memory 390

Όταν ο ασθενής γίνεται συγγραφέας, στο μυθιστόρημα Κόρσακοφ του Eric Fottorino.

Της Έλενας Μαρούτσου

Ο τίτλος που έχει επιλέξει ο Eric Fottorino γι΄αυτό του το βιβλίο είναι το όνομα μια ασθένειας: Κόρσακοφ. Η ασθένεια αυτή –καθόλα υπαρκτή και όχι λογοτεχνικό τέχνασμα– πλήττει τη λειτουργία του εγκεφάλου και συγκεκριμένα αυτή που σχετίζεται με τη μνήμη. Έτσι, ο ασθενής χάνει σιγά σιγά τη μνήμη του, ενώ ταυτόχρονα τα κενά που δημιουργούνται τα καλύπτει ο ίδιος με επινοημένες αναμνήσεις. Ο πάσχων γίνεται λοιπόν τρόπον τινά συγγραφέας αφού προβαίνει ακούσια σε μια μυθοπλασία. Ο μύθος που επιλέγει να αφηγηθεί είναι η ίδια του η ζωή.

Ένα όνομα πάνω σε μια τρύπα

Στη Νίκαια ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του

Στο συγκεκριμένο βιβλίο, από αυτή την παράξενη ασθένεια πάσχει ο βασικός ήρωας, ο Φρανσουά, που στο πρώτο μέρος τον συναντάμε μικρό αγόρι στο Μπορντώ να ζει με την ξεπεσμένη οικονομικά οικογένειά του με το σκοτεινό όνομα Αρντανουί (nuit στα γαλλικά σημαίνει νύχτα): τη μητέρα του Λίνα, που τον γέννησε όταν ήταν ακόμα έφηβη και τη γιαγιά του, μια γυναίκα αφιερωμένη στις αγαθοεργίες και την αυταρχική εμπλοκή στις ζωές των άλλων. Εκείνη ήταν που εναντιώθηκε στο γάμο της Λίνας με τον Μαροκινο-εβραίο Μαμά, τον βιολογικό πατέρα του Φρανσουά, ο οποίος εξαφανίστηκε από τη ζωή του μικρού αφήνοντας εκεί την πρώτη τρύπα. Μια τρύπα που ο ήρωας θα παλεύει μάταια να μπαλώσει μέχρι το τέλος της ζωής του. Το πρώτο κεφάλαιο κλείνει με τον μικρό Φρανσουά να βρίσκει στο πρόσωπο του Μαρσέλ, του άντρα που θα παντρευτεί τη μητέρα του, κάποιον που θα του προσφέρει ένα όνομα, Σινιορέλλι, και θα τον βγάλει έτσι από το σκοτάδι της ανυπαρξίας στο φως μιας νέας πόλης και μιας νέας οικογένειας. Στη Νίκαια όπου ζούνε οι Σινιορέλλι, ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον Φόσκο, τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του.

alt
 Ο Eric Fottorino

Αναγκαστική μεταμόσχευση παρελθόντος

Στο δεύτερο μέρος, ο Φρανσουά είναι ήδη στα σαράντα του, επιτυχημένος νευρολόγος ειδεικευμένος στα ζητήματα μνήμης και μελαγχολίας. Ζει στο Παλέρμο μόνος μετά τη διάλυση της σχέσης του με μια θυελλώδη γυναίκα και τη ρήξη με το γιο του από προηγούμενο γάμο. Τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας έχουν ήδη αρχίσει να τον πλήττουν. Ουδείς καταλληλότερος να τα αναγνωρίσει αφού το πεδίο όπου διαπρέπει είναι και το πεδίο όπου πάσχει. Η επιλογή της ειδικότητας, σκεπτόμαστε, δεν είναι τυχαία. Όλα ξεκίνησαν, όπως μας λέει ο ίδιος ο ήρωας, όταν «σφετερίστηκε» τις αναμνήσεις μιας άλλης οικογένειας. Όταν δηλαδή, αποπειράθηκε να μεταγγίσει το αίμα των Σινιορέλλι στο σώμα των Αρντανουί. Η μεταμόσχευση παρελθόντος – όπως και κάθε μεταμόσχευση– δηλώνει καταρχήν πως το σώμα πάσχει. Και όταν ο πάσχων αποφασίζει να προβεί σε αυτήν παίρνει ένα θανάσιμο ρίσκο. Το παίρνει όμως γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. «Το Κόρσακοφ, δεν είναι αρρώστια. Είναι μια θεραπεία ενάντια στον πόνο», λέει ο ήρωας που προσφέρει στο Κόρσακοφ, αυτό το τόσο φιλικό τέρας, βορά τις αναμνήσεις του, για να μπορέσει να τις αντικαταστήσει με αυτές ενός άλλου προσώπου. «Το σύνδρομο εισβάλλει εντός μου σαν ανακούφιση, μια χάρη σαν αντίδωρο, το σημάδι μιας ανέλπιστης τύχης. Τι κακές μου αναμνήσεις, τις τρομερές εικόνες που με στοιχειώνουν από τη μεγάλη νύχτα των Αρντανουί, του τις προσφέρω αφειδώς. Μπορεί να τα σαρώσει όλα. Εκτός από τον Φόσκο, τον παππού μου, τον καβαλάρη της ερήμου. Τώρα πια μόνο εκείνος αξίζει να ζει ακόμα στη μνήμη μου».

Αγώνας για ανεξαρτησία κι επιλογή ταυτότητας

Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην ιστορία και το άλλο στον θρύλο

Σε αυτόν τον ήρωα του βιβλίου και ήρωα της παιδικής ηλικίας του πρωταγωνιστή, είναι αφιερωμένο το τρίτο μέρος του βιβλίου. Το κεφάλαιο αυτό είναι γεμάτο με περιπέτειες από την εποχή που ο Φόσκο ζούσε στην Τυνησία και πάλεψε για την ανεξαρτησία της από τους Γάλλους, Γάλλος στην καταγωγή ο ίδιος με την καρδιά του όμως να ανήκει στην χώρα όπου έτυχε να βρεθεί. Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην Ιστορία και το άλλο στον θρύλο και δεν θα μπορούσε, σκέφτομαι, να είναι αλλιώς μια που ο Φόσκο έχει να επιτελέσει ένα σχεδόν θρυλικό κατόρθωμα: να καλύψει με τον τεράστιο σωματικό, ηθικό και συναισθηματικό του όγκο το κενό που άφησε εκ γενετής ο βιολογικός πατέρας στον ήρωα. Παρουσιάζοντάς τον μάλιστα σε αυτό το σημείο του βιβλίου, λίγο πριν το οριστικό δηλαδή τέλος, είναι σαν το κόρσακοφ, η μυθοπλαστική δηλαδή μνήμη, να παίζει το πιο δυνατό της χαρτί, αυτό που θα κρίνει αν ο Φρανσουά θα πέσει ή όχι στην άβυσσο τώρα που στέκεται στο χείλος της. Μπαίνω στον πειρασμό να σκεφτώ πως ο Φόσκο, αυτός ο μαχητής για την ανεξαρτησία ενός έθνους από την κυριαρχία ενός άλλου έθνους απ’ το οποίο ο ίδιος προέρχεται, είναι σαν να δείχνει τον δρόμο στον ήρωα για την ανεξαρτητοποίηση από τις ρίζες τους και την οικειοθελή επιλογή ταυτότητας και ονόματος. Και πράγματι ο ήρωας, προς το τέλος του βιβλίου, κάνει μια κίνηση προς ένα όνομα που για κείνον σημαίνει πολλά. Η αποδοχή ή ματαίωση αυτής της προσπάθειας είναι και αυτή που θα κρίνει τελικά την ύπαρξή του.

Η φιλοσοφία στην υπηρεσία της λογοτεχνίας

Το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητα της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς»

Πιστεύω πως εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα βιβλίο που καταπιάνεται με δυο φιλοσοφικά ζητήματα συγγενή και αρκετά ενδιαφέροντα: το πρώτο είναι η λειτουργία της μνήμης: το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητας της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς». Το δεύτερο αφορά τη φύση της αυτοβιογραφίας: πρόκειται τελικά για μια επινόηση που όσο κι αν είναι πλασμένη με ρεαλιστικές ψηφίδες δεν παύει να αποτελεί μια αφήγηση που λέμε σαν παραμύθι στον εαυτό μας και τους άλλους.

Ο τρόπος που καταπιάνεται με τα δυο αυτά ζητήματα είναι φυσικά λογοτεχνικός και όχι φιλοσοφικός. Αν μάλιστα συνοδευόταν, κατά τη γνώμη μου, κι από μια μεγαλύτερη οικονομία στα εκφραστικά του μέσα και μια πιο σφιχτή πλοκή, το αποτέλεσμα θα ήταν, πιστεύω, εκπληκτικό. Πρόκειται, όμως σίγουρα, για ένα σημαντικό βιβλίο, στοχαστικό αλλά και συγκινητικό.

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΚόρσακοφ
Eric Fottorino
Μτφρ. Στέργια Κάββαλου
Πόλις 2013
Σελ. 464, τιμή € 18,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ERIC FOTTORINO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Για το μυθιστόρημα του Anton Beraber «Η μεγάλη ιδέα» (μτφρ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου, εκδ. Πόλις).

Της Διώνης Δημητριάδου

 

Η ενσωμάτωση των ιστορικών γεγονότων στη συλλογική συνείδηση ενός λαού αποτελεί πάντοτε ένα θέμα προς δι...

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

Για τη νουβέλα του Τάκη Καμπύλη «Γενικά συμπτώματα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το βιβλίο κακώς ονομάζεται «νουβέλα». Όχι μόνο επειδή οι 179 σελίδες του ξεπερνούν κατά πολύ το όριο πάνω από το οποίο αρχίζει η επικράτεια του μυθισ...

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2021 για βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων στην ποίηση και την πεζογραφία που εκδόθηκαν το 2020. Η τελετή έγινε στο Μέγαρο Μουσικής. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ