Για το μυθιστόρημα της Πάουλα Βάσκες (Paula Vazquez) «Σπίτι από βιβλία και πηλό», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Δέσποινας Δρακάκη.
Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη
Η Αργεντινή συγγραφέας Πάουλα Βάσκες μεταπλάθει στο Σπίτι από βιβλία και πηλό (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός) τα βιώματά της σε ένα βιβλιφιλικό μυθιστόρημα-προσωπική κατάθεση για την απώλεια και τη σημασία των βιβλίων.
Η Βάσκες γεννιέται έξω από το Μπουένος Άιρες, σε ένα χωριό χωρίς πλατεία, χωρίς βιβλιοπωλείο ούτε και βιβλιοθήκη. Μεγαλώνει σε ένα σπίτι χωρίς βιβλία. Το πρώτο της απόκτημα είναι ένα λεξικό, τα λήμματα του οποίου διαβάζει κάθε βράδυ για χρόνια. Και από τη στιγμή που αποκτά πρόσβαση σε βιβλιοθήκες, αρχίζει να διαβάζει ακατάπαυστα. Γίνεται δικηγόρος, καθηγήτρια Πανεπιστημίου, ασχολείται με την πολιτική, βγάζει πολλά χρήματα. Συνεχίζει να διαβάζει πολύ, γράφει δικά της βιβλία. Κάποια στιγμή χάνει τη μητέρα της, ένα πρόσωπο πολύ σημαντικό γι’ αυτήν, και το γεγονός αυτό σημαδεύει τη ζωή της. Την περίοδο του πένθους για τον χαμό της μητέρας της, αποφασίζει με ένα φίλο της να ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο στη Βαρκελώνη. Το ονομάζει Lata Peinada και φιλοξενεί στα ράφια του έργα, κυρίως, της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας.
Όσο παράξενο κι αν φαίνεται σε κάποιους το γεγονός ότι δύο Αργεντινοί ανοίγουν ένα βιβλιοπωλείο στη Βαρκελώνη, εκείνοι δεν πτοούνται. Κάνουν αυτό το βήμα γιατί θεωρούν ότι η λογοτεχνία είναι «ένα ανοιχτό παράθυρο προς ένα πιο πλατύ κομμάτι του κόσμου». Ούτε υπολογίζουν πόσα άλλα βιβλιοπωλεία υπάρχουν στην πόλη, αφού το άνοιγμα ενός βιβλιοπωλείου δεν είναι για όλους αριθμητική υπόθεση. Το οργανώνουν με μεράκι και αγάπη, και αυτό έχει αντίκτυπο στον τρόπο που το υποδέχονται οι άνθρωποι γύρω τους. Στον καλαίσθητα διαμορφωμένο χώρο του βιβλιοπωλείου, η μουσική είναι επίσης εξίσου σημαντική με τα βιβλία. Γιατί «η μουσική δημιουργεί ένα ανεξίτηλο χνάρι αναμνήσεων».
Παράλληλα με το άνοιγμα του βιβλιοπωλείου, η Βάσκες μένει έγκυος. Το να γίνει μητέρα και σύζυγος δεν ήταν ποτέ ένας από τους στόχους της. Για κείνη η ζωή πάντα βρισκόταν μπροστά, πέρα και μετά από τις ρίζες και την οικογένεια. Δεν ήθελε να ακολουθήσει την πορεία της μητέρας της, η οποία εγκατέλειψε τις σπουδές της για να ασχοληθεί με εκείνη και τα αδέρφια της.
Το θέμα της μητρότητας
Τώρα, όμως, η προοπτική του ερχομού ενός μωρού, βάζει εκείνη και τον σύζυγό της σε μια ευχάριστη αναμονή, γεννά μέσα της επιθυμίες που δεν έχει ξανανιώσει. «Η μητρότητα είναι γι’ αυτήν ο πιο ριζοσπαστικός τρόπος ελπίδας.» Ελπίζει στο θαύμα, στη δημιουργία μιας τέλειας νέας ύπαρξης, μιας ζωής που θα έρθει από το δικό της σώμα, μιας ζωής με απαιτήσεις και προκλήσεις πρωτόγνωρες, μιας ζωής που θα αλλάξει τα πάντα. Όμως την εγκυμοσύνη ακολουθεί μια αποβολή, στη συνέχεια έρχεται και μια δεύτερη. Η απώλεια αυτή της φέρνει μια αίσθηση ματαίωσης, αποτυχίας, ακόμα και ενοχής.
Μια μητρότητα φεμινιστική, που δεν περιορίζει, δεν αποκλείει τη δημιουργικότητα σε άλλους τομείς, δεν εγκλωβίζει και δεν στερεί τίποτα από τη γυναίκα-μητέρα.
Μέχρι να διαπιστωθεί το πρόβλημα που αντιμετωπίζει και να βρεθεί η λύση, περνάει από διάφορα στάδια. Αλλάζουν τα συναισθήματά της απέναντι στον εαυτό της και στους άλλους. Εκείνο που μένει σταθερό είναι η δύναμη και η επιμονή της. Η θέλησή της να τα καταφέρει. Ονειρεύεται μια μητρότητα κάπως διαφορετική, θεωρημένη σε ένα άλλο επίπεδο, αυτό του όλου. Μια μητρότητα φεμινιστική, που δεν περιορίζει, δεν αποκλείει τη δημιουργικότητα σε άλλους τομείς, δεν εγκλωβίζει και δεν στερεί τίποτα από τη γυναίκα-μητέρα. Μια μητρότητα που έχει ως γνώμονα μόνο την αγάπη και τη χαρά.
Τον ίδιο καιρό η Βάσκες παίρνει μέρος σε εργαστήριο κεραμικής. Μαθαίνει να χρησιμοποιεί τον πηλό, αυτή την πρώτη ύλη που το νερό τη διαλύει αλλά η φωτιά την κάνει ανθεκτική και χρήσιμη. Ανακαλύπτει πράγματα για τον εαυτό της και τον κόσμο.
Οι διακειμενικές αναφορές
Οι επιρροές που έχει δεχτεί η συγγραφέας από ανθρώπους της τέχνης είναι παρούσες σε όλη την έκταση του κειμένου. Ποιητές, συγγραφείς, γλύπτες, όλοι τους γνώστες και μελετητές της ανθρώπινης φύσης, είναι παρόντες στο κείμενο, τα αποφθέγματα τους γίνονται συχνά πυξίδα στις δυσκολίες της ζωής της. Το μυθιστόρημα βρίθει διακειμενικών αναφορών, κάνοντάς μας κοινωνούς της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας και παραθέτοντας ποιήματα ή αποσπάσματα κειμένων που έχουν πολύ ενδιαφέρον και δένουν με την ψυχολογική κατάσταση και τη φάση στην οποία βρίσκεται η συγγραφέας.
Χαρτογραφεί τις απώλειές της, αλλά και τα βήματα που κάνει για να πετύχει τους στόχους της.
Η Βάσκες παραθέτει στο μυθιστόρημα την προσωπική της διαδρομή, περιγράφοντας στιγμές από την παιδική της ηλικία ως την ενηλικίωση, δίνοντας έμφαση στην εποχή που έχασε τη μητέρα της, που αποφάσισε να ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο στην άλλη άκρη του ωκεανού, και, κυρίως, στην προσπάθειά της να αποκτήσει ένα παιδί, και στις δυσκολίες που αντιμετώπισε. Χαρτογραφεί τις απώλειές της, αλλά και τα βήματα που κάνει για να πετύχει τους στόχους της.
Μια προσωπική κατάθεση ψυχής για την απώλεια, για τον πολύπλευρο ρόλο της γυναίκας, για τη σημασία των βιβλίων και την ιδιαίτερη λειτουργία των λέξεων, για την κινητήρια δύναμη που βοήθησε την ίδια να υπερπηδήσει εμπόδια και δυσκολίες και δεν είναι άλλη από την επιθυμία της για ζωή και δημιουργία. Η μετάφραση της Δέσποινας Δρακάκη είναι λειτουργική και άψογη.
*Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Ανοίγοντας ένα βιβλιοπωλείο σημαίνει ότι καθιερώνεις έναν τόπο γεμάτο φωνές και τις άπειρες δυνατότητές τους για διάλογο. Με το άνοιγμα ενός βιβλιοπωλείου κυρίως οργανώνεις τον χώρο για τη γονιμότητα που συνεπάγονται η ανάγνωση και οι εκβολές της προς τη συζήτηση. Γι’ αυτό, μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις που χρειάστηκε να πάρουμε ήταν με ποια κριτήρια θα ομαδοποιήσουμε τα βιβλία.»
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
H Πάουλα Βάσκες γεννήθηκε το 1984 στην Αργεντινή. Είναι συγγραφέας, βιβλιοπώλισσα και διαχειρίστρια πολιτιστικών οργανισμών. Είναι η συνιδρύτρια του βιβλιοπωλείου Lata Peinada, στη Βαρκελώνη και στη Μαδρίτη, που είναι αφιερωμένο αποκλειστικά στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία.
Έχει εκδώσει τη συλλογή διηγημάτων La suerte de las mujeres (2017), για την οποία τιμήθηκε με βραβείο από το Fondo Nacional de las Artes της Αργεντινής, ενώ ο τίτλος προβλήθηκε στο εθνικό περίπτερο της χώρας στην Έκθεση της Φρανκφούρτης, και το μυθιστόρημα Las Estrellas (2019). Έχει αρθρογραφήσει σε περιοδικά όπως τα Cuadernos Hispanoamericanos, Infobae, Pliego Suelto και Revista Crisis, ενώ πλέον γράφει στο Abril, το λογοτεχνικό ένθετο του εντύπου El Periódico. Από το 2021 είναι η πολιτιστική ακόλουθος στην πρεσβεία της Αργεντινής στην Ισπανία.
