Για το μυθιστόρημα του Τρεβάνιαν (Trevanian) «Το καλοκαίρι της Κάτια» (μτφρ. Αιμιλία Χρονοπούλου, εκδ. Anubis). Ποιος είναι ο συγγραφέας και ποια η πραγματική ιστορία του.
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Τις τελευταίες δεκαετίες συχνά γίνεται λόγος για ποπ κουλτούρα και στο μυθιστόρημα, όταν «υψηλό» και «χαμηλό» παντρεύονται ταιριαστά μεταξύ τους. Αυτό το χαρακτηριστικό φαίνεται να αφορά και τα έργα του Τρεβάνιαν, κατά κόσμον Ρόντνεϊ Ουίλιαμ Γουίτακερ, ο οποίος είχε χαρακτηριστεί κάποτε ως «ο μοναδικός συγγραφέας βιβλίων αεροδρομίου που μπορεί να συγκριθεί με τον Ζολά, τον Ίαν Φλέμινγκ, τον Πόε, τον Τσώσερ».
Ποιος ήταν ο Τρεβάνιαν
Ο Τρεβάνιαν γεννήθηκε το 1931 στη Νέα Υόρκη και σπούδασε θέατρο στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον. Κατόπιν, πολέμησε στον Πόλεμο της Κορέας και μετά από την επιστροφή του στις ΗΠΑ, ακολούθησε ακαδημαϊκή πορεία. Δημοσίευσε το πρώτο του μυθιστόρημα, με τον τίτλο The eiger sanction, σε ηλικία σαράντα ετών, κάνοντας με αυτόν τον τρόπο το πέρασμα στον χώρο της πεζογραφίας. Το βιβλίο, που ενέπνευσε την ομότιτλη κινηματογραφική μεταφορά του Κλιντ Ίστγουντ που στην Ελλάδα προβλήθηκε ως «Ο Δολοφόνος των Άλπεων», ήταν το πρώτο σε μια σειρά από επιτυχημένα μυθιστορήματα. Τα βιβλία του Τρεβάνιαν έγιναν παγκόσμια μπεστ σέλερ, αποσπώντας συγχρόνως και επαινετικές κριτικές.
Κατάσκοποι και εξολοθρευτές άγγελοι, κακόφημες συνοικίες, αγωνία, καθώς και κοινωνική κριτική: αυτά τα στοιχεία συναντάμε στα μυθιστορήματα του Τρεβάνιαν.
Ο συγγραφέας πεάθνε το 2005, στην Αγγλία. Παρά τη μεγάλη επιτυχία που σημείωναν τα βιβλία του, ο ίδιος δίσταζε να αποκαλύψει για καιρό την πραγματική του ταυτότητα.
Το καλοκαίρι της Κάτια
Κατάσκοποι και εξολοθρευτές άγγελοι, κακόφημες συνοικίες, αγωνία, καθώς και κοινωνική κριτική: αυτά τα στοιχεία συναντάμε στα μυθιστορήματα του Τρεβάνιαν. Το καλοκαίρι της Κάτια, που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Anubis, στη μετάφραση της Αιμιλίας Χρονοπούλου, εντάσσεται στην κατηγορία του θρίλερ, και στη γραφή του αποτυπώνεται η ικανότητα του δημιουργού του να υφαίνει ατμοσφαιρικά μυστήρια μεγάλης αναγνωστικής έντασης.
Η ιστορία εκτυλίσσεται στη γαλλική χώρα των Βάσκων, στο χωριό Σαλί-λε-Μπαν, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στις πρώτες κιόλας φράσεις ο συγγραφέας κάνει λόγο για μια επιφανειακή ηρεμία, η οποία όμως πρόκειται να διαταραχθεί:
«Κάθε συγγραφέας που έχει καταπιαστεί μ’ εκείνο το τελευταίο καλοκαίρι πριν το Μεγάλο Πόλεμο, έχει νιώσει την ανάγκη να μιλήσει για την ασυνήθιστη τελειότητα του καιρού: τις ατέλειωτες μέρες φλογερών γαλανών ουρανών με τα λευκά ανάρια σύννεφα να κυλούν νωθρά, τα αργόσυρτα δειλινά από λεβάντα δροσισμένα με αύρες απαλές, το πρωινό κελάηδισμα και τις λοξές, κίτρινες αχτίδες».
Ο τρόμος που έμελλε να συγκλονίσει απροσδόκητα την ανθρωπότητα, εισχωρεί πρώτα πρώτα στη ζωή του πρωταγωνιστή, του νεαρού ασκούμενου γιατρού Ζαν-Μαρκ Μονζάν, που αναλαμβάνει να γίνει ο καλοκαιρινός βοηθός του διάσημου δόκτορα Γκρος, που «είχε τη φήμη εραστή και διαβόλου μεταξύ των ασθενών του». Η Κάτια, που αναφέρεται στον τίτλο, δεν θα αργήσει πολύ να κάνει την εμφάνισή της: έρχεται και βρίσκει αποφασιστικά τον Ζαν-Μαρκ μια ημέρα, ζητώντας του να βοηθήσει τον δίδυμο αδερφό της, τον Πολ, που χτύπησε το χέρι του αφού έπεσε από το ποδήλατό του.
Ο Ζαν-Μαρκ ακολουθεί την Κάτια στην απομονωμένη οικογενειακή της έπαυλη και με το που γνωρίζει τον τραυματία Πολ, του προκαλεί αμέσως εντύπωση η ομοιότητα που τα δυο αδέρφια φέρουν μεταξύ τους. Οι εκπλήξεις, όμως, δεν σταματούν εδώ: η οικογένεια Τρεβίλ, με την ιδιόρρυθμη συμπεριφορά της, φαίνεται να κρύβει κάποιο σκοτεινό μυστικό. Αυτό προσπαθεί να ανακαλύψει ο πρωταγωνιστής και όσο τον απορροφά το μυστήριο, άλλο τόσο τον παρασέρνει ο νεανικός του έρωτας για την Κάτια. Η εμμονή με το πρόσωπό της τον συντροφεύει σε όλο το βιβλίο. Είναι ενδεικτικό το παρακάτω απόσπασμα, στο οποίο, με ελαφρώς κωμική διάθεση, ο Τρεβάνιαν τοποθετεί τους ήρωές του σε μια βασκική γιορτή:
«Στη διάρκεια της επόμενης ώρας, χόρεψα αρκετές φορές με την Κάτια· και μία φορά με τη γιαγιά κάποιου· κι άλλη μία με τη γεροντοκόρη θεία κάποιου άλλου. Και η Κάτια χόρεψε με έναν έφηβο που οι φίλοι του τον είχαν σπρώξει προς το μέρος της ενώ τραύλιζε κατακόκκινος· και με έναν ηλικιωμένο που παραπατούσε λιγάκι από το κρασί ενώ χαμογελούσε πλατιά κουνώντας το χέρι σε όλους τους φίλους του για να σιγουρευτεί πως είχαν δει την τολμηρή του κατάκτηση».
Όπως πολλοί νεανικοί έρωτες, έτσι και αυτός οδηγεί στη ματαίωση. Στο τέλος του βιβλίου, μια ανατροπή αλλάζει τα δεδομένα, η οποία συνδέεται με το θέμα της σεξουαλικής κακοποίησης, αλλά και με αυτό που σήμερα θα χαρακτηρίζαμε «ρευστότητα της ταυτότητας φύλου». Ο συγγραφέας προτίθεται να εξερευνήσει αυτά τα μονοπάτια στο έτος 1983, οπότε, αναπόφευκτα, απηχεί κάποιες απόψεις που ίσως σήμερα φαντάζουν κάπως παρωχημένες – κάποια σημεία έχουν την αύρα του «Ψυχώ» του Χίτσκοκ. Το ύφος του, όμως, πάντοτε μαρτυρά την έντονη ευαισθησία με την οποία κοιτά τους χαρακτήρες του.
Μια ιστορία που εστιάζει στο πώς η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο συχνά θέλουμε να πιστεύουμε.
Ο Τρεβάνιαν έγραψε το Καλοκαίρι της Κάτια μετά από ένα μεγάλο συγγραφικό διάλειμμα πέντε περίπου χρόνων. Επιστρέφοντας στην πεζογραφία, θέλησε να στήσει ένα μυθιστόρημα διαφορετικό από τα προηγούμενά του: έτσι ίσως εξηγείται και η επιλογή της χώρας των Βάσκων ως σκηνικού. Μια ιστορία που εστιάζει στο πώς η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο συχνά θέλουμε να πιστεύουμε.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
To προσωνύμιο Trevanian αποτελεί ένα από τα φιλολογικά ψευδώνυμα του Rodney William Whitaker, ενός πολυτάλαντου συγγραφέα με ξεχωριστή φωνή στη διεθνή λογοτεχνία. Γεννήθηκε το 1931 στη Νέα Υόρκη και απεβίωσε το 2005 στην Αγγλία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, The eiger sanction, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο τρία χρόνια αργότερα με πρωταγωνιστή και σκηνοθέτη τον Clint Eastwood.
Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα The loo sanction, Η λεωφόρος (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ-Λαϊνά, εκδ. Πόλις), Σιμπούμι (μτφρ. Απόστολος Πρίτσας, εκδ. Πόλις), το οποίο θεωρείται και το κορυφαίο έργο του, και Το Καλοκαίρι της Κάτια. Τα βιβλία του, παρόλο που συχνά χαρακτηρίζονται ως θρίλερ, ξεχωρίζουν για το ειρωνικό ύφος, την κοινωνική κριτική και τη βαθιά λογοτεχνική προσέγγισή τους. Μεταγενέστερα έργα του το μυθιστόρημα Incident at Twenty-Mile (1998), η συλλογή διηγημάτων Hot night in the city (2000) και το ημι-αυτοβιογραφικό The crazyladies of Pearl Street (2005), που κυκλοφόρησε λίγο πριν το θάνατό του.
Ο Trevanian άφησε πίσω του σημαντικό έργο, που οι νεότερες γενιές συνεχίζουν να διαβάζουν με μεγάλο ενδιαφέρον, ενώ αρκετά από τα βιβλία του έχουν πλέον γίνει cult.
