aoratos360

Του Γιώργου Βέη 

Πρόκειται για το δέκατο πέμπτο έργο στη σειρά της πεζογραφικής παραγωγής του Πολ Μπέντζαμιν Όστερ (Paul Benjamin Auster), συγγραφέα των πολλαπλών εκπλήξεων και των αλλεπάλληλων ανατροπών, που γεννήθηκε το 1947, στο σκυθρωπό Νιούαρκ του Νιου Τζέρσεϊ. Δομημένο σε τέσσερις ευδιάκριτες ενότητες, καλύπτει την περίοδο 1967-2007 και συνιστά άλλο ένα δείγμα της ομολογούμενης δεξιοτεχνίας του συγγραφέα.

Τον γνωρίσαμε παλαιότερα στη χώρα μας από τις εκδόσεις του Σ.Ι. Ζαχαρόπουλου (κυρίως), Θανάση Καστανιώτη και Κοάν / Πάντοτε. Μετρώ εν συνόλω περίπου είκοσι βιβλία. Η υπόθεση: ο εικοσάχρονος φέρελπις ποιητής, Άνταμ Γουόκερ, εν μέρει alter ego του συγγραφέα, δευτεροετής φοιτητής στο πανάκριβο, διάσημο, μεταξύ άλλων για την αυστηρότητά του πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, συναντά τον σκοτεινό, πολύγλωσσο, Γάλλο λόγιο Ρούντολφ Μπορν, πιθανότατα έμμισθο όργανο μυστικών υπηρεσιών, το ονοματεπώνυμο του οποίου ανακαλεί ευθέως τον ομώνυμο ήρωα της 28ης ωδής της δαντικής Κόλασης. Η αναλόγως μυστηριώδης, σαγηνευτική συνοδός του, η Μάργκο, θα εντυπωσιάσει αρκούντως, όπως θα περίμενε ο έμπειρος, τυπικός αναγνώστης λογοτεχνίας, τον Άνταμ. Ο τελευταίος συνιστά εν ολίγοις, οίκοθεν νοείται, μιαν ακόμη πειστική καθόλα ενσάρκωση του αθωοτέρου όλων των αρρένων του κόσμου, του βιβλικού δηλαδή Αδάμ.

Η δράση θα μετατεθεί στη συνέχεια στο Παρίσι...

Η αρχετυπική, ωμή και σε μεγάλο βαθμό δυσεξιχνίαστη ανθρωποκτονία, η οποία ακολουθεί όλως αιφνιδίως σε σκοτεινό μέρος του κατά τα άλλα ειδυλλιακού Μανχάταν, μετατρέπει τον Ρούντολφ Μπορν σε κοινό μαχαιροβγάλτη, από αυτούς, οι οποίοι κατακλύζουν τα έργα φέρ' ειπείν του Τζον Λε Καρέ και του Έλμορ Λέναρντ. Η δράση θα μετατεθεί στη συνέχεια στο Παρίσι, με το οποίο είναι εξοικειωμένος προ πολλού ο συγγραφέας, και θα λήξει σ' ένα νησί της Καραϊβικής. Θα μεσολαβήσει στο μεταξύ η αναπόφευκτη και δυναμική ερωτική σχέση του Άνταμ τόσο με την Μάργκο (προσωποποίηση, κατ΄απόλυτον αντιστοιχία, της ερωτομανούς, φιλέρευνης Εύας της Γένεσης), όσο και με την ίδια του την αδελφή, για έναν ολόκληρο μήνα.

Η φαντασία ως τέκνο της αγάπης 

aoratos-paul-auster-photoΩς εδώ το ερωτικό-αστυνομικό-ψυχολογικό θρίλερ, με ικανές δόσεις αυτοβιογραφίας και μ' ένα αίσθημα απονομής δικαιοσύνης να πλανάται, καλά κρατεί. Τηρώντας προσεκτικά τους κλασικούς κανόνες της θεματικής ανέλιξης, ο Αόρατος συνιστά επίτευγμα πυκνώσεων του λόγου. Στη συνέχεια όμως τρεις διαφορετικοί αφηγητές θα μας δώσουν ο καθένας με τη σειρά του την αυστηρώς ατομική εκδοχή των τεκταινομένων. Η πραγματικότητα διαβρώνεται, τα κίνητρα των πράξεων ακυρώνονται ή αντιστρέφονται, οι συναισθηματικές εξισώσεις καταρρέουν κι άλλες είναι πανέτοιμες ν' αναφανούν στην ταραγμένη επιφάνεια της μυθιστορηματικής λίμνης. Το έδαφος, κοντολογίς, της συγγραφικής αλήθειας, την οποία έκτισε τόσο μεθοδικά πριν ο Πολ Όστερ, τρίζει τόσο πολύ, λες και είναι έτοιμο να διαρραγεί τελείως. Η ανάγνωση παρασύρεται σ' έναν λαβύρινθο πιθανοτήτων, ανεξιχνίαστων ελατηρίων και άκρως προβληματικών συμπεριφορών του ορμεμφύτου. Συγκρατώ εδώ ότι η συνεισφορά της φαινομενολογίας και του Έντμουντ Χούσερλ στη διάπλαση της εν λόγω κειμενικής διαστρωμάτωσης έχει εντοπισθεί. Και μάλιστα εγκαίρως. Μπορεί ν'ανατρέξει κανείς πρόχειρα στην ανάλογη παρουσίαση, η οποία δημοσιεύτηκε στους έγκριτους New York Times, Sunday Book Review, στις 12 Νοεμβρίου 2009.

Η πραγματικότητα διαβρώνεται, τα κίνητρα των πράξεων ακυρώνονται ή αντιστρέφονται.

Οι σελίδες κυριολεκτικώς καταπίνονται. Γινόμαστε άπληστοι, καταχρηστικά λαίμαργοι, επιμένοντας άνευ ετέρου, ν' απορροφήσουμε τα αλλεπάλληλα κύματα των επινοήσεων. Ο μάστορας των αποφθεγμάτων, ο αμίμητος Όσκαρ Ουάιλντ, μας δανείζει επίσης έναν αφορισμό του. Ισχύει και ως ερμηνευτικό κλειδί του Αόρατου. Παραθέτω: «Η αγάπη τρέφεται από τη φαντασία, χάρη στην οποία γινόμαστε σοφότεροι απ' ό,τι γνωρίζουμε, καλύτεροι απ' ό,τι αισθανόμαστε, ευγενέστεροι απ' ό,τι είμαστε: χάρη στην οποία μπορούμε να δούμε τον κόσμο ως όλον: χάρη στην οποία, και μόνο χάρη σ' αυτήν, μπορούμε να καταλάβουμε τους άλλους στις πραγματικές και στις ιδεώδεις σχέσεις τους».

Η φαντασία είναι η ακραία μορφή της ύλης του βίου. Η δε τάξη των πραγμάτων αναθεωρείται και τέμνεται ανά πάσα στιγμή από το σπαθί της ενίοτε άκρατης επιθυμίας για απόλαυση. Ενίοτε ονομάζεται αντικειμενικοποίηση του οράματος του (εσαεί) ποθητού Άλλου. Αλλά οι ακριβείς ορισμοί των όρων χάνονται στους μαιάνδρους του νου. Θα πρόσθετα ότι η νιτσεϊκή στρατηγική της ανατρεπτικής θέασης του κόσμου έχει επίσης συμβάλλει κατά πολύ στη διαμόρφωση της διηγητικής γραμμής, την οποία φαίνεται να έχει ασπασθεί από την αρχή σχεδόν της σταδιοδρομίας του ο εξέχων αυτός λειτουργός της δημιουργικής γραφής. Παραβάλλω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής κατά λέξη τα εξής, από τη Θέληση για δύναμη του Φρίντριχ Νίτσε των εκδόσεων «Νησίδες»: «Τα δεδομένα είναι ακριβώς αυτό που δεν υπάρχει, υπάρχουν μόνον ερμηνείες [...] Στο σημείο από το οποίο ξεκινά η άγνοιά μας, εκεί απ΄ όπου δεν διακρίνουμε πιο πέρα, τοποθετούμε μια λέξη, π. χ. τη λέξη «Εγώ», τη λέξη «Πράττω», τη λέξη «Υφίσταμαι» - αυτές αποτελούν ίσως τον ορίζοντα της γνώσης μας, μα δεν είναι απαραίτητα "αλήθειες"».

Οι επιρροές στο έργο του Ώστερ 

Ο ήρωας είναι η ενσάρκωση της δίψας μας για την επίγνωση μιας απώτερης αρμονίας...

Η παραπομπή του τίτλου στον δημοφιλέστατο Αόρατο άνθρωπο του Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς (Αγγλία, 1897, στο πρωτότυπο The Invisible Man) είναι επίσης έμμεση πλην όμως σαφής. Ο μάστορας των διακειμενικών μεταγγίσεων Πολ Όστερ, συνδέοντας τρόπον τινά τους δικούς του ήρωες με τον εμβληματικό χαρακτήρα του επίσης εξαιρετικά επιτήδειου στον αφηγηματικό χώρο Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς, επιχειρεί να αναβαθμίσει εν τέλει και να προεκτείνει στη συνέχεια την αναζήτηση των αιτίων και των αιτιατών, τόσο της δημιουργίας όσο και της παθολογίας, η οποία διακρίνει τη σχέση μας με την αόρατη πλευρά των όντων εν γένει που μας περιβάλλουν. Αξίζει να τονισθεί ότι το 1967 ο Πολ Όστερ είναι ήδη είκοσι ετών. Τότε δηλαδή που ο επίσης εικοσάχρονος Άνταμ Γουόκερ φοιτά στο πανεπιστήμιο Κολούμπια. Το άγος των πολιτικών δολοφονιών εκείνης της εποχής είναι ιδιαίτερα έντονο. Σπεύδει να το ομολογήσει άλλωστε ο ίδιος ο συγγραφέας. Οι Τζον Φ. Κένεντι, Ρόμπερτ Κένεντι και Μ.Λ. Κινγκ είναι οι αμνοί που σφαγιάζονται στο όνομα της ορατής-αόρατης μισαλλοδοξίας. Ήρθε η ώρα να διατυπώσω την άποψη ότι ο Ρούντολφ Μπορν απορρέει ως φορέας της πλοκής από τον George De Mohrenschildt. Πολύγλωσσος, χαρισματικός κι ευρηματικός εμιγκρέ κι αυτός κατά καιρούς, όπως ακριβώς ο Ρούντολφ Μπορν, έζησε κι εργάστηκε, μεταξύ άλλων, στις ΗΠΑ και στην Αϊτή. Θεωρείται από πλείστους ότι ήταν όντως ο σύνδεσμος της CIA. με τον Λ. Χ. Όσβαλντ, ο οποίος κρίθηκε επισήμως υπεύθυνος της δολοφονίας του Τζον Φ. Κένεντι, χωρίς ποτέ, ως γνωστόν, να δικασθεί.

Δεν πιστεύω ότι οι εξόφθαλμες αυτές αντιστοιχίες και συναλληλίες είναι τυχαίες. Επινοημένος Ρούντολφ Μπορν και αληθινός George De Mohrenschildt καταδεικνύουν στο πεδίο των απαιτητικών αφηγηματικών εφαρμογών τη συνάφεια, τη θαυμαστή δηλαδή αλληλουχία του φαντασιακού και του πρωτοβάθμιου ρεαλιστικού στοιχείου του βίου. Το ένα συντηρεί το άλλο για να διασωθεί η ίδια η υπόθεση της λογοτεχνίας, όταν τόσες αξίες εκφυλίζονται σωρηδόν. Συμπερασματικά θα δήλωνα ότι ο Άνταμ Γουόκερ είναι από την άποψη αυτή η ενσάρκωση της δίψας μας για την επίγνωση εκείνης της απώτερης αρμονίας, η οποία φαίνεται να συνέχει τον κόσμο και δεν τον αφήνει προσώρας να αυτοδιαλυθεί.

Η μετάφραση δεν πελαγοδρόμησε: σεβάστηκε τη ροή και την υφή της ακαριαίας γλώσσας του πρωτοτύπου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ

aoratos-exofylloΑόρατος
Πωλ Ώστερ
Μτφρ: Σπύρος Γιανναράς
Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013
Τιμή € 15,50, σελ.308

 politeia-link

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PAUL AUSTER  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

«Εξ όνυχος τον λέοντα» – μια ιστορία με τον Μήτσο

Όταν κάποιος φεύγει από κοντά μας και μάλιστα τόσο ξαφνικά όσο ο Δημήτρης Φύσσας, συχνά προσπαθούμε να ανακαλέσουμε ένα περιστατικό που, με κάποιον μαγικό τρόπο, θα αποκάλυπτε τον άνθρωπο. Όμως αυτά που μας χαρακτηρίζουν, που φανερώνουν το ήθος μας ή την απουσία του, δεν είναι μονάχα τα όσα έχουμε κάνει αλλά και κάπ...

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και συγγραφέας Βασίλης Κολώνας, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 29ο επεισόδιο της σειράς ζωντανών συζητήσεων με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον καθηγηγή αρχιτεκτονικής και συγγραφέα Βασίλη Κολώνα με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο-μελέτη «Σμύρνη, 1870-1922 - Πόλη και αρχιτεκτονική, η συμβολή των Ελλή...

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

«Ρόδου μοσκοβόλημα» – ένα ποίημα του Κωστή Παλαμά (1859-1943)

Το βράδυ, λίγο μετά τη δύση, ένα ποίημα. Απόψε, «Ρόδου μοσκοβόλημα» του Κωστή Παλαμά (1859-1943), γραμμένο το 1905, από την ενότητα «Η πολιτεία και η μοναξιά» (5ος τόμος, Άπαντα, Ίδρυμα Κωστή Παλαμά)

Επιμέλεια: Οράτιος

Κωστής Παλαμάς (1859-1943)

Ρόδου μοσκοβόλημα ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ