγκεφάλου και συγκεκριμένα αυτή που σχετίζεται με τη μνήμη. Έτσι, ο ασθενής χάνει σιγά σιγά τη μνήμη του, ενώ ταυτόχρονα τα κενά που δημιουργούνται τα καλύπτει ο ίδιος με επινοημένες αναμνήσεις. Ο πάσχων γίνεται λοιπόν τρόπον τινά συγγραφέας αφού προβαίνει ακούσια σε μια μυθοπλασία. Ο μύθος που επιλέγει να αφηγηθεί είναι η ίδια του η ζωή.

Ένα όνομα πάνω σε μια τρύπα

Στη Νίκαια ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του

Στο συγκεκριμένο βιβλίο, από αυτή την παράξενη ασθένεια πάσχει ο βασικός ήρωας, ο Φρανσουά, που στο πρώτο μέρος τον συναντάμε μικρό αγόρι στο Μπορντώ να ζει με την ξεπεσμένη οικονομικά οικογένειά του με το σκοτεινό όνομα Αρντανουί (nuit στα γαλλικά σημαίνει νύχτα): τη μητέρα του Λίνα, που τον γέννησε όταν ήταν ακόμα έφηβη και τη γιαγιά του, μια γυναίκα αφιερωμένη στις αγαθοεργίες και την αυταρχική εμπλοκή στις ζωές των άλλων. Εκείνη ήταν που εναντιώθηκε στο γάμο της Λίνας με τον Μαροκινο-εβραίο Μαμά, τον βιολογικό πατέρα του Φρανσουά, ο οποίος εξαφανίστηκε από τη ζωή του μικρού αφήνοντας εκεί την πρώτη τρύπα. Μια τρύπα που ο ήρωας θα παλεύει μάταια να μπαλώσει μέχρι το τέλος της ζωής του. Το πρώτο κεφάλαιο κλείνει με τον μικρό Φρανσουά να βρίσκει στο πρόσωπο του Μαρσέλ, του άντρα που θα παντρευτεί τη μητέρα του, κάποιον που θα του προσφέρει ένα όνομα, Σινιορέλλι, και θα τον βγάλει έτσι από το σκοτάδι της ανυπαρξίας στο φως μιας νέας πόλης και μιας νέας οικογένειας. Στη Νίκαια όπου ζούνε οι Σινιορέλλι, ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον Φόσκο, τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του.

alt
 Ο Eric Fottorino

Αναγκαστική μεταμόσχευση παρελθόντος

Στο δεύτερο μέρος, ο Φρανσουά είναι ήδη στα σαράντα του, επιτυχημένος νευρολόγος ειδεικευμένος στα ζητήματα μνήμης και μελαγχολίας. Ζει στο Παλέρμο μόνος μετά τη διάλυση της σχέσης του με μια θυελλώδη γυναίκα και τη ρήξη με το γιο του από προηγούμενο γάμο. Τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας έχουν ήδη αρχίσει να τον πλήττουν. Ουδείς καταλληλότερος να τα αναγνωρίσει αφού το πεδίο όπου διαπρέπει είναι και το πεδίο όπου πάσχει. Η επιλογή της ειδικότητας, σκεπτόμαστε, δεν είναι τυχαία. Όλα ξεκίνησαν, όπως μας λέει ο ίδιος ο ήρωας, όταν «σφετερίστηκε» τις αναμνήσεις μιας άλλης οικογένειας. Όταν δηλαδή, αποπειράθηκε να μεταγγίσει το αίμα των Σινιορέλλι στο σώμα των Αρντανουί. Η μεταμόσχευση παρελθόντος – όπως και κάθε μεταμόσχευση– δηλώνει καταρχήν πως το σώμα πάσχει. Και όταν ο πάσχων αποφασίζει να προβεί σε αυτήν παίρνει ένα θανάσιμο ρίσκο. Το παίρνει όμως γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. «Το Κόρσακοφ, δεν είναι αρρώστια. Είναι μια θεραπεία ενάντια στον πόνο», λέει ο ήρωας που προσφέρει στο Κόρσακοφ, αυτό το τόσο φιλικό τέρας, βορά τις αναμνήσεις του, για να μπορέσει να τις αντικαταστήσει με αυτές ενός άλλου προσώπου. «Το σύνδρομο εισβάλλει εντός μου σαν ανακούφιση, μια χάρη σαν αντίδωρο, το σημάδι μιας ανέλπιστης τύχης. Τι κακές μου αναμνήσεις, τις τρομερές εικόνες που με στοιχειώνουν από τη μεγάλη νύχτα των Αρντανουί, του τις προσφέρω αφειδώς. Μπορεί να τα σαρώσει όλα. Εκτός από τον Φόσκο, τον παππού μου, τον καβαλάρη της ερήμου. Τώρα πια μόνο εκείνος αξίζει να ζει ακόμα στη μνήμη μου».

Αγώνας για ανεξαρτησία κι επιλογή ταυτότητας

Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην ιστορία και το άλλο στον θρύλο

Σε αυτόν τον ήρωα του βιβλίου και ήρωα της παιδικής ηλικίας του πρωταγωνιστή, είναι αφιερωμένο το τρίτο μέρος του βιβλίου. Το κεφάλαιο αυτό είναι γεμάτο με περιπέτειες από την εποχή που ο Φόσκο ζούσε στην Τυνησία και πάλεψε για την ανεξαρτησία της από τους Γάλλους, Γάλλος στην καταγωγή ο ίδιος με την καρδιά του όμως να ανήκει στην χώρα όπου έτυχε να βρεθεί. Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην Ιστορία και το άλλο στον θρύλο και δεν θα μπορούσε, σκέφτομαι, να είναι αλλιώς μια που ο Φόσκο έχει να επιτελέσει ένα σχεδόν θρυλικό κατόρθωμα: να καλύψει με τον τεράστιο σωματικό, ηθικό και συναισθηματικό του όγκο το κενό που άφησε εκ γενετής ο βιολογικός πατέρας στον ήρωα. Παρουσιάζοντάς τον μάλιστα σε αυτό το σημείο του βιβλίου, λίγο πριν το οριστικό δηλαδή τέλος, είναι σαν το κόρσακοφ, η μυθοπλαστική δηλαδή μνήμη, να παίζει το πιο δυνατό της χαρτί, αυτό που θα κρίνει αν ο Φρανσουά θα πέσει ή όχι στην άβυσσο τώρα που στέκεται στο χείλος της. Μπαίνω στον πειρασμό να σκεφτώ πως ο Φόσκο, αυτός ο μαχητής για την ανεξαρτησία ενός έθνους από την κυριαρχία ενός άλλου έθνους απ’ το οποίο ο ίδιος προέρχεται, είναι σαν να δείχνει τον δρόμο στον ήρωα για την ανεξαρτητοποίηση από τις ρίζες τους και την οικειοθελή επιλογή ταυτότητας και ονόματος. Και πράγματι ο ήρωας, προς το τέλος του βιβλίου, κάνει μια κίνηση προς ένα όνομα που για κείνον σημαίνει πολλά. Η αποδοχή ή ματαίωση αυτής της προσπάθειας είναι και αυτή που θα κρίνει τελικά την ύπαρξή του.

Η φιλοσοφία στην υπηρεσία της λογοτεχνίας

Το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητα της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς»

Πιστεύω πως εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα βιβλίο που καταπιάνεται με δυο φιλοσοφικά ζητήματα συγγενή και αρκετά ενδιαφέροντα: το πρώτο είναι η λειτουργία της μνήμης: το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητας της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς». Το δεύτερο αφορά τη φύση της αυτοβιογραφίας: πρόκειται τελικά για μια επινόηση που όσο κι αν είναι πλασμένη με ρεαλιστικές ψηφίδες δεν παύει να αποτελεί μια αφήγηση που λέμε σαν παραμύθι στον εαυτό μας και τους άλλους.

Ο τρόπος που καταπιάνεται με τα δυο αυτά ζητήματα είναι φυσικά λογοτεχνικός και όχι φιλοσοφικός. Αν μάλιστα συνοδευόταν, κατά τη γνώμη μου, κι από μια μεγαλύτερη οικονομία στα εκφραστικά του μέσα και μια πιο σφιχτή πλοκή, το αποτέλεσμα θα ήταν, πιστεύω, εκπληκτικό. Πρόκειται, όμως σίγουρα, για ένα σημαντικό βιβλίο, στοχαστικό αλλά και συγκινητικό.

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΚόρσακοφ
Eric Fottorino
Μτφρ. Στέργια Κάββαλου
Πόλις 2013
Σελ. 464, τιμή € 18,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ERIC FOTTORINO

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ