child-in-time

Του Νίκου Ξένιου

Μια πυρηνική οικογένεια που διαλύεται στα εξ ών συνετέθη και όλα ανατρέπονται: ο γάμος, η οικειότητα, η αντίληψη του χρόνου. Η σκληρή παιδική ηλικία και τα παιδικά αναγνώσματα. Η ελλιπής ενηλικίωση.

Οι πρώτες δεξιότητες και πώς η εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης τις ακυρώνουν, παράγοντας δυστυχείς ενήλικες. Οι ιδιότητες γονιού και παιδιού στο ίδιο πρόσωπο. Η καταγγελία της μεταθατσερικής Βρετανίας. Η ανικανότητα συμφιλίωσης της παιδικής φύσης με τη σκληρή πραγματικότητα. Η γλαφυρή και νοσταλγική αναδρομή σε εποχές ξεγνοιασιάς, τόσο σε ατομικό, όσο και σε εθνικό επίπεδο. Κι εν τέλει, ένα χρονικό απώλειας της αθωότητας. 

Από τη θατσερική Αγγλία προς ένα δυστοπικό μέλλον

Το Χαμένο Παιδί (Child in time, 1987) έχει ως σκηνικό του ένα εγγύς δυστοπικό μέλλον, ενώ γράφτηκε κατά την πρωθυπουργία της Μάργκαρετ Θάτσερ και διανθίζεται με τσιτάτα από ένα εγχειρίδιο «αποτελεσματικής αγωγής» οργουελικού τύπου. Ζητιάνοι με «άδεια εξασκήσεως» κατακλύζουν τους δρόμους του Λονδίνου και απειλούν τους περαστικούς. Οι άλλοτε ιδεολόγοι ή θεωρητικοί της αντιπολίτευσης έχουν παραδοθεί στην νέα κατάσταση πραγμάτων και καθαρίζουν σκαλοπάτια ή κρατούν καντίνες στα κυβερνητικά κτήρια. Ο χρόνος εμφανίζεται ταυτόσημος με το εγγύς μέλλον. Ο ήρωας, ο Στήβεν Λιούις, είναι συγγραφέας παιδικών βιβλίων και έχει έναν υποδειγματικό γάμο με τη Τζούλι. Μια στιγμιαία αφηρημάδα του στο σουπερμάρκετ του κοστίζει την απαγωγή και απώλεια της μικρής κορούλας τους Κέιτ. Από εκείνη τη στιγμή ο γάμος του διαλύεται, εκείνος το ρίχνει στο ποτό και μοναδικός στόχος της ζωής του γίνεται η συμμετοχή του σε μια κυβερνητική επιτροπή για τη φροντίδα του παιδιού. Η Τζούλι έχει αποτραβηχτεί στην εξοχική της κατοικία, όπου αραιά τον συναντά προσπαθώντας ν’ ανακτήσει την οικειότητα ενός άλλοτε ιδιαίτερα πετυχημένου γάμου και κατά διαστήματα κάνει έρωτα μαζί του, χωρίς να είναι σε θέση να υποστηρίξει συναισθηματικά την επανασύνδεσή τους.

Η Βρετανία του ΜακΓιούαν στο «Χαμένο Παιδί» μοιάζει πολύ με την άψυχη σημερινή Βρετανία. Κάθε έννοια κοινωφελούς πολιτικής υποχωρεί μπροστά στην κυρίαρχη κουλτούρα της συναλλαγής, της αποτελεσματικότητας και του κέρδους. 

Όπως μιλούν οι άνδρες και τ’ αγόρια

Ο καλύτερός φίλος του Στήβεν, ο Τσαρλς Νταρκ, είναι νεόκοπος υπουργός μιας κυβέρνησης τύπου Θάτσερ και ευνοούμενος της πρωθυπουργού. Η δική του σύζυγος, η Θέλμα, είναι κβαντομηχανικός και τεχνοκράτις. Η αρχική επιθυμία του Στήβεν ν’ «αναισθητοποιηθεί» απέναντι στο πένθος για την απώλεια της κόρης του τον μετατρέπει σε ακτιβιστή, τον οδηγεί σε θεωρητικοποίηση της εξαφάνισης του παιδιού και σε «μαγικοφαινομενικές» συσχετίσεις απάλυνσης του πόνου του, όπως, πχ, στην αγορά δώρου για τα γενέθλια ενός παιδιού που δεν υπάρχει πια στη ζωή του. Μέσα στο παραλήρημά του περνά ένα τυχαίο κοριτσάκι για τη χαμένη του κόρη, και μάλιστα φτάνει σε σημείο να απαιτήσει την πατρότητα από τον διευθυντή του σχολείου όπου φοιτά η μικρή. Ο ήρωας βιώνει το «άλμα» στην τρέλα του παλιού του φίλου Τσαρλς Νταρκ, που τώρα παλιμπαιδίζει με γραντζουνισμένα γόνατα στην εξοχή. Σε μια εφιαλτική σκηνή με οδικό ατύχημα, περιπλάνηση ανάμεσα στους επικίνδυνους ζητιάνους και ριψοκίνδυνο σκαρφάλωμα σ ένα δέντρο, αποκαλύπτονται όλοι οι εσώτεροί του φόβοι και κλιμακούται η τρέλα του φίλου του, διπλή αντανάκλαση του ίδιου. Ο πρώην υπουργός έχει μπει στο πετσί του ρόλου ενός αγοριού και «ξεναγεί» τον κολλητό του σε αυτό το παραληρηματικό μικροσύμπαν. Στην κορύφωση των συμβάντων, ο ήρωας δέχεται επίσκεψη από την Πρωθυπουργό, που του αναθέτει ν’ αναζητήσει το μισοπαγωμένο πτώμα του παλιού του φίλου μέσα στο σκοτάδι. Και σ’ αυτό το σημείο πληροφορείται την εγκυμοσύνη της συζύγου του με την οποία έχει απομακρυνθεί και παρευρίσκεται στη γέννα του πρώτου τους γιου. Μοιάζει σαν το πένθος του άνδρα αυτού να οδηγεί σε αποδοχή της απώλειας μέσω μιας σειράς μεταφυσικών εμπειριών και, ως happy end, στην επανασύνδεση του ζευγαριού.

Εφιάλτες στην εξοχή

ian-mcewanΤο μυθιστορηματικό σύμπαν του Μακ Γιούαν είναι απειλητικό, «παραπέμπει στα ονειρικά τοπία του Ντε Κίρικο και στον ερωτισμό του Μπαλτύς», όπως έγραψαν κάποιοι λογοτεχνικοί κριτικοί. Η αφήγηση κινείται ανάμεσα σ’ ένα καλοκαίρι και στην επόμενη άνοιξη, χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο ο ήρωας πρέπει να ζήσει όλες αυτές τις έντονες εμπειρίες. Ο πόνος για την απώλεια της κόρης του επιδρά πάνω στην αίσθηση του Χρόνου, και αυτό υποστηρίζεται θεωρητικά στο βιβλίο από την έννοια της Σχετικότητας: ο χρόνος μπορεί να είναι ρευστός και μη-δομημένος, και αυτό μετατρέπει το μυθιστόρημα του Μακ Γιούαν σε ιστορία ταξιδιού μέσα στον χρόνο. Ο Στήβεν έχει μια σχεδόν μεταφυσική εμπειρία: βλέπει τους γονείς του σαν νεαρό ζευγάρι σε μια pub, την εποχή πριν τον γάμο τους και φυσικά πριν τη γέννησή του. Αυτό το ανεξήγητο όραμα συνδέεται με μιαν εξίσου ανεξήγητη ευμεταβλητότητα του χρόνου. Στο κέντρο αυτής της πρωτότυπης αφήγησης εμφανίζεται ο ίδιος ως παιδί στο παράθυρο της pub και αντικρύζει τη μελλοντική του μητέρα. Τότε εκείνη αποφασίζει να μην κάνει άμβλωση και να τον κρατήσει.

Η κυρία πρωθυπουργός

Η χαλαρή σύνδεση των επί μέρους ζητημάτων που ανοίγει το μυθιστόρημα γίνεται σφιχτότερη εννοιολογικά με συνδετικό κρίκο τη θλίψη, που αποσυνθέτει την ενότητα χώρου και χρόνου κι επαναπροσδιορίζει υπαρξιακά το βίωμα της στιγμής. Εξωτερικά στοιχεία υποστηρίζουν τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα του βιβλίου, καθώς ο συγγραφέας έγραψε το Χαμένο παιδί κατά την περίοδο μετά το διαζύγιό του, όταν επιδίωκε να κερδίσει δικαστικά την επιμελητεία των παιδιών του. Ο ΜακΓιούαν, τοποθετώντας το μυθιστόρημά του αρκετά χρόνια μετά την εποχή της Θάτσερ, σε αυτό το «άχρονο μέλλον» για το οποίο η ίδια η Θάτσερ συχνά μιλούσε δημοσίως, διακινδύνεψε να γράψει πολιτική λογοτεχνία. Το γεγονός ότι η Θάτσερ δεν κατονομάζεται μέσα στο βιβλίο δεν ακυρώνει την απόλυτη ταύτισή της, στη συνείδηση του αναγνώστη, με την εξηνταπεντάχρονη κυρία που περιγράφει ο συγγραφέας. Η Βρετανία του ΜακΓιούαν στο «Χαμένο Παιδί» μοιάζει πολύ με την άψυχη σημερινή Βρετανία. Κάθε έννοια κοινωφελούς πολιτικής υποχωρεί μπροστά στην κυρίαρχη κουλτούρα της συναλλαγής, της αποτελεσματικότητας και του κέρδους. Τα σχολεία ξεπουλιούνται, τα σπίτια σπανίζουν για αγορά, η φύση αποδιοργανώνεται. Η Αντιπολίτευση είναι σκιώδης, η Αστυνομία οπλοφορεί.

Ο ΜακΓιούαν μισεί τον θατσερισμό, αλλά χειρίζεται την απέχθειά του με μέτρο και χιούμορ. Ακόμη και οι νέες καλλιέργειες στη βρετανική εξοχή φαντάζουν στο βιβλίο σαν αιχμές κατά αυτής της πολιτικής. Ο ενάγων, δια στόματος του οποίου μιλά ο Μακ Γιούαν, είναι ο ήρωάς του, ο Στήβεν Λιούις. Όμως η σκιαγράφηση αυτής της προσωπικότητας δεν απαλλάσσεται από τετριμμένες παραδοχές για τους παραδοσιακούς ρόλους των δύο φύλων, ούτε πρωτοτυπεί στην αντίστιξή της προς τους δευτερεύοντες χαρακτήρες, που παραμένουν αποκρυσταλλωμένοι και σχηματικοί. 

Νίκος Ξένιος εκπαιδευτικός και συγγραφέας

altΧαμένο παιδί
Ίαν Μακ Γιούαν
Μτφρ: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Πατάκη 2013
Σελ. 398, τιμή € 17,90

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ IAN McEWAN

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ