tender-is-the-night-cover

Του Γιώργου Λαμπράκου

Τι άλλο μπορεί να γράψει ένας συγγραφέας όταν έχει ήδη πίσω του ένα μυθιστόρημα που κρίνεται ως κορυφαίο από τους σημαντικότερους συγγραφείς και κριτικούς της εποχής του; Αυτό το ερώτημα φαίνεται να έθεσε στον εαυτό του ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ μετά την έκδοση του Μεγάλου Γκάτσμπι (1925), που έμελλε να γίνει το πιο πολυδιαβασμένο αμερικανικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα, και βάλθηκε να γράψει το τέταρτο μυθιστόρημά του, Τρυφερή είναι η νύχτα, το οποίο μετά από αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις εκδόθηκε το 1934. 

Το βιβλίο ξεκινά με το τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Μακελειού (όπως χαρακτήρισε ο Σελίν τον πόλεμο του 1914-18). Ο αμερικανός γιατρός Ρίτσαρντ («Ντικ») Ντάιβερ και η σύζυγός του Νικόλ ζουν σε μια Ευρώπη που προσπαθεί να συνέλθει από τα ανυπολόγιστα τραύματά της. Οι ίδιοι, ωστόσο, δεν επηρεάζονται από τις τρομερές συνέπειες του πολέμου. Η προσωπική οικονομική ευμάρεια τους επιτρέπει να διάγουν έναν άνετο οικογενειακό βίο, να περιφέρονται μεταξύ Παρισιού, Νίκαιας, Ριβιέρας και άλλων θέρετρων, να γνωρίζουν ενδιαφέροντες ανθρώπους και να διασκεδάζουν ποικιλοτρόπως.

Ο Φιτζέραλντ επιστρατεύει την τρυφερή και λαγαρή του πρόζα για να φανερώσει την εσωτερική και εξωτερική ζωή των ηρώων του.

Τα πράγματα δεν πρόκειται πάντως να διατηρήσουν για πολύ την ευοίωνη πορεία τους. Ο Ντικ δεν έχει σταθερότητα στην επαγγελματική του σταδιοδρομία, ούτε και μάτια μόνο για τη γυναίκα του, που από την πλευρά της δεν διακρίνεται για τη διανοητική της ισορροπία. Έξεις και καταχρήσεις, όχι μόνο ουσιών μα όλων των ειδών, θα υπεισέλθουν ύπουλα στη ζωή τους και θα αρχίσουν να την αποσυντονίζουν. Οι δύο βασικοί ήρωες, συν η όμορφη νεαρή ηθοποιός Ρόζμαρι που θα παίξει καταλυτικό ρόλο στη συνέχεια της πλοκής, θα αφεθούν στις επιθυμίες τους, θα υποκύψουν στις αδυναμίες που οφείλονται στο παρελθόν τους (ιδίως η Νικόλ), θα εξαντλήσουν τις ματαιοδοξίες τους (και θα εξαντληθούν από αυτές) και φυσικά θα κληθούν να πληρώσουν το ανάλογο τίμημα.

«Πιστεύω ένα πράγμα σήμερα κι ένα άλλο αύριο», γράφει η Νικόλ στον μέλλοντα σύζυγό της. «Αυτό είναι στην πραγματικότητα ό,τι τρέχει όλο κι όλο μ' εμένα, μαζί με μια τρελή αψηφισιά και μια απουσία της αίσθησης του μέτρου». Αυτό είναι στην πραγματικότητα ό,τι τρέχει λίγο-πολύ με τους βασικούς χαρακτήρες του βιβλίου, που άγονται και φέρονται με οδηγό το διαχρονικό και οικουμενικό (όχι αποκλειστικά αμερικάνικο) όραμα της διαρκούς ευτυχίας και της αθανασίας. «Θα ζούμε σε μια ζεστή ακρογιαλιά όπου θα 'μαστε αιώνια ηλιοκαμένοι και νέοι»: με τέτοια λόγια, μεταξύ άλλων, εκφράζεται αυτό το όραμα, και μπορούμε να εικάσουμε αν και σε τι βαθμό θα το υλοποιήσουν.

f scott fitzgerald 1921Ο Φιτζέραλντ επιστρατεύει την τρυφερή και λαγαρή του πρόζα για να φανερώσει την εσωτερική και εξωτερική ζωή των ηρώων του, σε μια πλοκή που ξεδιπλώνεται άκοπα και απρόσκοπτα. Υπάρχουν τμήματα του βιβλίου στα οποία φαινομενικά δεν συμβαίνει τίποτα, κι όμως ο συγγραφέας περνά υπόγεια στον αναγνώστη αυτά που έχει κατά νου, αφού στο βάθος οι πάντες και τα πάντα μεταβάλλονται. Ενώ όμως περιμένουμε μια τραγωδία, διαβάζουμε ένα σχετικά κοινό δράμα γραμμένο σε μια οιονεί ιμπρεσιονιστική γραφή, σε μια εποχή της λογοτεχνίας όπου δέσποζαν ο γλωσσικός πειραματισμός, ο εξπρεσιονισμός και το παράλογο. Η ωραία ανά χείρας μετάφραση ακολουθεί την ευθύγραμμη χρονολογική σειρά των γεγονότων την οποία επέλεξε εντέλει ο συγγραφέας, προς δυσαρέσκεια κάποιων αναγνωστών του (μεταξύ αυτών, του στενού φίλου του Χέμινγουεϊ).

Καθώς ο κεντρικός ήρωας είναι ψυχίατρος και ένας άλλος ήρωας συγγραφέας, δεν θα μπορούσαν να λείπουν αναφορές στα κορυφαία συναφή πνεύματα της εποχής, όπως ο Φρόιντ και ο Τζόις. Παράλληλα, από αυτό το βιβλίο (όπως και από τα άλλα) του Φιτζέραλντ δεν λείπουν το αλκοόλ και ο αλκοολισμός, που τόσο ταλάνισαν τον ίδιον και ουσιαστικά του στέρησαν τη ζωή μόλις στα 44 χρόνια του («Πες ένα μυστικό στο ραδιόφωνο, δημοσίευσέ το σε μια φυλλάδα, αλλά μην το πεις ποτέ σε κάποιον που πίνει πάνω από τρία με τέσσερα ποτήρια τη μέρα»...) Τέλος, το μυθιστόρημα βρίθει από εύστοχες ψυχοκοινωνικές παρατηρήσεις («Οι καλοί τρόποι είναι μια παραδοχή ότι οι πάντες είναι τόσο ευαίσθητοι ώστε πρέπει να τους πιάνεις με το γάντι»), τις οποίες συναντούμε συχνά και στα άλλα έργα του.

Ένας συγγραφέας οφείλει να γράφει για τους νέους της γενιάς του, για τους κριτικούς της επόμενης γενιάς, και για τους δασκάλους του μέλλοντος»

Με το Τρυφερή είναι η νύχτα ο Φιτζέραλντ δεν κατάφερε σε καμία περίπτωση να επαναλάβει το επίτευγμα του Μεγάλου Γκάτσμπι, ούτε και το κατάφερε με κάποιο άλλο έργο μέχρι τον πρόωρο θάνατό του. Αυτό δεν αναιρεί πάντως τη σημαντική θέση που κατέχει αυτό το μυθιστόρημα στην ιστορία της μοντέρνας πεζογραφίας, όσο και στην ιστορία του ίδιου του συγγραφέα του, που βίωσε αρκετά από τα πάθη και τα προβλήματα τα οποία περιγράφει, εξαιτίας και των σοβαρών ψυχοπνευματικών διαταραχών της συζύγου του, Ζέλντα. «Υπάρχουν ανοιχτές πληγές που συρρικνώνονται κάποιες φορές σε μέγεθος τσιμπήματος από καρφίτσα, ωστόσο παραμένουν πληγές», διαβάζουμε στο Τρυφερή είναι η νύχτα. «Τα σημάδια του πόνου συγκρίνονται περισσότερο με την απώλεια ενός δαχτύλου ή της όρασης στο ένα μάτι. Μπορεί να μη μας λείψουν ούτε ένα λεπτό μέσα σ' έναν χρόνο, αν όμως μας λείψουν, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα». Τα σημάδια του πόνου δεν εγκατέλειψαν ποτέ τον Φιτζέραλντ, εντούτοις ο ίδιος τα αγάπησε αρκετά (ή έμαθε, εν πάση περιπτώσει, να τα ανέχεται) ώστε να τα αποδίδει και σε αυτό το έργο του με αξιοσημείωτη κατανόηση και τρυφερότητα, δίχως την αναμενόμενη μνησικακία ή οργή.

«Μπορώ να συνοψίσω όλη τη θεωρία μου για τη γραφή σε μια πρόταση. Ένας συγγραφέας οφείλει να γράφει για τους νέους της γενιάς του, για τους κριτικούς της επόμενης γενιάς, και για όλους τους δασκάλους του μέλλοντος», έγραψε κάποτε ο Φιτζέραλντ. Αυτός ο υπέρμετρα ταλαντούχος και αυτοκαταστροφικός δημιουργός, αυτός ο «ρομαντικός εγωτιστής», όπως αποκαλείται ο ήρωας στο πρωτόλειο μυθιστόρημα This Side of Paradise (1920), αυτός ο «όμορφος και καταραμένος», παρέμεινε ένας μεγάλος νεορομαντικός σε όλη την προσωπική και συγγραφική του ζωή, ο οποίος βρέθηκε τόσο μέσα στην εποχή του μοντερνισμού και συγχρόνως, καθώς απέφυγε τους ακραίους πειραματισμούς, τόσο έξω από αυτήν.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, το λογοτεχνικό δοκίμιο «Τσαρλς Μπουκόβσκι – Ο κυνικός Κυνικός (εκδ. Γαβριηλίδης).


triferi einai i niktaΤρυφερή είναι η νύχτα
Φ.Σ. Φιτζέραλντ
Μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος
Μεταίχμιο 2013
Σελ. 480, τιμή € 16,60

politeia-link

 

 

 

 

 

   ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ F.S. FIZGERALD 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του μέλους της συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». Φωτογραφία: Areti Georgilis (facebook).

Επιμέλεια: ...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

...

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ