alt

Κόσμος με αισθητική αλλά χωρίς ηθική στο μυθιστόρημα του Herman Koch Το δείπνο.

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Το μυθιστόρημα του Ολλανδού Χέρμαν Κοχ εκτυλίσσεται σε πολλά επίπεδα. Στον αναγνώστη δίνεται η ευκαιρία να συλλέξει πληροφορίες μέσα από τυχαίες νύξεις, σπαράγματα διαλόγων, φλασμπάκ, μικρές δυσαρμονίες και έκρυθμες αντιδράσεις, ώστε να είναι εν μέρει προετοιμασμένος για τις ανατροπές που επιφυλάσσει το δεύτερο μέρος του βιβλίου.

Στο Δείπνο τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, γράφουν οι κριτικοί. Θα έλεγα πως όλα φαίνονται απ’ την αρχή, αλλά ο συγγραφέας έχει έναν μοναδικό τρόπο να στρέφει την προσοχή μας σε αυτά που εκείνος θέλει να δούμε από την απαστράπτουσα επιφάνεια που αρχικά μας παρουσιάζει, δίνοντας μας υπογείως και με μεγάλη μαεστρία την άλλη, τη σκοτεινή πλευρά, που είναι και η πραγματική ιστορία που μας αφηγείται. Ο δε Πάουλ, ο αναξιόπιστος αφηγητής του, μας δίνει την εκδοχή που ο ίδιος έχει υιοθετήσει και παρακολουθούμε την εξέλιξη μέσα από το δικό του διαστρεβλωμένο βλέμμα. 

Ο συγγραφέας έχει έναν μοναδικό τρόπο να στρέφει την προσοχή μας σε αυτά που εκείνος θέλει να δούμε από την απαστράπτουσα επιφάνεια που αρχικά μας παρουσιάζει, δίνοντας μας υπογείως και με μεγάλη μαεστρία την άλλη, τη σκοτεινή πλευρά, που είναι και η πραγματική ιστορία που μας αφηγείται

Σε πρώτο επίπεδο όλα είναι στη θέση τους, όλα είναι πολιτισμένα, όλα ενορχηστρωμένα, με χάρη και αισθητική. Βρισκόμαστε στο Άμστερνταμ, ένα ζευγάρι κομψό και εκλεπτυσμένο, ο Πάουλ Λόμαν και η σύζυγός του Κλερ, θα συναντηθούν για φαγητό με ένα άλλο ζευγάρι, σε ένα από εκείνα τα μοδάτα εστιατόρια που κλείνεις τραπέζι μήνες πριν και περνάς το κατώφλι τους μόνο αν διαθέτεις τις κατάλληλες επαφές. Εδώ δεν φαίνεται να υπάρχει τέτοιο πρόβλημα καθώς το ζευγάρι που πάνε να συναντήσουν είναι ο Σερζ Λόμαν, ο αδελφός του Πάουλ και η γυναίκα του Μπαμπέτ. Όπως αποκαλύπτεται, ο Σερζ –για τον οποίο ο αδελφός του τρέφει βαθιά ζήλια και αντιπάθεια– είναι μια περιζήτητη παρουσία καθώς πρόκειται για τον μελλοντικό πρωθυπουργό της χώρας που όλοι θαυμάζουν και αποζητούν την εύνοιά του. Ο λόγος της συνάντησής τους είναι μια συζήτηση που πρέπει να κάνουν για τα παιδιά τους, δυο αγόρια στην εφηβεία που έχουν διαπράξει μια αποτρόπαια πράξη.

«Η δυστυχία δεν αντέχει τη σιωπή»

Υπάρχει κάτι το βαθιά ανησυχητικό κάτω από τη λεία και εξομαλυμένη επιφάνεια που παρουσιάζεται. Κάτι το σκοτεινό και σάπιο που κινδυνεύει κάθε στιγμή να εκραγεί. «Αν έπρεπε να δώσω έναν ορισμό της ευτυχίας, αυτός θα ήταν: η ευτυχία είναι αυτάρκης, δεν έχει ανάγκη από μάρτυρες. Τα δυστυχισμένα ζευγάρια δεν τα βγάζουν πέρα χωρίς θεατές. Η δυστυχία ψάχνει συνεχώς παρέα. Η δυστυχία δεν αντέχει τη σιωπή – ιδίως την άβολη σιωπή που απλώνεται όταν μένει μόνη της», λέει ο Πάουλ στις πρώτες ήδη σελίδες του βιβλίου, παραφράζοντας τον Τολστόι κι ο αναγνώστης αισθάνεται πως πίσω από την τόσο προσεγμένη στη λεπτομέρειά της παράσταση, τον καλαίσθητο χώρο του εστιατορίου, τους καλοντυμένους σικάτους ανθρώπους που συχνάζουν εκεί, τις όμορφες γυναίκες που ευωδιάζουν, το εκλεκτό, αν και σε ελάχιστες, σχολαστικά επιλεγμένες ποσότητες φαγητό, υπάρχει κάτι που ελλοχεύει, ικανό να δυναμιτίσει τα πάντα – το θέμα συζήτησης της αποψινής συνάντησης. Το θέμα, όμως, όλο και καθυστερεί να έρθει στο τραπέζι, ενώ συνεχώς καταφθάνουν διάφορα εξεζητημένα, μισοάδεια πιάτα.

alt

   Herman Koch 

Σουρεαλιστικές αντιθέσεις

Τα κεφάλαια του βιβλίου φέρουν για τίτλο τα διάφορα πιάτα του δείπνου ενώ ο αναγνώστης πληροφορείται με εξαντλητικές περιγραφές το τι τρώνε και τι πίνουν οι ήρωες. Οι πελάτες του εστιατορίου ποζάρουν σε κάποιο αόρατο φακό, η δε συμπεριφορά του μετρ και του προσωπικού είναι εξοργιστική. «Το πρώτο πράγμα που πρόσεχες στο πιάτο της Κλερ ήταν το πόσο απίστευτα άδειο ήταν. Ξέρω βεβαίως πως στα καλά εστιατόρια έχει προβάδισμα η ποιότητα και όχι η ποσότητα. Αλλά υπάρχει άδειο και άδειο. Το άδειο εδώ, το μέρος του πιάτου δηλαδή που δεν είχε καθόλου φαγητό, ήταν ολοφάνερα παρατραβηγμένο». Η κουλτούρα του ελιτίστικου εστιατορίου συμβάλλει στη δημιουργία της σουρεαλιστικής ατμόσφαιρας που κυριαρχεί σε ολόκληρο το μυθιστόρημα, της ανεκδήλωτης έντασης. Ο μετρ δείχνει το ντοματάκι και την ελίτσα με περηφάνια, τη σχολιάζει σαν να τους έχει προσφέρει ένα μοναδικό έργο τέχνης, ενώ το δαχτυλάκι που είναι στραμμένο στη μικροποσότητα σε ένα σχεδόν άδειο πιάτο έχει κάτι το εμπαικτικό και το σαδιστικό, σε σχέση με το κόστος αυτής της «γευστικής» εμπειρίας.

Ο τρόπος που η τροφή επιδεικνύεται, σερβίρεται και καταναλώνεται έχει αναλογίες με τον τρόπο που τα «εξευγενισμένα» θηλαστικά επιδεικνύουν τις κατακτήσεις, την ισχύ τους, τον πλούτο τους. Το άδειο πιάτο συμβολίζει τόσο τη δική τους κενότητα όσο και την αδυναμία τους να την υπερβούν. Το θέμα της ιεροτελεστικής λήψης της τροφής παρουσιάζεται παράλληλα με τη δική τους υποκριτική στάση απέναντι στον κόσμο και στις ευθύνες τους. Εδώ ο συγγραφέας παίζει ευφυώς με το θέμα της ανοχής και της απάτης αλλά και μιας διεστραμμένης συνενοχής.

Καλοζωία και βία 

Στο κέντρο του μυθιστορήματος, υπάρχει ένα ειδεχθές έγκλημα που έχει διαπραχθεί από τον Μισέλ, τον γιο του Πάουλ και της Κλερ, μαζί με τον Ρικ, τον γιο του Σερζ και της Μπαμπέτ. Η βία περιγράφεται το ίδιο λεπτομερειακά με τα φαγητά, όπως το βίντεο όπου οι πράξεις τους έχουν καταγραφεί.

Με μαεστρία ο συγγραφέας μας παρουσιάζει έναν κόσμο με αισθητική αλλά χωρίς ηθική

Το έγκλημα των εφήβων δεν είναι η μόνη ανατροπή που μας επιφυλάσσει το μυθιστόρημα. Ο Κοχ επιστρατεύει μια σειρά από φλάσμπακ που θα οδηγήσουν στο απόλυτο ξεγύμνωμα της διαστροφής που σχηματίζει αυτή η ανίερη τριάδα της δήθεν ευτυχισμένης και αξιοπρεπούς οικογένειας του Πάουλ. Είναι άραγε η διαστροφή κληρονομική, είναι το πρόβλημα νευρολογικό ή πολιτισμικό, φταίνε τα γονίδια ή οι γονείς; Άραγε αυτή η σφιχτά δεμένη ομάδα ανθρώπων είναι μια ευτυχισμένη οικογένεια ή μια εγκληματική συμμορία που συνεχώς δημιουργεί καινούργια θύματα για να διαιωνίσει τη δική της ευημερία; Μήπως πρόκειται για τη νόσο του ανθρώπου των σπηλαίων, ο οποίος προκειμένου να προστατεύσει τα κεκτημένα του, δεν δίσταζε να εξοντώσει όποιον τον απειλούσε; Η μητέρα είναι μια λέαινα που ενστικτωδώς προστατεύει τα μικρά της ή μια διεστραμμένη κατά συρροή δολοφόνος; Με μαεστρία ο συγγραφέας μας παρουσιάζει έναν κόσμο με αισθητική αλλά χωρίς ηθική. 

Η Μαρία Αγγελίδου απέδωσε το πολυεπίπεδο αυτό κείμενο από τα ολλανδικά σε όμορφη, παλλόμενη γλώσσα. 

ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ

altΤο δείπνο
Herman Koch
Μτφρ. Μαρία Αγγελίδου
Μεταιχμιο 2013
Σελ. 214, τιμή € 15,50

alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ