alt

Για το βιβλίο του Ισμαήλ Κανταρέ «Η αποκλεισμένη» (μτφρ. Νίκος Αναγνώστου, εκδ. Μεταίχμιο)

Του Νίκου Ξένιου

Ένας σωρός από βιβλία έχει κυλήσει στο πάτωμα, που στις ράχες των αναγράφονται τοπωνύμια ζοφερά, τόποι αυχμηροί: Ενέδρα στα Τρία Πηγάδια, Τάφρος των Κλεφτών, Κακοτράχαλα Ριζά, Καταραμένος Αυχένας. Περιπλανώμενος στις ατραπούς και στους δαιδάλους της συνείδησής του, ο θεατρικός συγγραφέας Ρουντιάν Στεφά επιδίδεται σε μιαν απονενοημένη προσπάθεια να βάλει τις σκέψεις, τις παραστάσεις και τις ενοχές του σε τάξη.

Στη χώρα του κυριαρχεί η απαγόρευση, ο έλεγχος, ο περιορισμός. Την ελευθερία του καθηλώνουν αλυσίδες που έχουν τις απολήξεις τους στις ζωές των άλλων. Ο Ρουντιάν προσκαλείται στο Κομματικό Γραφείο, όπου ανακρίνεται για μια υπόθεση αυτοκτονίας που ακροθιγώς σχετίζεται με τους πολιτικούς υπαινιγμούς του τελευταίου του έργου κατά του καθεστώτος. Η επαφή του με τον ανακριτή ελάχιστα διασαφεί την τραγική ιστορία στην οποία εν αγνοία του έχει εμπλακεί. Όμως ο ρυθμός αποκάλυψης του βαθμού ευθύνης του είναι ασθματικός.

altΣτην «Αποκλεισμένη» (εκδ. Μεταίχμιο) του Ισμαήλ Κανταρέ, η νεαρή Λίντα Μπ. ονειρεύεται να λήξει ο πενταετής αποκλεισμός της στην αλβανική επαρχία λόγω των πολιτικών πεποιθήσεων του πατέρα της. Η παιδική της φίλη Μιγκένα προσφέρεται να μετατραπεί σε «όχημα» φαντασιακής εκπλήρωσης του πόθου της για έξοδο από τον «Άδη» αυτόν του αποκλεισμού. Επειδή το όνειρο της Λίντα Μπ. είναι να ταξιδέψει στα Τίρανα και να γνωρίσει το ίνδαλμά της, τον συγγραφέα Ρουντιάν Στέφα, η Μιγκένα αναλαμβάνει να το κάνει αντ΄αυτής. Έτσι ο Ρουντιάν υπογράφει μια προσωπική αφιέρωση και στέλνει, μέσω της Μιγκένα, ένα αντίτυπο του τελευταίου έργου του στη Λίντα, με αποτέλεσμα να κορυφωθεί ο πλατωνικός της έρωτας γι’αυτόν. Η νεαρή «αποκλεισμένη» εύχεται να πάθει καρκίνο του μαστού για να της επιτραπεί μια εικοσιτετράωρη επίσκεψη στο Ογκολογικό Νοσοκομείο των Τιράνων, της πόλης που γι’αυτήν ισοδυναμεί με την ελευθερία: η γιατρός της ανακοινώνει ότι είναι υγιής, και η είδηση αυτή αρτιμέλειας και υγείας ισοδυναμεί με τον υπαρξιακό της θάνατο, τη σκλαβιά, καθώς και με πολιτικό συμβολισμό του αδιεξόδου που επιφέρει η ιδεολογική χειραγώγηση.

Η σειρά των «υποκαταστάσεων» συνεχίζεται, καθώς η εξουσιοδοτημένη Μιγκένα και ο Ρουντιάν μπλέκονται σε μια ερωτική σχέση που μολύνεται από τύψεις συνειδήσεως και μεταπτώσεις της Μιγκένα και οδηγεί τον συγγραφέα σε χειροδικία εις βάρος της. Οι τόμοι με τους τίτλους των κακοτράχαλων τοπωνυμίων και των αδιάβατων περασμάτων κυλούν από τη βιβλιοθήκη στο πάτωμα, στις παρυφές της υπαρξιακής απελπισίας. Μετά τον χωρισμό τους, η ερωτική αντικαταστάτρια επιχειρεί να μεταφέρει το ερωτικό άγγιγμα του συγγραφέα στη ματαιωμένη Λίντα Μπ., σε μια αισθησιακή σκηνή που παρερμηνεύεται και στιγματίζει ηθικά τις δυο φίλες στη στενόμυαλη και κατευθυνόμενη κοινή γνώμη της επαρχίας. Και τα καθέκαστα αυτά αποκαλύπτονται στον αναγνώστη με μια σειρά χρονικών αντιμεταθέσεων, ενταγμένα σε καταιγισμό ερωταπαντήσεων κι εκμυστηρεύσεων κυριολεκτικά «κεντημένων» από τον Κανταρέ πάνω σε σταθερό καμβά, που συνιστά και το στίγμα του: την αποκάλυψη των κακοποιών επιδράσεων του ανελεύθερου καθεστώτος στη συνείδηση του δημιουργού .

alt

Κάθε παραγγελία συγγραφής θεατρικού έργου, κάθε παρέμβαση της λογοκρισίας, κάθε μικρή λεπτομέρεια στρεβλωμένη από τα κομματόσκυλα της Κεντρικής Επιτροπής μπορεί να επιφέρει την καταστροφή του συγγραφέα, του έργου του και μαζί όσων εμπλέκονται σ’ αυτό: μια νομοτέλεια που υποτάσσει κάθε άλλη αναγκαιότητα στην επείγουσα ανάγκη έκφρασης του εκ φύσεως ανυπότακτου καλλιτέχνη, ο οποίος και μεταπίπτει τεχνοτροπικά, από τον χαρακτηριστικό σοσιαλιστικό ρεαλισμό έως τον απόλυτο υπερρεαλισμό, ανακλώντας, έτσι, τα στάδια πολιτικής συνειδητοποίησης και χειραφέτησής του. Στήνοντας το θέατρο μέσα στο μυθιστόρημα, ο Κανταρέ από τη μια αντιπαραβάλλει το Φάντασμα του δολοφονημένου με τον Φονιά του κι από την άλλη το ίδιο Φάντασμα με την Επιτροπή Ανάκρισης του φόνου, χρωματίζοντάς το ανά περίπτωσιν με τα ζοφερά χρώματα της οριστικής ήττας. Αυτή είναι μια ολόκληρη σκηνή του «ύποπτου» για το καθεστώς έργου του θεατρικού συγγραφέα Ρουντιάν Στέφα που παρεισφρέει στα μύχια της ψυχής του αναγνώστη, και κατ’επέκτασιν στον ψυχισμό της «αποκλεισμένης» έφηβης, περιγράφοντας, τόσο εξωτερικά, όσο και στις βαθύτερες ηθικές συντεταγμένες του, την καταπιεστική πολιτική γραφειοκρατία που πλαισιώνει την εξέλιξη του δράματος. Ο Ρουντιάν καλείται ν’απολογηθεί για την ανθρώπινη τραγωδία ολόκληρη.

Από κεφάλαιο σε κεφάλαιο βαθμηδόν ο Κανταρέ συστήνει την καλλιτεχνική δημιουργία ως αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής πραγματικότητας. Πιστός στα αριστοτέλεια κατηγορήματα δόμησης του μύθου, επιλέγει ως αλληγορία απόδοσης της καλλιτεχνικής ελευθερίας τη λύρα του Ορφέα, που επιχειρεί εις μάτην μια κάθοδο στα σκοτάδια του Άδη για να συναντήσει και να κοιτάξει κατάματα την απαγορευμένη του Ευριδίκη. Η μετάπλαση του μύθου είναι συναρπαστική, καθώς ο φύλακας Κέρβερος και οι θεοί του Ολύμπου παρομοιάζονται με τον κομματικό μηχανισμό, που λειτουργεί κατασταλτικά, τόσο για την καλλιτεχνική δημιουργία, όσο και για την πηγαιότητα και φρεσκάδα της ύπαρξης και θέλησης για ζωή που ενσαρκώνεται από την τραγική «αποκλεισμένη» του ηρωϊδα.

Ο Ισμαήλ Κανταρέ κατείχε, στο παλιό αλβανικό καθεστώς, θέση που του επέτρεπε να ταξιδεύει στο εξωτερικό, σε εποχές όπου ελάχιστοι συμπατριώτες του είχαν ένα τέτοιο προνόμιο. 

Ο Ισμαήλ Κανταρέ κατείχε, στο παλιό αλβανικό καθεστώς, θέση που του επέτρεπε να ταξιδεύει στο εξωτερικό, σε εποχές όπου ελάχιστοι συμπατριώτες του είχαν ένα τέτοιο προνόμιο. Ως εκ τούτου είναι σε θέση ν΄αντιληφθεί την τραγικότητα των αποκλεισμών και των απαγορεύσεων. Το «Παλάτι των Ονείρων» του (1981), απαγορευμένο από το καθεστώς του Ενβέρ Χότζα, του είχε ανοίξει τον δρόμο για συγγραφική καριέρα στη Γαλλία, όπου πρωτοεκδόθηκε από τις εκδόσεις Fayard. Έχοντας ήδη ζήσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη Γαλλία , τιμήθηκε με το Man Booker International για το σύνολο του έργου του, ενώ το 2009 πήρε το «Νόμπελ των ισπανόφωνων» Principe de Asturias de las Letras και ταυτόχρονα το βραβείο Balkanika για το μυθιστόρημα «Η αποκλεισμένη», όταν συνυποψήφιός του ήταν ο Δημήτρης Νόλλας με τη νουβέλα «Ναυαγίων πλάσματα» (εκδ. Κέδρος). Στην «Αποκλεισμένη» του, η εναλλαγή των θεατρικών σκηνών με τις σκηνές ανάκρισης ακολουθεί πυρετώδη κλιμάκωση, αντάξια της μεγάλης παράδοσης της προκατόχου αντισταλινικής πολιτικής λογοτεχνίας, από το «Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ» του Σολτζενίτσιν έως και την «Υπόθεση Τουλαγέφ» του Βικτόρ Σερζ και το «Κιβώτιο» του Άρη Αλεξάνδρου.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


b182033

Η αποκλεισμένη
Ισμαήλ Κανταρέ
Μτφ: Νίκος Αναγνώστου
Μεταίχμιο, 2013
Σελ. 212, Τιμή € 12,20

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΙΣΜΑΗΛ ΚΑΝΤΑΡΕ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ [Marente de Moor] «Η Ολλανδή παρθένος» (μτφρ. Γιάννης Ιωαννίδης), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας Μο...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ