alt

Του Νίκου Ξένιου

Τα ανοιξιάτικα πρωϊνά έχουν διαυγή ουρανό στη Λίμα του Περού της δεκαετίας του πενήντα. Ηθοποιοί με μυθοποιημένη δημόσια εικόνα ενσαρκώνουν τις δημοφιλείς φωνές των τελευταίων ραδιοφωνικών μπεστ-σέλερ πριν την εισβολή της τηλεόρασης και ένας ταλαντούχος σεναριογράφος κάνει μια καριέρα αστραπή.

Ένας αναλφάβητος συντάκτης απειλείται με απόλυση για ν’ ανοίξει τον δρόμο στην καριέρα αυτού του αρριβίστα. Μια νύφη λιποθυμά στη διάρκεια ενός χορού. Μια νεανική καρδιά βιώνει τον μονόπλευρο έρωτα και μια δίνη από αναπάντητα ερωτήματα. Μια χωριάτικη φάρσα οδηγεί στο έγκλημα και γίνεται η αφορμή για τη συγγραφή ενός κακόγουστου διηγήματος. Γενικά, η αλήθεια, όταν εισβάλλει το σενάριο, υφίσταται καταλυτική ψιμυθίωση. Και τ’ ανάπαλιν: η αναμενόμενη σεναριακή έκβαση απειλείται τη στιγμή που οικοδομείται η αφηγηματική «αλήθεια». Το μυθιστόρημα Η θεία Χούλια και ο γραφιάς (La tía Julia y el escribidor - 1982) πρωτοκυκλοφόρησε στη Βαρκελώνη και υπήρξε η βάση για τηλεοπτική σειρά υψηλής ακροαματικότητας της Κολομβίας.

Το απρόσιτο αντικείμενο του πόθου 

Η συνθετική δεξιότητα, η λεξιλογική ευρεσιτεχνία, το καυστικό χιούμορ του Λιόσα δεν αρκούν για να συνθέσουν μια ιστορία κλασικής βαρύτητας. Ούτε, άλλωστε, κάτι τέτοιο εμπίπτει στις προθέσεις του. Η σαπουνόπερα υπήρξε συνειδητή επιλογή του στη συγγραφή του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Ένας ασκητικός Βολιβιανός που γράφει σενάρια για ραδιοφωνικές σαπουνόπερες και η θεία Χούλια είναι τα δυο πρόσωπα που πλαισιώνουν, στην αντίστιξή τους, τις εφηβικές μνήμες του αφηγητή Μάριο.

Η θεία Χούλια είναι μια έξυπνη, διαζευγμένη τριανταδυάχρονη κοκέτα που αρχικά αρνείται να υποκύψει στον έρωτα του δεκαοκτάχρονου ανιψιού της, του Μάριο.

Η θεία Χούλια είναι μια έξυπνη, διαζευγμένη τριανταδυάχρονη κοκέτα που αρχικά αρνείται να υποκύψει στον έρωτα του δεκαοκτάχρονου ανιψιού της, του Μάριο. Ωστόσο γρήγορα υποκύπτει και εγκαινιάζει μαζί του μια σχέση που δημιουργεί σκάνδαλο, γιατί εκτός από ερωμένη του είναι και αδελφή της θείας του: η οικογένεια προσπαθεί να ανακόψει με κάθε τρόπο την πορεία του ερωτικού αυτού πάθους προς τον γάμο.

Η αφήγηση της παράλογης αυτής παντρειάς, που υλοποιείται μετά από απεγνωσμένη περιφορά σε όλα τα επαρχιακά δημαρχεία του Περού, δημιούργησε τόση αναστάτωση στο περιβάλλον του αυτοβιογραφούμενου Μάριο Βάργκας Λιόσα, που η αληθινή Χούλια Ιγιάνες, θιγμένη από τον τρόπο που παρουσιάστηκαν τα γεγονότα, έγραψε αργότερα ένα μυθιστόρημα-απάντηση στο δικό του, με τίτλο «Όσα δεν είπε ο Βαργκίτας», προσφωνώντας τον με το ίδιο υποκοριστικό που χρησιμοποιούσε για να τον απωθήσει όσο την πολιορκούσε. Ο γάμος αυτός, μετά μια «νομιμοποιητική» απουσία ενός μηνός της Θείας Χούλια στο Βαλπαραḯσο της Χιλής, άντεξε οκτώ χρόνια και μετέτρεψε τον Μάριο σε συγγραφέα.

altΜε μάλλον ρηχό τρόπο ο Μάριο Βάργκας Λιόσα πραγματεύεται τον σεξουαλικό ηλεκτρισμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στα δύο φύλα, ενώ αντιπαρέρχεται τις συνέπειές του με εφευρετικότητα που δεν πείθει. Σε κάποια μυθιστορήματά του αυτό είναι εμφανέστατο (στον Έπαινο της μητριάς και στο Παλιοκόριτσο), όμως η Θεία Χούλια και ο Γραφιάς είναι το αμεσότερα εντασσόμενο σε αυτήν την κατηγορία βιβλίο, με σχεδόν απερίφραστη αναφορά στη νεότητα του αφηγητή, που ανακαλεί το ελεύθερο επάγγελμα του διευθυντή ειδήσεων της «Παναμερικανικής Ραδιοφωνίας» (“μια δουλειά με φανταχτερό τίτλο, χαμηλό μισθό, διάφορα "τυχερά" και ελαστικό ωράριο”) και το ψηφιδωτό εξωφρενικών ανθρώπινων τύπων που τον πλαισίωναν. Στις υπώρειες του υπερρεαλισμού, το μυθιστόρημα κλείνει το μάτι στον μαγικό ρεαλισμό αξιοποιώντας τα διδάγματά του και φλερτάρει με την αισθητική των μπεστ-σέλερ εκθειάζοντας την εξαιρετική επιρροή που ασκεί στις μάζες η γραφή.

Η ματαιότητα της συγγραφής

Ο γραφιάς του Λιόσα βασίζεται σε αληθινό πρόσωπο, όπως και η θεία Χούλια.

Ο γραφιάς του Λιόσα βασίζεται σε αληθινό πρόσωπο, όπως και η θεία Χούλια. Στην «Παναμερικανική Ραδιοφωνία» που διευθύνει ο Μάριο εμφανίζεται, γεμάτος απαιτήσεις, ο καταξιωμένος βολιβιανός σεναριογράφος ραδιοφωνικών ιστοριών Πιέδρο Καμάτσο, του οποίου οι μελοδραματικές ιστορίες είναι εξαιρετικά δημοφιλείς. Ο Καμάτσο του μυθιστορήματος είναι ένας κοντός άντρας με μακριά λιγδιασμένα μαλλιά που έχει έλθει στο Μπάριος Άλτος της Λίμα για να γράψει σενάρια για σαπουνόπερες και να πρωταγωνιστήσει, κατόπιν, σ’ αυτές. Το άγχος ηλικίας που έχει, ενώ είναι μόλις πενήντα χρονών (στην «ηλικία του απόγειου εγκεφαλικής δραστηριότητας και αισθησιασμού κάθε άντρα») και το μίσος του για τους Αργεντίνους (που οφείλεται στον γελοίο τοπικισμό της λογοτεχνίας τους) είναι δύο χαρακτηριστικά των μελό σεναρίων του. Σεναρίων ενός σουρρεαλιστή κλόουν της γραφής, που οι άσπονδοι αργεντίνοι εχθροί του τον κατηγορούν ότι αντιγράφει τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ, μεταφέροντας τον ήρωα της μιας ιστορίας του στην άλλη. 

Όμως, ο γραφιάς της ιστορίας μας δεν διαβάζει άλλους συγγραφείς, ούτως ώστε ν’ αποφύγει πιθανές επιρροές. Μοναδικός του σύντροφος, το βιβλίο κάποιου Αδαλμπέρτο Καστεχόν ντε λα Ρεγέρα που τιτλοφορείται: «Αυτά που είπαν ο Θερβάντες, ο Σαίξπηρ, ο Μολιέρος και άλλοι για τον Θεό, τη Ζωή, τον Έρωτα, τον Πόνο, και τα λοιπά». Ζει ασκητικά, φορώντας ψεύτικα μουστάκια, καπέλο πυροσβέστη ή τη μάσκα μιας παχειάς γυναίκας, εξαργυρώνει τα σίριαλ για τα οποία γράφει και υποδύεται μεγαλόφωνα τους χαρακτήρες που επινοεί. Οι ιστορίες του Καμάτσο είναι δοσμένες ως αφηγήσεις και όχι ως σενάρια, εναλλάσσονται δε με τη ρεαλιστική ερωτική εμπλοκή του Μάριο με τη θεία Χούλια. Ξεκινούν σχετικά απλά και σταδιακά γίνονται όλο και πιο περίπλοκες, μεταγγίζοντας βαθμηδόν το κιτς και την υπερβολή τους στον κορμό της κύριας περιπέτειας.

Σενάρια «βγαλμένα από τη ζωή»

Μία ιστορία του Καμάτσο αφορά την τετριμμένη αιμομειξία αδελφού με αδελφή και το κοινότοπο της συζυγικής απάτης. Μια άλλη είναι η ιστορία ενός αστυνομικού που ανακαλύπτει ένα πεινασμένο, γυμνό Αφρικανό της εποχής του Λίθου σε μιαν εγκαταλελειμμένη αποθήκη και τον συλλαμβάνει, με ρητή εντολή να τον σκοτώσει. Περιπετειώδης εξέλιξη που καταλήγει στη μελοδραματική δήλωση: «δεν παραβαίνω τις διαταγές των ανωτέρων μου και δεν λέω ψέματα»: ο ακροατής του ραδιοφώνου δεν θα μάθει ποτέ αν η σφαίρα θα ρίξει νεκρό τον μυστηριώδη μετανάστη στους σωρούς των σκουπιδιών ή αν ο αστυνομικός θα κάνει παράβαση καθήκοντος.

Όλες οι παράλληλες ιστορίες έχουν χιούμορ κι απρόσμενη έκβαση.

Όλες οι παράλληλες ιστορίες έχουν χιούμορ κι απρόσμενη έκβαση. Η υπερσυνθετική μνήμη του Καμάτσο παράγει νεόκοπες, ανήκουστες περσόνες. Μπαρόκ συνθέσεις, πολυπρόσωπες τοιχογραφίες που σφύζουν από ζωή κι εφευρετικότητα στην πλοκή και συντίθενται σε ένα παζλ αφηγήσεων πλεγμένων γύρω από το κεντρικό θέμα. Τα ονόματα των πρωταγωνιστών τους, προς μεγάλη του απογοήτευση, αρχίζει να τα συγχέει ο γραφιάς, περιδινούμενος σ’ ένα ωκεανό υπερκόπωσης και υπεραναπλήρωσης της αντικειμενικής πραγματικότητας από τη μυθοπλασία. Αποτέλεσμα; Θα τον κλείσουν στο τρελάδικο, όπου θα επανασυνδεθεί με την πρώην σύζυγό του, θα διαγράψει τις μνήμες του παρελθόντος και την ένδοξη συγγραφική τροχιά διάττοντος αστέρος και θ’ ακολουθήσει καριέρα κλητήρα. Θα διασταυρωθεί και πάλι με τον Μάριο χρόνια μετά το τέλος του ειδυλλίου και του γάμου του με τη θεία Χούλια και δεν θα τον αναγνωρίσει καν.

Περίπλοκη σύνθεση μπαρόκ αισθητικής, χαρακτηριστική της πολιτιστικής έκρηξης που συνδέθηκε στη Λατινική Αμερική με το όνομα του Λιόσα, Η θεία Χούλια και ο γραφιάς είναι το τελευταίο έργο ενός νεανικού, αντικομφορμιστή Μάριο Βάργκας Λιόσα. Μετά το βραβείο Νόμπελ, που βράβευσε τον κοσμοπολίτικο, πλουραλιστικό, πολυπολιτισμικό χαρακτήρα του συνόλου του έργου του, θα δημοσιεύσει από εκεί και στο εξής μόνο ιστορικό μυθιστόρημα, δοκίμιο, θέατρο και άρθρα. Η φήμη του ως συγγραφέα θα συνδεθεί με τη μετάβασή του στη δεξιά, φιλελεύθερη ιδεολογία. Ο Λιόσα θα κατέβει ως υποψήφιος Πρόεδρος του Περού στις εκλογές του 1990 και θα αποτύχει. Θα γίνει διάσημος για τον περίφημο ανταγωνισμό του με τον άλλο μεγάλο λατινοαμερικανό νομπελίστα, τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. Μα, πάνω απ’όλα, θα περάσει στο πάνθεον της λογοτεχνίας ως ένας συγγραφέας που με ξεκάθαρο και αγαπητό στο πλατύ κοινό τρόπο φιλοτεχνεί το ευτελές της ανθρώπινης φύσης και την τραγικωμωδία που επιφυλάσσει στον άνθρωπο η μοίρα. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


altΗ θεία Χούλια και ο γραφιάς
Μάριο Βάργκας Γιόσα
Μτφρ: Μαργαρίτα Μπονάτσου
Εκδόσεις Καστανιώτη 2013
Σελ. 410, τιμή € 19,17

alt

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ MARIO VARGAS LLOSA

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ