barnes360

Του Γιώργου Βέη

«Εξ όλων των παθών ο σαρκικός έρως είναι το τυραννικότατον. Διότι έχει παγίδα, εις την οποία μας κρατεί, το ίδιον σώμα μας». Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Οι έμποροι των εθνών

Η εισαγωγή του μυθιστορήματος ανήκει αναμφισβήτητα στις πλέον ευρηματικές του είδους: ο Γκράχαμ Χέντρικ, ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος της εποχής μας, ο οποίος ξέρει να απολαμβάνει, ευκαιρίας δοθείσης, τη Νάξο, βλέπει την Ανν, τη νυν σύζυγό του, με την οποία είναι θανάσιμα ερωτευμένος, να διαπράττει το αμάρτημα της μοιχείας, ενώ δίπλα του κάθεται η Άλις, η ανήλικη κόρη του, από τον αμέσως προηγούμενο γάμο του με την Μπάρμπαρα.

Βέβαια αυτό συμβαίνει σε μια κινηματογραφική αίθουσα, όπου προβάλλεται μια ταινία αμφιβόλου ποιότητας. Η Ανν διεκπεραιώνει μόλις έναν ελάχιστο ρόλο, αποδεικνύοντας πανηγυρικά στην πράξη την ανυπαρξία ταλέντου. Υπό κανονικές συνθήκες, οι αντιδράσεις του θεατή συζύγου θα περιορίζονταν σε λίγα ανώδυνα ή έστω δηκτικά σχόλια, πάντως, κατά τα άλλα, εντελώς ακίνδυνα. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση, η ερωτική διέγερση, την οποία προκαλεί η Ανν στον Γκράχαμ εκφυλίζεται, και μάλιστα σε σύντομο χρονικό διάστημα, σε μιαν αδυσώπητη, δυσερμήνευτη και αυτοκαταστροφική ζήλια αναδρομικής ισχύος. Έτσι, το παρόν μετατρέπεται αυτομάτως σε εφιάλτη, ο οποίος ανάγεται αμέσως στο παρελθόν, το οποίο αναβιώνει ολοκληρωτικά. Δεν υπάρχει μέλλον, παρά μόνον η αναμόχλευση του φακέλου της συμπεριφοράς της Ανν, προτού καν γνωρίσει τον σύζυγό της. Η σύγχυση των χρόνων οδηγεί μαθηματικά στη διασάλευση φρενών και από εκεί σε μια αποτρόπαιη ανθρωποκτονία εκ προμελέτης, αλλά και στον σολοικισμό της αυτοχειρίας.

Έρωτας στο πεδίο της γλώσσας 

Μιαν αδυσώπητη, δυσερμήνευτη και αυτοκαταστροφική ζήλια αναδρομικής ισχύος

Οι ανατροπές διαδέχονται αριστοτεχνικά η μια την άλλη. Ο διακεκριμένος συγγραφέας ξέρει πότε πρέπει να αυξομειώσει τις κειμενικές εντάσεις. Η γλώσσα παρακολουθεί στενά όλες τις μεταπτώσεις των χαρακτήρων. Τα κρίσιμα λογοπαίγνια, τα οποία αποδίδει με σύνεση, ο πολύπειρος μεταφραστής, επεξηγούν, προλέγουν, κωδικοποιούν, αλλά και συνοψίζουν πλείστα ψυχικά φαινόμενα. Η γλώσσα από μεσάζων του έρωτα καθίσταται συστηματικά το πεδίο των ίδιων των ερώτων.

Γνωρίζουμε ασφαλώς ότι «δεν υπάρχει υπερβατικό σημείο από το οποίο μπορούμε να παρατηρούμε το παρελθόν, πάντα δομείται στο παρόν και τροποποιείται στην πορεία ανάλογα με την εξέλιξη των γεγονότων. Ούτε στρεφόμαστε στο παρελθόν για χάρη του παρελθόντος, το πράττουμε μάλλον για να μας βοηθήσει να εξηγήσουμε το παρόν». (Βλ. πρόχειρα Αλαίν Ντε Μποτόν, Μικρή φιλοσοφία του έρωτα, εκδόσεις Πατάκη). Οι αλυσιδωτές αντιδράσεις του Γκράχαμ μαρτυρούν βεβαίως ένα τυφλό πάθος για εκδίκηση. Το δε ενδεχόμενο της παράτασης των εξωσυζυγικών σχέσεων της γυναίκας του και στο παρόν, τον απορυθμίζει πλήρως. Η πραγματικότητα ισούται, κοντολογίς, με θάνατο. Πλην όμως κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι ο έως τώρα άκακος, νομοταγής πολίτης, πανεπιστημιακός δάσκαλος, κ. Γκράχαμ Χέντρικ, μπορεί να μετατραπεί σ΄έναν αιμόφυρτο Οθέλο.

Ένα στραβοπάτημα του νου

barnes-photoΠρος το τέλος της αφήγησης, ο Τζούλιαν Μπαρνς υπογραμμίζει ένα ακόμη βεβαρημένο βιωματικό φορτίο. Αφορά στα πρώτα κρίσιμα χρόνια της ζωής του διηγητικού ήρωα. Παραθέτω από τη σελίδα 235 τα εξής: «Στο τέλος σκέφτηκε την παιδική του ηλικία, πριν υπάρξουν η Ανν, ο Τζακ και η Μπάρμπαρα, τότε που είχε μόνο τους γονείς του να κατευνάσει∙ τα χρόνια πριν εμφανιστεί η προδοσία, τότε που τα μόνα που υπήρχαν ήταν η τυραννία και η δουλικότητα. Πάσχισε να κρατήσει ατόφια την ανάμνηση εκείνης της περίκλειστης εποχής και σταδιακά αποτραβήχτηκε μέσα της, σκεπάζοντας με τις βεβαιότητές της τον εαυτό του μέχρι τα αυτιά».

Πάσχισε να κρατήσει ατόφια την ανάμνηση εκείνης της περίκλειστης εποχής

Έχουμε συναντήσει στην ευρύτερη αφηγηματική ζώνη παρόμοια κρούσματα καταστρεπτικής έλξης του ενός φύλου για το άλλο. Η κατάληξη είναι γνωστή: ανθρωποθυσία. Εκτός κι αν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα, όπως, φέρ' ειπείν, το προτεινόμενο εδώ: «Ήταν όμως πολύ σπάνιο να εμβαθύνει ο ήρωάς μας τόσο πολύ στην κατάστασή του∙ συμφωνούσε απόλυτα με τον εαυτό του ως προς την αλήθεια του εξής αξιώματος: δεν πρέπει να τρέφεις έρωτα και να εξαρτάς όλη την ευτυχία σου από το καπρίτσιο μιας επιπόλαιης γυναίκας. Αλλά αυτό που αρνιόταν εντελώς να δει ήταν η πολύ φυσική συνέπεια αυτής της αλήθειας: αν δεν ήθελε να βρεθεί σ΄ αυτή την κατάσταση, την τόσο επικίνδυνη για τον άντρα που έχει καρδιά, έπρεπε να φύγει». (Βλ. Σταντάλ, Φεντέρ ή ο πλούσιος σύζυγος, εκδόσεις Πόλις). Ο Γκράχαμ διατηρεί μεν το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού, αλλά τυλίγεται στον ιστό της στρατηγικής του. Φρονεί ότι η διαφυγή είναι ατίμωση. Γι΄ αυτό και κόβει νήματα ζωής. Η παθολογία του μας αφορά: είναι ο συνήθης, φυσιολογικός ανθρώπινος χαρακτήρας, ο οποίος, από ένα στραβοπάτημα του νου, μπορεί να μεταμορφωθεί σε τραγικό ήρωα πρώτου μεγέθους.

Το Πριν εκείνη με γνωρίσει ανήκει στα μυθιστορήματα της πληθωριστικής εσωτερικής δράσης και της αντίστοιχης, κατά διαλεκτική φορά, εκρηκτικής αντίδρασης. Κι αυτό πάει να πει ότι διαβάζεται απνευστί.

barnes-veis-exofyllo
Πριν εκείνη με γνωρίσει
Τζούλιαν Μπαρνς
Μτφρ: Θωμάς Σκάσσης
Εκδόσεις Μεταίχμιο 2013
Σελ. 271, τιμή: € 14,40
politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JULIAN BARNES 

 

*Η κεντρική φωτογραφία είναι λεπτομέρεια από την αφίσα της ταινίας The Woman on the beach (1947) του Jean Renoir με πρωταγωνίστρια την Joan Bennet, που στην Ελλάδα παίχτηκε με τίτλο Στην άβυσσο του πάθους 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Η Τσεχία στην πρωτοπορία της Ευρώπης: Καθιερώνει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία

Μετά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία, την Ουκρανία και τη Γεωργία, η Τσεχία είναι η επόμενη χώρα της Ευρώπης που θεσπίζει μηδενικό ΦΠΑ στα βιβλία. Όλο και περισσότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη σημασία που έχει ο κλάδος του βιβλίου στην ανάπτυξη και στην πολιτισμική πολυμορφία. «Είμαστε επιτέλους στην ...

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Τα βραβεία του «Χάρτη» 2023 - Ο μακρύς κατάλογος

Το διαδικτυακό περιοδικό Λόγου και Τέχνης Χάρτης (www.hartismag.gr) συνεχίζει για τρίτη χρονιά την απονομή ετήσιων βραβείων, με σκοπό την ανάδειξη των σημαντικότερων βιβλίων που κυκλοφόρησαν το περασμένο έτος. Η διάκριση αυτή προέρχεται από μια ευρεία ομάδα τακτικών συνεργατών του περιοδικού που, χωρίς δεσμεύσεις ή ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ