memory 390

Όταν ο ασθενής γίνεται συγγραφέας, στο μυθιστόρημα Κόρσακοφ του Eric Fottorino.

Της Έλενας Μαρούτσου

Ο τίτλος που έχει επιλέξει ο Eric Fottorino γι΄αυτό του το βιβλίο είναι το όνομα μια ασθένειας: Κόρσακοφ. Η ασθένεια αυτή –καθόλα υπαρκτή και όχι λογοτεχνικό τέχνασμα– πλήττει τη λειτουργία του εγκεφάλου και συγκεκριμένα αυτή που σχετίζεται με τη μνήμη. Έτσι, ο ασθενής χάνει σιγά σιγά τη μνήμη του, ενώ ταυτόχρονα τα κενά που δημιουργούνται τα καλύπτει ο ίδιος με επινοημένες αναμνήσεις. Ο πάσχων γίνεται λοιπόν τρόπον τινά συγγραφέας αφού προβαίνει ακούσια σε μια μυθοπλασία. Ο μύθος που επιλέγει να αφηγηθεί είναι η ίδια του η ζωή.

Ένα όνομα πάνω σε μια τρύπα

Στη Νίκαια ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του

Στο συγκεκριμένο βιβλίο, από αυτή την παράξενη ασθένεια πάσχει ο βασικός ήρωας, ο Φρανσουά, που στο πρώτο μέρος τον συναντάμε μικρό αγόρι στο Μπορντώ να ζει με την ξεπεσμένη οικονομικά οικογένειά του με το σκοτεινό όνομα Αρντανουί (nuit στα γαλλικά σημαίνει νύχτα): τη μητέρα του Λίνα, που τον γέννησε όταν ήταν ακόμα έφηβη και τη γιαγιά του, μια γυναίκα αφιερωμένη στις αγαθοεργίες και την αυταρχική εμπλοκή στις ζωές των άλλων. Εκείνη ήταν που εναντιώθηκε στο γάμο της Λίνας με τον Μαροκινο-εβραίο Μαμά, τον βιολογικό πατέρα του Φρανσουά, ο οποίος εξαφανίστηκε από τη ζωή του μικρού αφήνοντας εκεί την πρώτη τρύπα. Μια τρύπα που ο ήρωας θα παλεύει μάταια να μπαλώσει μέχρι το τέλος της ζωής του. Το πρώτο κεφάλαιο κλείνει με τον μικρό Φρανσουά να βρίσκει στο πρόσωπο του Μαρσέλ, του άντρα που θα παντρευτεί τη μητέρα του, κάποιον που θα του προσφέρει ένα όνομα, Σινιορέλλι, και θα τον βγάλει έτσι από το σκοτάδι της ανυπαρξίας στο φως μιας νέας πόλης και μιας νέας οικογένειας. Στη Νίκαια όπου ζούνε οι Σινιορέλλι, ο Φρανσουά θα γνωρίσει τον Φόσκο, τον παππού του, που θα βάλει φωτιά στη φαντασία του με την πληθωρική προσωπικότητα και το περιπετειώδες παρελθόν του.

alt
 Ο Eric Fottorino

Αναγκαστική μεταμόσχευση παρελθόντος

Στο δεύτερο μέρος, ο Φρανσουά είναι ήδη στα σαράντα του, επιτυχημένος νευρολόγος ειδεικευμένος στα ζητήματα μνήμης και μελαγχολίας. Ζει στο Παλέρμο μόνος μετά τη διάλυση της σχέσης του με μια θυελλώδη γυναίκα και τη ρήξη με το γιο του από προηγούμενο γάμο. Τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας έχουν ήδη αρχίσει να τον πλήττουν. Ουδείς καταλληλότερος να τα αναγνωρίσει αφού το πεδίο όπου διαπρέπει είναι και το πεδίο όπου πάσχει. Η επιλογή της ειδικότητας, σκεπτόμαστε, δεν είναι τυχαία. Όλα ξεκίνησαν, όπως μας λέει ο ίδιος ο ήρωας, όταν «σφετερίστηκε» τις αναμνήσεις μιας άλλης οικογένειας. Όταν δηλαδή, αποπειράθηκε να μεταγγίσει το αίμα των Σινιορέλλι στο σώμα των Αρντανουί. Η μεταμόσχευση παρελθόντος – όπως και κάθε μεταμόσχευση– δηλώνει καταρχήν πως το σώμα πάσχει. Και όταν ο πάσχων αποφασίζει να προβεί σε αυτήν παίρνει ένα θανάσιμο ρίσκο. Το παίρνει όμως γιατί δεν έχει άλλη επιλογή. «Το Κόρσακοφ, δεν είναι αρρώστια. Είναι μια θεραπεία ενάντια στον πόνο», λέει ο ήρωας που προσφέρει στο Κόρσακοφ, αυτό το τόσο φιλικό τέρας, βορά τις αναμνήσεις του, για να μπορέσει να τις αντικαταστήσει με αυτές ενός άλλου προσώπου. «Το σύνδρομο εισβάλλει εντός μου σαν ανακούφιση, μια χάρη σαν αντίδωρο, το σημάδι μιας ανέλπιστης τύχης. Τι κακές μου αναμνήσεις, τις τρομερές εικόνες που με στοιχειώνουν από τη μεγάλη νύχτα των Αρντανουί, του τις προσφέρω αφειδώς. Μπορεί να τα σαρώσει όλα. Εκτός από τον Φόσκο, τον παππού μου, τον καβαλάρη της ερήμου. Τώρα πια μόνο εκείνος αξίζει να ζει ακόμα στη μνήμη μου».

Αγώνας για ανεξαρτησία κι επιλογή ταυτότητας

Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην ιστορία και το άλλο στον θρύλο

Σε αυτόν τον ήρωα του βιβλίου και ήρωα της παιδικής ηλικίας του πρωταγωνιστή, είναι αφιερωμένο το τρίτο μέρος του βιβλίου. Το κεφάλαιο αυτό είναι γεμάτο με περιπέτειες από την εποχή που ο Φόσκο ζούσε στην Τυνησία και πάλεψε για την ανεξαρτησία της από τους Γάλλους, Γάλλος στην καταγωγή ο ίδιος με την καρδιά του όμως να ανήκει στην χώρα όπου έτυχε να βρεθεί. Οι εξιστορήσεις εδώ πατούν με το ένα πόδι στην Ιστορία και το άλλο στον θρύλο και δεν θα μπορούσε, σκέφτομαι, να είναι αλλιώς μια που ο Φόσκο έχει να επιτελέσει ένα σχεδόν θρυλικό κατόρθωμα: να καλύψει με τον τεράστιο σωματικό, ηθικό και συναισθηματικό του όγκο το κενό που άφησε εκ γενετής ο βιολογικός πατέρας στον ήρωα. Παρουσιάζοντάς τον μάλιστα σε αυτό το σημείο του βιβλίου, λίγο πριν το οριστικό δηλαδή τέλος, είναι σαν το κόρσακοφ, η μυθοπλαστική δηλαδή μνήμη, να παίζει το πιο δυνατό της χαρτί, αυτό που θα κρίνει αν ο Φρανσουά θα πέσει ή όχι στην άβυσσο τώρα που στέκεται στο χείλος της. Μπαίνω στον πειρασμό να σκεφτώ πως ο Φόσκο, αυτός ο μαχητής για την ανεξαρτησία ενός έθνους από την κυριαρχία ενός άλλου έθνους απ’ το οποίο ο ίδιος προέρχεται, είναι σαν να δείχνει τον δρόμο στον ήρωα για την ανεξαρτητοποίηση από τις ρίζες τους και την οικειοθελή επιλογή ταυτότητας και ονόματος. Και πράγματι ο ήρωας, προς το τέλος του βιβλίου, κάνει μια κίνηση προς ένα όνομα που για κείνον σημαίνει πολλά. Η αποδοχή ή ματαίωση αυτής της προσπάθειας είναι και αυτή που θα κρίνει τελικά την ύπαρξή του.

Η φιλοσοφία στην υπηρεσία της λογοτεχνίας

Το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητα της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς»

Πιστεύω πως εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα βιβλίο που καταπιάνεται με δυο φιλοσοφικά ζητήματα συγγενή και αρκετά ενδιαφέροντα: το πρώτο είναι η λειτουργία της μνήμης: το Κόρσακοφ αποτελεί την πιο ακραία εκδοχή μιας κοινής ιδιότητας της μνήμης, την τάση της να σβήνει, να στρεβλώνει και να κατασκευάζει αναμνήσεις επιλεκτικά και για σκοπούς συχνά «παρηγορητικούς». Το δεύτερο αφορά τη φύση της αυτοβιογραφίας: πρόκειται τελικά για μια επινόηση που όσο κι αν είναι πλασμένη με ρεαλιστικές ψηφίδες δεν παύει να αποτελεί μια αφήγηση που λέμε σαν παραμύθι στον εαυτό μας και τους άλλους.

Ο τρόπος που καταπιάνεται με τα δυο αυτά ζητήματα είναι φυσικά λογοτεχνικός και όχι φιλοσοφικός. Αν μάλιστα συνοδευόταν, κατά τη γνώμη μου, κι από μια μεγαλύτερη οικονομία στα εκφραστικά του μέσα και μια πιο σφιχτή πλοκή, το αποτέλεσμα θα ήταν, πιστεύω, εκπληκτικό. Πρόκειται, όμως σίγουρα, για ένα σημαντικό βιβλίο, στοχαστικό αλλά και συγκινητικό.

ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ

altΚόρσακοφ
Eric Fottorino
Μτφρ. Στέργια Κάββαλου
Πόλις 2013
Σελ. 464, τιμή € 18,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ERIC FOTTORINO

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ