mantel-henry-8-anne-boleyn

Της Μέμης Κατσώνη

«Παρουσιάστε τους». Ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου της πολυβραβευμένης Χίλαρυ Μαντέλ και δεύτερου της τριλογίας που άρχισε με το Wolf Hall (βραβείο Booker 2009) είναι Bring Up The Bodies (βραβείο Booker 2012). Έτσι καλούσε η αγγλική δικαιοσύνη της εποχής τους υποδίκους να εμφανιστούν ενώπιον της: «παρουσιάστε τα σώματα» ― σαν να ήταν ήδη αποκεφαλισμένα.

Το βιβλίο αρχίζει με τον γραμματέα του Ερρίκου του Όγδοου, τον Κρόμγουελ, να εκπαιδεύει τα γεράκια του (εξ ου και ο ελληνικός τίτλος* και ο επιθετικός συμβολισμός του) στο Wolf Hall, κατοικία των Seymour, τη στιγμή που το ενδιαφέρον του Ερρίκου στρέφεται από την εκρηκτική νυν βασίλισσα Ann Boleyn στην άχρωμη μελλοντική σύζυγό του, Jane Seymour. Οι αλλαγές στην ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη, η αδυναμία της Άννας να του χαρίσει ένα διάδοχο αλλά και η ευμετάβλητη και ενοχική ιδιοσυγκρασία του Ερρίκου οδηγούν σταδιακά στην απόφασή του να απομακρύνει τη δεύτερη σύζυγο με πιο δραστικό τρόπο από την ακύρωση γάμου που χρησιμοποίησε στην περίπτωση της πρώτης. Με την άοκνη βοήθεια του Κρόμγουελ θα δημιουργηθεί ένας θίασος από υπόπτους, μια υπερπαραγωγή που περιλαμβάνει ερωτικές σχέσεις της βασίλισσας με σχεδόν όλο της το περιβάλλον, και με τον αδελφό της ακόμα, κι όλα αυτά θα οδηγήσουν σε σωρεία εκτελέσεων ― στον αποκεφαλισμό πλείστων όσων εμπλεκομένων και μη σωμάτων.

Παρουσιάστε τους, λοιπόν, παρουσιάστε τα σώματα. Από τον τίτλο κιόλας η Μαντέλ μας δείχνει πώς σκοπεύει να χειριστεί την πολύ γνωστή ιστορία του πιο πληθωρικού Τυδώρ και της πιο πληθωρικής συζύγου του. Με αφορμή τον συνήθως αντιπαθή στην ιστορική μυθοπλασία Κρόμγουελ θα μας παρουσιάσει όλους τους χαρακτήρες, θα μας ξεναγήσει στα σώματα. Αυτή είναι άλλωστε η μυστική γοητεία του ιστορικού μυθιστορήματος: ο συγγραφέας αποκαλύπτει ή κατασκευάζει τα άδυτα του ήδη γνωστού. 

Σφαιρικοί χαρακτήρες

Συνήθως, τέτοια πονήματα αποτελούν τοιχογραφίες γεγονότων, ή μυθιστορηματικές βιογραφίες, συχνά αγιογραφίες ή δαιμονογραφίες. Η Μαντέλ επιλέγει κάτι διαφορετικό. Δεν επικεντρώνεται στο τι συνέβη (δεν παίρνει καν θέση σχετικά με την αμφισβητουμένη ενοχή της Άννας) αλλά στο ποιοι έδρασαν. Απεικονίζει σφαιρικά όλους τους χαρακτήρες, από τους πρωταγωνιστές ως κι αυτούς που τους αντιστοιχεί μόνο μια σελίδα. Ο δήμιος που μετακαλείται από τη Γαλλία είναι τόσο ανάγλυφος όσο κι ο βασιλιάς Ερρίκος, κι όχι με τη γνωστή μπρεχτική διάθεση. Η Μαντέλ δεν μας διδάσκει πως η Ιστορία γράφεται από τους ανώνυμους, δεν παίρνει θέση. Κρατάει τον αναγνώστη σε απόσταση, του επιβάλλει αμφισημία. Τουλάχιστον αυτή ήταν η δική μου ανάγνωση αλλά διαπιστώνω πως δεν είμαι η μόνη.

mantelΜια κριτική την θέλει να στέκεται έξω από τους χαρακτήρες της, άλλη μας λέει πως δείχνει εξαιρετική γνώση του εσωτερικού τους κόσμου, πως τολμά να καταδυθεί. Θα συμφωνούσα και με τις δύο οπτικές. Ο τρόπος της Μαντέλ είναι ιατρικός, κατά περίπτωση ακόμα και χειρουργικός. Η συγγραφέας παρευρίσκεται και παρεμβαίνει, μας παρουσιάσει μια αξονική τομογραφία κι όπου το θεωρεί απαραίτητο χειρίζεται εξαιρετικά και το νυστέρι. Κρατάει ίσες αποστάσεις, δεν δείχνει αντιπάθεια ή στοργή, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως δεν κάνει επιλογές. Οι χαρακτήρες της έχουν και υπόσταση και διαφορές από τα ιστορικά στερεότυπα. H επιλογή της σωματικότητας επιτρέπει στην Μαντέλ να ξαναγράψει την ιστορία από μέσα ― μέσα από τα σώματα των χαρακτήρων. Ο διαβητικός Ερρίκος είναι όχι μόνο σεξουαλικά ανεπαρκής αλλά και απροίκιστος, η Άννα ανορεξική και επιρρεπής στον σοδομισμό, ο Κρόμγουελ χαλκέντερο προϊόν πατρώας βίας. Το σωματικό μοτίβο κλιμακώνεται με την εκτέλεση της βασίλισσας ― το σώμα, ο καταλυτής του βιβλίου, βρίσκει την αποθέωσή του εδώ που η τοιχογραφία αιμορραγεί, η δύναμη της περιγραφής του τέλους της Άννας είναι αξεπέραστη.

Αυτό δεν σημαίνει πως τo βιβλίο είναι ένα αέναο εσωτερικογράφημα χωρίς πλοκή. Αντιθέτως, η Μαντέλ καταφέρνει να κρατήσει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον για τη μοίρα των ηρώων, κι ας ξέρουμε την ακολουθία των γεγονότων ― η αφήγηση υπό γωνία γεννά αγωνία. Συνεπώς οι περισσότερες κριτικές ήταν ενθουσιώδεις, όμως λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της γραφής της Μαντέλ ορισμένοι κριτικοί της καταλόγισαν προσπάθεια εντυπωσιασμού και διέγνωσαν επιλογές ευπώλητου ενώ άλλοι την έψεξαν για αδιαφορία προς τον αναγνώστη: κατανοητές οι αντιρρήσεις. Η ιατρική ματιά στην κρεβατοκάμαρα της βασίλισσας μπορεί να φανεί ηδονοβλεπτική, η χειρουργική αποστασιοποίηση μπορεί να προβληματίσει αλλά και να απωθήσει.

Πάντως το Bring Up The Bodies παραμένει ένα από τα λίγα αναγνώσματα ιστορικής μυθοπλασίας που επιλέγουν να παρουσιάσουν τρισδιάστατα όλα τα μέλη του πολυπληθούς θιάσου αποδεικνύοντας πως ο κανόνας του E.M. Forster περί απαραίτητης εναλλαγής «σφαιρικών» με «επίπεδους» χαρακτήρες έχει και αξιόλογες εξαιρέσεις.

 


* Το κείμενο αφορά το βιβλίο στην πρωτότυπη μορφή του.

 

mantel-gerakia-exofylloΓεράκια
Hilary Mantel
Μετφρ: Εριφύλη Μαρωνίτη
Εκδόσεις Πάπυρος, 2013
Τιμή € 20,00, σελ. 514

politeia-link

 

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΧΙΛΑΡΥ ΜΑΝΤΕΛ 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

Η χώρα όπου ποτέ δεν πεθαίνεις, της Ορνέλα Βόρπσι

Η χώρα όπου ποτέ δεν πεθαίνεις, της Ορνέλα Βόρπσι

Για τη νουβέλα της Ornela Vorpsi «Η χώρα όπου ποτέ δεν πεθαίνεις» (μτφρ. Μαρία Σιδηροπούλου, εκδ. Πλέθρον). Φωτογραφία: Η Vefi Redhi και η Αμαλία Αρσένη από τη θεατρική παράσταση που βασίζεται στο βιβλίο, σε σκηνοθεσία Ένκε Φεζολλάρι.

Του Αχιλλέα Σύρμου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ