Κραυγές στον αρκτικό κύκλο

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Όσο πιο βόρεια τραβάμε στο χάρτη, τόσο τα αστυνομικά μυθιστορήματα γίνονται πιο παγερά, αιμοσταγή και τελετουργικά. Μέχρι που φτάνουμε στη Φινλανδία, και στον Matti Rönkkä, όπου θα πρέπει να κάνουμε μια στάση για να ξαναθυμηθούμε ότι οι Φινλανδοί δεν είναι σκανδιναβοί, αλλά ανήκουν στους φιννο-ουγγρικούς λαούς που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή πολύ πριν την έλευση των Βίκινγκς, κι έχουν περισσότερη συγγένεια με τους Ρώσους και τους λαούς της Βαλτικής.

Ίσως γι' αυτό η γραφή του Rönkä διαφοροποιείται από τον κανόνα των διάσημων σκανδιναβών ομοτέχνων του, διαθέτει φλέγμα και χιούμορ, και ασχολείται με κάτι πολύ ρεαλιστικό: τις κόντρες ανάμεσα στις εθνικές μαφίες που δρουν πλέον σχεδόν ανεξέλεγκτες γύρω από τη Βαλτική.

Αρκτική σιωπή

Γεννημένος στην Καρελία, ο δημοσιογράφος, γνωστός παρουσιαστής ενημερωτικών εκπομπών και συγγραφέας Matti Rönkä γνωρίζει από πρώτο χέρι τις ιδιαιτερότητες των τριών εθνοτήτων (Ρώσων, Εσθονών και Φινλανδών), οι οποίες συνυπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή εδώ και πολλούς αιώνες. Το ίδιο και ο ήρωάς του, ο ιδιωτικός αστυνομικός Βίκτορ Κάρπα, πρώην σοβιετικός αθλητής και πράκτορας της KGB, ο οποίος ζει πλέον στη Φινλανδία και βγάζει το ψωμί του χάρη στις γνωριμίες του με περιθωριακούς τύπους όλων των εθνοτήτων. Στο κάπως επαρχιώτικο και ήρεμο Ελσίνκι, ο Κάρπα δοκιμάζει να κάνει καινούργια αρχή αλλά το παρελθόν δεν τον αφήνει. Συνεργάζεται με μικρομεσαίους και μεγάλους μαφιόζους, Ρώσους και Εσθονούς, προσπαθώντας να διατηρήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στις αντιμαχόμενες οργανωμένες συμμορίες και τις αστυνομικές αρχές του Ελσίνκι.

Πρώην πράκτορας της KGB αναζητά όμορφη γυναίκα

Κανείς δεν θέλει ένα ρώσο ντετέκτιβ να χώνει τη μύτη του στα κυκλώματα που διακινούν ναρκωτικά και κορίτσια από τις χώρες της Βαλτικής.

Στον Άνθρωπο που έμοιαζε με δολοφόνο, το πρώτο βιβλίο της σειράς με ήρωα τον Βίκτορ Κάρπα, ένας εύπορος Φινλανδός παλαιοβιβλιοπώλης αναθέτει στον Κάρπα να διαλευκάνει την εξαφάνιση της νεότερης κι όμορφης γυναίκας του, της Εσθονής Σίργιε. Υπόθεση ρουτίνας, υποθέτει ο Κάρπα, μέχρι που πληροφορείται ότι η Σίργιε είναι αδελφή του αρχινονού της εσθονικής μαφίας Γιάακ Λιλεπούου, κάτι που δυσκολεύει πολύ τις έρευνες. Κανείς δεν θέλει ένα ρώσο ντετέκτιβ να χώνει τη μύτη του στα κυκλώματα που διακινούν ναρκωτικά και κορίτσια από τις χώρες της Βαλτικής. Η υπόθεση περιπλέκεται με την κλοπή ενός μεγάλου φορτίου με αφορολόγητα τσιγάρα και αλκοόλ από τη Ρωσία, ενώ ο Κάρπα εξαναγκάζεται από πρώην συνεργάτες του της KGB να συμμετάσχει στη διακίνηση μικροφίλμ αγνώστου περιεχομένου, πλαστών έργων τέχνης και αυθεντικών εικόνων που έχουν κλαπεί από ρώσικα μοναστήρια. Κάτω από τη στενή παρακολούθηση του Φινλανδού αστυνομικού Κόρχονεν, ο Κάρπα διαπράττει μικρές και μεγάλες παρανομίες που καλύπτουν όλο τον ποινικό κώδικα, στην προσπάθειά του όχι τόσο να βγάλει λεφτά όσο να σώσει το τομάρι του.

Στην καρδιά όλων αυτών των εκ πρώτης όψεως ασύνδετων υποθέσεων μοιάζει να ξεπετάγεται διαρκώς η εξαφανισμένη Σίργιε. Ωστόσο, κάθε προσπάθεια του Κάρπα να βρει στοιχεία για την εξαφανισμένη Εσθονή προσκρούει πάνω σ' ένα τείχος σιωπής και βίας.


Ο Matti Rönkä με τα «εργαλεία» της δουλειάς

Στιγμιότυπα της ζωής στην πρώην Σοβιετική Ένωση αναδύονται κάθε τόσο στην πλοκή, η σχέση του Κάρπα με την ηλικιωμένη μητέρα και τον αδελφό του, η σκληρή στρατιωτική του εκπαίδευση που παραλίγο να τον οδηγήσει στο μέτωπο του Αφγανιστάν, σκηνές φτώχιας από τα εγκαταλειμμένα χωριά της Ρωσίας, τα οποία απέχουν λίγες ώρες από τα πολυτελή λιτά εξοχικά των Φινλανδών. Ίδιος λαός (σχεδόν), δύο διαφορετικοί κόσμοι.

Ο Βίκτορ Κάρπα, παρότι βρίσκεται πιο κοντά στο πρότυπο του σκληροτράχηλου ντετέκτιβ της αμερικάνικης κλασικής αστυνομικής λογοτεχνίας, διαθέτει –κρυμμένη κάτω από στρώματα πάγου– τη ρώσικη φλόγα, έναν αγνό συναισθηματισμό και την ικανότητα να σχετίζεται ακόμα με τους άλλους – και κυρίως με τις γοητευτικές φινλανδές που συναντάει στο δρόμο του. Γρήγορα γίνεται συμπαθής στον αναγνώστη, διότι αν και έχει περάσει δια πυρός και σιδήρου, δεν έχει αποκτήσει τον πικρό κυνισμό που συναντάμε συνήθως στους κλασικούς ντετέκτιβ, ούτε τη διαλυμένη προσωπικότητα των αμιγώς σκανδιναβών εκπροσώπων του νόμου.

Έξι βιβλία για τον Βίκτορ Κάρπα

Στη Φινλανδία, υπάρχει παράδοση στο αστυνομικό μυθιστόρημα, η οποία ξεκινάει στις αρχές του 20ου αιώνα. Ακόμα κι ο γνωστός σε όλους Μίκα Βάλταρι είχε γράψει μια σειρά αστυνομικών βιβλίων με ήρωα τον επιθεωρητή Πάλμου, από τα τέλη της δεκαετίας του '30. Σ' αυτή την παράδοση στηρίχτηκε προφανώς ο Rönkä κι έγραψε ένα σφιχτό μυθιστόρημα, χωρίς δευτερεύουσες πλοκές που αποσυντονίζουν συνήθως την κύρια πλοκή, διανθισμένο από το ψυχρό χιούμορ που έχουμε γνωρίσει στις ταινίες των αδελφών Καουρισμάκι. Ο Βίκτορ Κάρπα είναι ήρωας έξι βιβλίων και οι περιπέτειές του έχουν γίνει τηλεοπτική σειρά στη Φινλανδία.

Παραφράζοντας τον Μπρεχτ που έχει πει για τους Φινλανδούς ότι είναι οι άνθρωποι που σιωπούν σε δύο γλώσσες, θα έλεγα ότι στον Άνθρωπο που έμοιαζε με δολοφόνο οι ήρωες σιωπούν σε τρεις γλώσσες, αν και τη σιγαλιά του αρκτικού τοπίου διασπούν κάθε τόσο οι κραυγές πόνου των θυμάτων της κατάρρευσης ενός κόσμου.