alt

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να διαβάσει κανείς τον μυστηριώδη τίτλο ("F") του τελευταίου μυθιστορήματος του Γερμανού Ντάνιελ Κέλμαν, έναν από τους πλέον γνωστούς και πολυδιαβασμένους σύγχρονους ευρωπαίους συγγραφείς.

Το F είναι κατ' αρχήν το πρώτο γράμμα της οικογένειας που πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα (Φρίντλαντ) αλλά και ενός αριθμού θεμάτων και μοτίβων που επανέρχονται καθ' όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος τόσο στη ζωή όσο και στη σκέψη των μελών της εν λόγω οικογένειας. Το γράμμα F παραπέμπει και στην οικογένεια –Familie– ενός εγκιβωτισμένου μυθιστορήματος με τον ίδιο τίτλο, το οποίο υπογράφει ο Άρτουρ Φρίντλαντ, ο συγγραφέας και «αντι-πάτερ» φαμίλιας, ο οποίος παραμένει συστηματικά στο παρασκήνιο, και παρεμβαίνει μόνο σε κρίσιμες στιγμές – όταν εκείνος κρίνει απαραίτητο να εμφανιστεί. F, επίσης, είναι και το αρχικό του ονόματος ενός μυθιστορηματικού χαρακτήρα του Άρτουρ Φρίντλαντ, ο οποίος μετατοπίζει την ευθύνη για την ύπαρξή του στον αναγνώστη. Το μυθιστόρημα στο οποίο πρωταγωνιστεί ο F γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, αλλά ακολουθεί ένα «κύμα αυτοκτονιών» – όποιος το διαβάζει έχει μοιραίο τέλος. Ένα ακόμα από τα παιχνίδια και τους αντικατοπτρισμούς που εισάγει ο συγγραφέας ο οποίος σε σημεία ερευνά την υλική υπόσταση των ηρώων του, τη δύναμη του τυχαίου, αλλά και τις απρόβλεπτες συνέπειες κάθε απόφασης και κίνησης. Το γράμμα F, επίσης, είναι το πρώτο γράμμα του αγγλικού Fate (πεπρωμένο), του Fake (πλαστό) και του Freedom (ελευθερία).

Το γράμμα F είναι το πρώτο γράμμα του αγγλικού Fate (πεπρωμένο), του Fake (πλαστό) και του Freedom (ελευθερία)

Γύρω από αυτό το τρίπτυχο περιφέρονται οι ήρωες του Κέλμαν, μεταθέτοντας ακατάπαυστα τα διλήμματά τους, και βρίσκοντας παρηγοριά ο καθένας στον δικό του μικρόκοσμο, έναν μικρόκοσμος ο οποίος, κατά παράδοξο τρόπο, παρουσιάζεται διάτρητος, και ενίοτε «επικοινωνεί» με μια μυστήρια, ακατάληπτη τάξη πραγμάτων.

«Η ύπνωση δεν είναι ύπνος»

Από το πρώτο κεφάλαιο ο Κέλμαν μας εισάγει στην αλλόκοτη ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος, παρουσιάζοντας τον πατέρα και τους τρεις γιους της οικογένειας (με τον αδιαμόρφωτο ακόμα χαρακτήρα) να στιγματίζονται από ένα τυχαίο γεγονός. Είναι τη μέρα που ο πατέρας, ένας μέτριος συγγραφέας που δεν έχει δημοσιεύσει ακόμα κανένα βιβλίο, αποφασίζει να πάει με τους τρεις γιους σε έναν υπνωτιστή, τον διάσημο Λίντερμαν, ο οποίος ισχυρίζεται πως «Η ύπνωση δεν είναι ύπνος, αλλά ένα είδος αγρύπνιας στραμμένης προς τα μέσα· όχι αβουλία αλλά πρωτοβουλία».

Η αίθουσα είναι κατάμεστη και ο ένας μετά τον άλλον ανεβαίνουν στη σκηνή: οι δυο δίδυμοι Έρικ και ο Ιβάν, πανομοιότυποι στην εμφάνιση με ιδιαίτερη μεταξύ τους επαφή και ο ετεροθαλής αδελφός τους, ο αδέξιος και ανασφαλής Μάρτιν. Ο υπνωτιστής τους υπνωτίζει και ο καθένας βιώνει μια εμπειρία που θα παίξει σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα ζωή του και που θα θέσει σε κίνηση μια σειρά από γεγονότα. Αμέσως μετά την ύπνωση, ο πατέρας αποφασίζει να αλλάξει ριζικά τη ζωή του, παίρνει το διαβατήριο του, σηκώνει όλα τα λεφτά του από την τράπεζα, και απομακρύνεται από τη ζωή όλων. Κανένας δεν τον βλέπει πριν ενηλικιωθεί. Στα χρόνια που ακολουθούν, θα κυκλοφορήσουν τα βιβλία του που θα τον κάνουν γνωστό σε όλο τον κόσμο.

Στη συνέχεια σε κάθε ξεχωριστό κεφάλαιο παρουσιάζεται μια μέρα από την ενήλικη ζωή των τριών αδελφών, του Μάρτιν του Ερικ και του Ιβάν, καθώς και ένα εγκιβωτισμένο μυθιστόρημα του πατέρα με τίτλο «Οικογένεια», όπου και ακολουθεί το γενεαλογικό του δένδρο και εντοπίζει επαναλαμβανόμενες αδυναμίες και ιδιαιτερότητες στα μέλη της, μέσα στους αιώνες.

«Ο κόσμος βρίσκεται μέσα σου κι εσύ δεν είσαι εκεί»

Ο Μάρτιν, ο μεγαλύτερος γιος, πάντα δειλός και άτολμος, κατέληξε ιερέας· καλυμμένος πίσω από το πάχος και από την ακινησία, νιώθει ασφαλής. Είναι δέκτης εξομολογήσεων αλλά όλες οι πράξεις του υπογραμμίζονται από το φόβο. Στα όνειρά του αντιλαμβάνεται την ύπαρξη ενός άλλου κόσμου γεμάτου σκιές και θαμπές οντότητες από τις οποίες θέλει να ξεφύγει. Μια μέρα στο μετρό κάποιος του γραπώνει το πόδι και τον ακινητοποιεί, ένα ον που μοιάζει βγαλμένο από τους εφιάλτες του. Ο Μάρτιν είναι ο λιγότερο ελεύθερος από τους αδελφούς, η παρουσία του δημιουργεί ηρεμία στους άλλους αλλά ο ίδιος είναι φοβισμένος και δεν διαθέτει καμία πίστη σ' αυτό το κάνει.

Στο κεφάλαιο «Μπίζνες», πρωταγωνιστεί Ο Έρικ, ένας από τους δίδυμους, καταχρεωμένος σύμβουλος επενδύσεων, ο οποίος φοβάται πως από στιγμή σε στιγμή θα αποκαλυφθούν οι απάτες του και θα καταλήξει στη φυλακή. Σύζυγος και ερωμένη, παιδιά και συνεργάτες, η συνάντηση με τον ιερέα αδελφό του και οι συζητήσεις με τον Έλληνα οδηγό του παρουσιάζονται μέσα από την παραμορφωμένο του βλέμμα, επηρεασμένο από τα αμέτρητα χάπια που κατεβάζει συνεχώς.

Η γραφή γίνεται ασθματική, οι συνειρμοί χάνονται και επανέρχονται, ο κόσμος παρουσιάζεται αλλοιωμένος και ετοιμόρροπος

Εδώ η γραφή γίνεται ασθματική, οι συνειρμοί χάνονται και επανέρχονται, ο κόσμος παρουσιάζεται αλλοιωμένος και ετοιμόρροπος. Η κρίση ταυτότητας για τον Έρικ θα επέλθει πριν την οικονομική κρίση, η οποία θα αποβεί σωτήρια γι' αυτόν καθώς θα καταφέρει να δικαιολογήσει στους επενδυτές τα τεράστια ποσά και τις περιουσίες τους που χάθηκαν από δικές του λανθασμένες κινήσεις. Γι' αυτόν η κρίση θα αποδειχτεί μια ευκαιρία για να ανακτήσει αν όχι τον εαυτό του, τουλάχιστον την ελευθερία του.

Ο πιο σύνθετος και σκοτεινός χαρακτήρας είναι ο Ιβάν, ένας πλαστογράφος που ζωγραφίζει τους πίνακες ενός διάσημου ζωγράφου που είναι πολύ γέρος πια για να πιάσει το πινέλο. Ο Ιβάν υπογράφει τους πίνακες, επιμελείται τις εκθέσεις, ανανεώνει τις συλλογές, γράφει άρθρα και βελτιώνει την τεχνική του ζωγράφου. Κρυμμένος πίσω από μια ξένη ταυτότητα, κάνει αυτό που πάντα ήθελε: να ζωγραφίσει. Εδώ ο Κέλμαν ερευνά τη φύση του αυθεντικού και του πλαστού αλλά και τη διάσταση της τέχνης ως ένα μεγάλο ψέμα, μια ακόμα πλαστογράφηση της πραγματικότητας.

«Μερικές φορές όλοι οι δρόμοι είναι λάθος» θα πει ένας από τους χαρακτήρες, και αυτή η συνειδητοποίηση έρχεται μαζί με την ανάγκη επανεξέτασης ολόκληρης της στάσης τους απέναντι στη ζωή. Κι αυτό συμβαίνει με τους χαρακτήρες του βιβλίου, ο καθένας με τη σειρά του θα βιώσει μια αποκαλυπτική, κομβική στιγμή, όπου και θα συνειδητοποιήσει πως δεν είναι αποκομμένος απ' αυτό που συμβαίνει στους άλλους αλλά αποτελεί μέρος ενός δικτύου και πως ίσως και οι σκέψεις να μην είναι απόλυτα δικές του. Ένα τέτοιο δίκτυο είναι και η οικογένεια, όπου ο καθένας ενίοτε αλλάζει θέσεις και ρόλους, πότε εμφανίζεται και πότε εξαφανίζεται ή βρίσκεται να υφίσταται τις συνέπειες ξένων επιλογών. Μια τυχαία σύμπτωση στέλνει τους χαρακτήρες σε ζωές που δεν επέλεξαν, σε άλλες κατευθύνσεις και άλλα πεπρωμένα, μια δεύτερη σύμπτωση μπορεί να τους επαναφέρει στην προηγούμενη διάστασή τους. «Ίσως τελικά αυτό να κρύβεται πίσω από την τρομακτική ομορφιά των πραγμάτων: Συνειδητοποιούμε πως κάτι επικοινωνεί μαζί μας. Γνωρίζουμε τη γλώσσα, όμως δεν καταλαβαίνουμε λέξη».


altΗ μυστική γλώσσα ενός παράλληλου κόσμου

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν στιγμές όπου αυτό το «κάτι» αποκτάει οντότητα και εν τέλει «μιλάει» στους χαρακτήρες, στον καθένα με τη δική του γλώσσα. Ο Κέλμαν ακατάπαυστα υφαίνει τις ιστορίες του, ώστε η μία να διεισδύει μέσα στην άλλη, οι χαρακτήρες να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται σχεδόν ταχυδακτυλουργικά, τα πεπρωμένα τους να διασταυρώνονται και να αποκλίνουν, με ταυτότητες ρευστές ο ένας διαχέεται μέσα στον άλλο και παρακολουθούμε τις συνέπειες ενός, εν πολλοίς» κατασκευασμένου δράματος.

«Περπατούσαμε σιωπηλοί. Τα φανάρια αναβόσβηναν, τα αυτοκίνητα κόρναραν και στα αυτιά μου έφταναν ξέφτια από τις κουβέντες των περαστικών. Είχα την αίσθηση πως όλοι εκείνοι οι ήχοι ήταν μέρος μιας μυστικής γλώσσας, σαν να μου μιλούσε το σύμπαν με χιλιάδες φθόγγους, αλλά εγώ δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ κι έτσι δεν καταλάβαινα τίποτα».

Ο κάθε χαρακτήρας βιώνει τις συνέπειες του κόσμου που αυτός έχει κατασκευάσει, μια εικονική πραγματικότητα η οποία όμως αποκτάει σάρκα και οστά όταν γίνεται τιμωρητική. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, ο Κέλμαν εξετάζει τη φύση των οικογενειακών δεσμών, την αναπόδραστη αλληεπίδραση μεταξύ των μελών, του πεπρωμένου και της ατομικής ευθύνης αλλά και τη φύση της ίδιας της πραγματικότητας που μεταβάλλεται αναλόγως τη θέση που θα τύχει να βρεθεί ο κάθε χαρακτήρας τη δεδομένη στιγμή.

ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ

altF
Ντάνιελ Κέλμαν
Μτφρ: Κώστας Κοσμάς
Εκδόσεις Καστανιώτη 2013
Σελ. 294, τιμή € 17,04

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DANIEL KEHLMANN

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ