alt

Της Αργυρώς Μαντόγλου

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να διαβάσει κανείς τον μυστηριώδη τίτλο ("F") του τελευταίου μυθιστορήματος του Γερμανού Ντάνιελ Κέλμαν, έναν από τους πλέον γνωστούς και πολυδιαβασμένους σύγχρονους ευρωπαίους συγγραφείς.

Το F είναι κατ' αρχήν το πρώτο γράμμα της οικογένειας που πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα (Φρίντλαντ) αλλά και ενός αριθμού θεμάτων και μοτίβων που επανέρχονται καθ' όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος τόσο στη ζωή όσο και στη σκέψη των μελών της εν λόγω οικογένειας. Το γράμμα F παραπέμπει και στην οικογένεια –Familie– ενός εγκιβωτισμένου μυθιστορήματος με τον ίδιο τίτλο, το οποίο υπογράφει ο Άρτουρ Φρίντλαντ, ο συγγραφέας και «αντι-πάτερ» φαμίλιας, ο οποίος παραμένει συστηματικά στο παρασκήνιο, και παρεμβαίνει μόνο σε κρίσιμες στιγμές – όταν εκείνος κρίνει απαραίτητο να εμφανιστεί. F, επίσης, είναι και το αρχικό του ονόματος ενός μυθιστορηματικού χαρακτήρα του Άρτουρ Φρίντλαντ, ο οποίος μετατοπίζει την ευθύνη για την ύπαρξή του στον αναγνώστη. Το μυθιστόρημα στο οποίο πρωταγωνιστεί ο F γνωρίζει μεγάλη επιτυχία, αλλά ακολουθεί ένα «κύμα αυτοκτονιών» – όποιος το διαβάζει έχει μοιραίο τέλος. Ένα ακόμα από τα παιχνίδια και τους αντικατοπτρισμούς που εισάγει ο συγγραφέας ο οποίος σε σημεία ερευνά την υλική υπόσταση των ηρώων του, τη δύναμη του τυχαίου, αλλά και τις απρόβλεπτες συνέπειες κάθε απόφασης και κίνησης. Το γράμμα F, επίσης, είναι το πρώτο γράμμα του αγγλικού Fate (πεπρωμένο), του Fake (πλαστό) και του Freedom (ελευθερία).

Το γράμμα F είναι το πρώτο γράμμα του αγγλικού Fate (πεπρωμένο), του Fake (πλαστό) και του Freedom (ελευθερία)

Γύρω από αυτό το τρίπτυχο περιφέρονται οι ήρωες του Κέλμαν, μεταθέτοντας ακατάπαυστα τα διλήμματά τους, και βρίσκοντας παρηγοριά ο καθένας στον δικό του μικρόκοσμο, έναν μικρόκοσμος ο οποίος, κατά παράδοξο τρόπο, παρουσιάζεται διάτρητος, και ενίοτε «επικοινωνεί» με μια μυστήρια, ακατάληπτη τάξη πραγμάτων.

«Η ύπνωση δεν είναι ύπνος»

Από το πρώτο κεφάλαιο ο Κέλμαν μας εισάγει στην αλλόκοτη ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος, παρουσιάζοντας τον πατέρα και τους τρεις γιους της οικογένειας (με τον αδιαμόρφωτο ακόμα χαρακτήρα) να στιγματίζονται από ένα τυχαίο γεγονός. Είναι τη μέρα που ο πατέρας, ένας μέτριος συγγραφέας που δεν έχει δημοσιεύσει ακόμα κανένα βιβλίο, αποφασίζει να πάει με τους τρεις γιους σε έναν υπνωτιστή, τον διάσημο Λίντερμαν, ο οποίος ισχυρίζεται πως «Η ύπνωση δεν είναι ύπνος, αλλά ένα είδος αγρύπνιας στραμμένης προς τα μέσα· όχι αβουλία αλλά πρωτοβουλία».

Η αίθουσα είναι κατάμεστη και ο ένας μετά τον άλλον ανεβαίνουν στη σκηνή: οι δυο δίδυμοι Έρικ και ο Ιβάν, πανομοιότυποι στην εμφάνιση με ιδιαίτερη μεταξύ τους επαφή και ο ετεροθαλής αδελφός τους, ο αδέξιος και ανασφαλής Μάρτιν. Ο υπνωτιστής τους υπνωτίζει και ο καθένας βιώνει μια εμπειρία που θα παίξει σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα ζωή του και που θα θέσει σε κίνηση μια σειρά από γεγονότα. Αμέσως μετά την ύπνωση, ο πατέρας αποφασίζει να αλλάξει ριζικά τη ζωή του, παίρνει το διαβατήριο του, σηκώνει όλα τα λεφτά του από την τράπεζα, και απομακρύνεται από τη ζωή όλων. Κανένας δεν τον βλέπει πριν ενηλικιωθεί. Στα χρόνια που ακολουθούν, θα κυκλοφορήσουν τα βιβλία του που θα τον κάνουν γνωστό σε όλο τον κόσμο.

Στη συνέχεια σε κάθε ξεχωριστό κεφάλαιο παρουσιάζεται μια μέρα από την ενήλικη ζωή των τριών αδελφών, του Μάρτιν του Ερικ και του Ιβάν, καθώς και ένα εγκιβωτισμένο μυθιστόρημα του πατέρα με τίτλο «Οικογένεια», όπου και ακολουθεί το γενεαλογικό του δένδρο και εντοπίζει επαναλαμβανόμενες αδυναμίες και ιδιαιτερότητες στα μέλη της, μέσα στους αιώνες.

«Ο κόσμος βρίσκεται μέσα σου κι εσύ δεν είσαι εκεί»

Ο Μάρτιν, ο μεγαλύτερος γιος, πάντα δειλός και άτολμος, κατέληξε ιερέας· καλυμμένος πίσω από το πάχος και από την ακινησία, νιώθει ασφαλής. Είναι δέκτης εξομολογήσεων αλλά όλες οι πράξεις του υπογραμμίζονται από το φόβο. Στα όνειρά του αντιλαμβάνεται την ύπαρξη ενός άλλου κόσμου γεμάτου σκιές και θαμπές οντότητες από τις οποίες θέλει να ξεφύγει. Μια μέρα στο μετρό κάποιος του γραπώνει το πόδι και τον ακινητοποιεί, ένα ον που μοιάζει βγαλμένο από τους εφιάλτες του. Ο Μάρτιν είναι ο λιγότερο ελεύθερος από τους αδελφούς, η παρουσία του δημιουργεί ηρεμία στους άλλους αλλά ο ίδιος είναι φοβισμένος και δεν διαθέτει καμία πίστη σ' αυτό το κάνει.

Στο κεφάλαιο «Μπίζνες», πρωταγωνιστεί Ο Έρικ, ένας από τους δίδυμους, καταχρεωμένος σύμβουλος επενδύσεων, ο οποίος φοβάται πως από στιγμή σε στιγμή θα αποκαλυφθούν οι απάτες του και θα καταλήξει στη φυλακή. Σύζυγος και ερωμένη, παιδιά και συνεργάτες, η συνάντηση με τον ιερέα αδελφό του και οι συζητήσεις με τον Έλληνα οδηγό του παρουσιάζονται μέσα από την παραμορφωμένο του βλέμμα, επηρεασμένο από τα αμέτρητα χάπια που κατεβάζει συνεχώς.

Η γραφή γίνεται ασθματική, οι συνειρμοί χάνονται και επανέρχονται, ο κόσμος παρουσιάζεται αλλοιωμένος και ετοιμόρροπος

Εδώ η γραφή γίνεται ασθματική, οι συνειρμοί χάνονται και επανέρχονται, ο κόσμος παρουσιάζεται αλλοιωμένος και ετοιμόρροπος. Η κρίση ταυτότητας για τον Έρικ θα επέλθει πριν την οικονομική κρίση, η οποία θα αποβεί σωτήρια γι' αυτόν καθώς θα καταφέρει να δικαιολογήσει στους επενδυτές τα τεράστια ποσά και τις περιουσίες τους που χάθηκαν από δικές του λανθασμένες κινήσεις. Γι' αυτόν η κρίση θα αποδειχτεί μια ευκαιρία για να ανακτήσει αν όχι τον εαυτό του, τουλάχιστον την ελευθερία του.

Ο πιο σύνθετος και σκοτεινός χαρακτήρας είναι ο Ιβάν, ένας πλαστογράφος που ζωγραφίζει τους πίνακες ενός διάσημου ζωγράφου που είναι πολύ γέρος πια για να πιάσει το πινέλο. Ο Ιβάν υπογράφει τους πίνακες, επιμελείται τις εκθέσεις, ανανεώνει τις συλλογές, γράφει άρθρα και βελτιώνει την τεχνική του ζωγράφου. Κρυμμένος πίσω από μια ξένη ταυτότητα, κάνει αυτό που πάντα ήθελε: να ζωγραφίσει. Εδώ ο Κέλμαν ερευνά τη φύση του αυθεντικού και του πλαστού αλλά και τη διάσταση της τέχνης ως ένα μεγάλο ψέμα, μια ακόμα πλαστογράφηση της πραγματικότητας.

«Μερικές φορές όλοι οι δρόμοι είναι λάθος» θα πει ένας από τους χαρακτήρες, και αυτή η συνειδητοποίηση έρχεται μαζί με την ανάγκη επανεξέτασης ολόκληρης της στάσης τους απέναντι στη ζωή. Κι αυτό συμβαίνει με τους χαρακτήρες του βιβλίου, ο καθένας με τη σειρά του θα βιώσει μια αποκαλυπτική, κομβική στιγμή, όπου και θα συνειδητοποιήσει πως δεν είναι αποκομμένος απ' αυτό που συμβαίνει στους άλλους αλλά αποτελεί μέρος ενός δικτύου και πως ίσως και οι σκέψεις να μην είναι απόλυτα δικές του. Ένα τέτοιο δίκτυο είναι και η οικογένεια, όπου ο καθένας ενίοτε αλλάζει θέσεις και ρόλους, πότε εμφανίζεται και πότε εξαφανίζεται ή βρίσκεται να υφίσταται τις συνέπειες ξένων επιλογών. Μια τυχαία σύμπτωση στέλνει τους χαρακτήρες σε ζωές που δεν επέλεξαν, σε άλλες κατευθύνσεις και άλλα πεπρωμένα, μια δεύτερη σύμπτωση μπορεί να τους επαναφέρει στην προηγούμενη διάστασή τους. «Ίσως τελικά αυτό να κρύβεται πίσω από την τρομακτική ομορφιά των πραγμάτων: Συνειδητοποιούμε πως κάτι επικοινωνεί μαζί μας. Γνωρίζουμε τη γλώσσα, όμως δεν καταλαβαίνουμε λέξη».


altΗ μυστική γλώσσα ενός παράλληλου κόσμου

Στο μυθιστόρημα υπάρχουν στιγμές όπου αυτό το «κάτι» αποκτάει οντότητα και εν τέλει «μιλάει» στους χαρακτήρες, στον καθένα με τη δική του γλώσσα. Ο Κέλμαν ακατάπαυστα υφαίνει τις ιστορίες του, ώστε η μία να διεισδύει μέσα στην άλλη, οι χαρακτήρες να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται σχεδόν ταχυδακτυλουργικά, τα πεπρωμένα τους να διασταυρώνονται και να αποκλίνουν, με ταυτότητες ρευστές ο ένας διαχέεται μέσα στον άλλο και παρακολουθούμε τις συνέπειες ενός, εν πολλοίς» κατασκευασμένου δράματος.

«Περπατούσαμε σιωπηλοί. Τα φανάρια αναβόσβηναν, τα αυτοκίνητα κόρναραν και στα αυτιά μου έφταναν ξέφτια από τις κουβέντες των περαστικών. Είχα την αίσθηση πως όλοι εκείνοι οι ήχοι ήταν μέρος μιας μυστικής γλώσσας, σαν να μου μιλούσε το σύμπαν με χιλιάδες φθόγγους, αλλά εγώ δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ κι έτσι δεν καταλάβαινα τίποτα».

Ο κάθε χαρακτήρας βιώνει τις συνέπειες του κόσμου που αυτός έχει κατασκευάσει, μια εικονική πραγματικότητα η οποία όμως αποκτάει σάρκα και οστά όταν γίνεται τιμωρητική. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, ο Κέλμαν εξετάζει τη φύση των οικογενειακών δεσμών, την αναπόδραστη αλληεπίδραση μεταξύ των μελών, του πεπρωμένου και της ατομικής ευθύνης αλλά και τη φύση της ίδιας της πραγματικότητας που μεταβάλλεται αναλόγως τη θέση που θα τύχει να βρεθεί ο κάθε χαρακτήρας τη δεδομένη στιγμή.

ΑΡΓΥΡΩ ΜΑΝΤΟΓΛΟΥ

altF
Ντάνιελ Κέλμαν
Μτφρ: Κώστας Κοσμάς
Εκδόσεις Καστανιώτη 2013
Σελ. 294, τιμή € 17,04

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DANIEL KEHLMANN

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο beat ποιητής Λόρενς Φερλινγκέτι στα 101 του χρόνια

Πέθανε ο beat ποιητής Λόρενς Φερλινγκέτι στα 101 του χρόνια

Η Εταιρεία Συγγραφέων αποχαιρετά το επίτιμο μέλος της Lawrence Ferlinghetti ο οποίος έφυγε χθες από τη ζωή στα 101 του χρόνια. 

Επιμέλεια:...

Όλιβ Κίττριτζ, της Ελίζαμπεθ Στράουτ – ύμνος στις ψυχικές αντοχές της μέσης ηλικίας

Όλιβ Κίττριτζ, της Ελίζαμπεθ Στράουτ – ύμνος στις ψυχικές αντοχές της μέσης ηλικίας

Για το μυθιστόρημα της Elizabeth Strout «Όλιβ Κίττριτζ» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Η Φράνσις Μακ Ντόρμαντ (βλ. κεντρική εικόνα) ενσάρκωσε το 2014 την Όλιβ Κίττριτζ, στην ομότιτλη μίνι σειρά τεσσάρων επεισοδίων του HBO.

Της Νίκης Κώτσιου

...
Η ελληνική λογοτεχνία αποκτά το δικό της PEN Greece

Η ελληνική λογοτεχνία αποκτά το δικό της PEN Greece

«Ύστερα από ενάμιση χρόνο κατά τον οποίο άνθρωποι από το χώρο του βιβλίου δούλεψαν σκληρά σε συνεχή επικοινωνία με το PEN International, ψηφίστηκε ομόθυμα η ίδρυση του PEN Greece στο Διεθνές Συνέδριο του PEN International».

Επιμέλεια: Book Press

Η πλήρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 25 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ...

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

09 Φεβρουαρίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ