Apartheid signs trainstation

Για το μυθιστόρημα του Τζον Μάξγουελ Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ατίμωση» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 30 Ιουνίου 1991, έπειτα από 43 χρόνια σκληρού ρατσισμού που είχε επιβάλλει το Εθνικό Κόμμα, η Νότια Αφρική αποτίναξε από πάνω της το επονείδιστο Απαρτχάιντ. Μόνο που πρέπει να καταλάβουμε πως η πραγματική Ιστορία, αυτή που περνάει σαν σβάρνα πάνω από τους ανθρώπους, δεν καθορίζεται από επετείους.

dioptra coetzee atimosi

Οι τέσσερις δεκαετίες απάνθρωπης εκμετάλλευσης των μαύρων από τους λευκούς δεν θα μπορούσαν να σβηστούν σαν σημάδια στον μαυροπίνακα που τα σαρώνει το σφουγγάρι. Η καταπίεση γεννάει βία και η αλλαγή σε ένα δημοκρατικό κράτος που θα εγγυάται την ισότητα δεν μπορεί να οικοδομηθεί από τη μια στιγμή στην άλλη.

Αυτό το γκρίζο μεσοδιάστημα, όπου όλα μπορούν να συμβούν και όπου οι αντίρροπες δυνάμεις προσπαθούν να διατηρήσουν τα κεκτημένα τους ή να τα διαρρήξουν ολότελα, περιγράφεται με ενάργεια και περισσή καθαρότητα από τον Τζον Κουτσί στο μυθιστόρημά του Ατίμωση (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα).

To δεύτερο Booker

Είναι το μυθιστόρημα που του χάρισε για δεύτερη φορά το σεπτό Βραβείο Booker (έγινε ο πρώτος συγγραφέας που το κέρδισε δύο φορές), έστω και αν δεν παρέστη ούτε εκείνη τη φορά στην τελετή βράβευσης.

Η Ατίμωση δεν είναι μόνο η ιστορία του καθηγητή Ντέιβιντ Λούρι κι ας είναι αυτός ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, κι ας είναι η ζωή του μια σειρά από δραματικές πτώσεις που από μόνες τους θα έφταναν για να κάνουν το μυθιστόρημα άκρως ενδιαφέρον κι αυτόν έναν ήρωα εξόχως συγκρουσιακό.

Κι όμως, μέσα από το προσωπικό φίλτρο του πρωταγωνιστή του, ο Κουτσί κοιτάζει την μετεξέλιξη της χώρας του (από το Απαρτχάιντ και εντεύθεν) που μοιάζει με δύσκολη γέννα με αμφίβολη την κατάληξη. Το νέο έρχεται, εφορμά θα έλεγε κανείς, ωστόσο ουδείς μπορεί να είναι σίγουρος αν θα σκορπίσει αισιοδοξία ή θα ξύσει παλιές (χαίνουσες, προφανώς) πληγές δίχως διάθεση επούλωσης.

H κατάρρευση του Λούρι

Στο πρώτο μέρος γνωρίζουμε τον καθηγητή Ντέιβιντ Λούρι. Είναι μεσήλικας, χωρισμένος δύο φορές, επίκουρος καθηγητής Επικοινωνίας στο πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν και πάνω από όλα ένας ηδονιστής που ωρέγεται διαρκώς νεαρές δεσποσύνες που συνήθως τις πληρώνει για να του προσφέρουν αυτό που ονομάζει luxe et voluple (σ.σ.: πολυτέλεια και ηδονή).

Αυτός ο «προφυλαγμένος» και απόλυτα ρυθμισμένος ερωτικός του βίος, είναι μια ζώνη ασφάλειας για τον Λούρι έως τη στιγμή που ως άλλος κυνηγός θα βρει στο δρόμο του ένα νέο «θήραμα». Μόνο που αυτή τη φορά διακινδυνεύει πολλά, καθώς πρόκειται για τη φοιτήτριά του, τη Μέλανι.

Ασυγκράτητος όπως είναι και δίχως να το πολυσκεφτεί περικυκλώνει την Μελάνι και τη ρίχνει στο κρεβάτι του. Εκ πρώτης όψεως, και ίσως με μια απλοϊκή ματιά, έχουμε να κάνουμε με ένα κλασικό A-male που διά της ισχύος του καταφέρνει να επιβληθεί σε ένα άβγαλτο κορίτσι που δεν έχει το σθένος να του αντισταθεί.

Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς πως ο Λούρι έχει βγει απίο την ίδια μήτρα που βγήκε και ο αντίστοιχος καθηγητής Ντέιβιντ Κέπες, του μυθιστορήματος του Φίλιπ Ροθ Ο καθηγητής του πόθου.

Θα μπορούσε να υποθέσει κανείς πως ο Λούρι έχει βγει απίο την ίδια μήτρα που βγήκε και ο αντίστοιχος καθηγητής Ντέιβιντ Κέπες, του μυθιστορήματος του Φίλιπ Ροθ Ο καθηγητής του πόθου (μτφρ. Νίκος Παναγιωτόπουλος, εκδ. Πόλις).

Κι όμως, η πρόθεση του Κουτσί δεν είναι να περιχαρακώσει τον ήρωά του σε ένα πορνικό «χαράκωμα» και να σημαίνει μονοσήμαντα γι’ αυτόν η ατίμωση, όταν η Μέλανι (μάλλον υποκινούμενη από τον πατέρα της ή τον ζηλότυπο φίλο της) θα κάνει επίσημη καταγγελία στις πανεπιστημιακές Αρχές κατά του Λούρι.

Η πρώτη σύγκρουση

Ό,τι θα ακολουθήσει θα είναι η αρχή της πτώσης του Λούρι. Λες και ακολουθεί τη μοίρα του αγαπημένου του Μπάυρον, για τον οποίο επιθυμεί να γράψει ένα υβριδικό βιβλίο για τις ιταλικές περιπέτειές του, το οποίο θα έχει τη μορφή όπερας δωματίου.

Κάποιοι στο συμβούλιο των καθηγητών θέλουν να τον σώσουν, αλλά οι περισσότεροι δεν ζητούν απλώς μια συγγνώμη, αλλά μια πλήρη παραδοχή των πράξεών του. Κάτι που ο ίδιος αρνείται πεισματικά να το κάνει.

Να η πρώτη σύγκρουση του παλιού κόσμου με τον νέο που μας εισάγει ο Κουτσί στο μυθιστόρημα, αλλά θα υπάρξουν κι άλλες πιο έντονες στο δεύτερο μέρος του μυθιστορήματος.

Coetzee

Ο Τζον Μάξγουελ Κούτσι γεννήθηκε το 1940 στο Κέιπ Τάουν. Σπούδασε στη Νότιο Αφρική και στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε ως καθηγητής πανεπιστημίου ως το 1983. Ο Τζ. Μ. Κούτσι ήταν ο πρώτος συγγραφέας που είχε την τιμή να του απονεμηθεί δύο φορές το βραβείο Booker. Το 2003 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Έχει επίσης τιμηθεί με το βραβείο της Κοινοπολιτείας, το Prix Etranger Femina και έχει λάβει τρεις φορές την υψηλότερη τιμητική διάκριση στη χώρα του.

Αυτό ξεκινάει με την αναγκαστική φυγή του Λούρι από το Κέιπ Τάουν (είναι εξοβελιστέος από το πανεπιστήμιο, έτσι κι αλλιώς) και την απόφασή του να βρει καταφύγιο στο απομονωμένο αγρόκτημα της κόρης του.

Αυτή η μετατόπιση είναι στην ουσία μια καθοριστική αλλαγή στο τέμπο του μυθιστορήματος όπου η εστίαση πλέον περνάει από τον Λούρι που καλύπτει «μονοφωνικά» το πρώτο μέρος, σε μια σειρά ατόμων και δράσεων που σηματοδοτούν και την ουσιαστική έγνοια του συγγραφέα.

Οι νέες συνθήκες

Η περιβόητη αναδιανομή των κτημάτων βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι πάλαι ποτέ δούλοι των λευκών, οι μαύροι, διεκδικούν το δικό τους μερίδιο στη γη. Ο Πέτρους, ένας μαύρος που ζει στο αγρόκτημα της Λούσι (της κόρης του Λούρι) δεν προσφέρει μόνο την εργασία του έναντι αμοιβής, αλλά κατέχει και ένα μέρος της γης της, με πρόθεση να την πάρει ολόκληρη.

Είναι ο μόνος που διεκδικεί κάτι που του είχαν στερήσει για χρόνια; Θα συμβεί ένα δραματικό γεγονός που θα δείξει ότι η βία σοβεί στη χώρα κι ας τέλειωσε ο καιρός του διαχωρισμού. Τρεις άντρες εισβάλλουν στο σπίτι της Λούσι. Την βιάζουν, λεληλατούν το σπίτι, βασανίζουν τον ανήμπορο Λούρι και σκοτώνουν τα σκυλιά της.

Είναι μαύροι, ζητούν εκδίκηση, το έχουν ξανακάνει, θεωρούν πως έτσι αποκαθιστούν μια αδικία ετών. Ο Λούρι αντιδρά μη αποδεχόμενος αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων, ενώ η Λούσι δέχεται ταπεινωμένη την καινούργια συνθήκη.

Μάλιστα, η Λούσι θα κάνει ακόμη μεγαλύτερη υποχώρηση. Αυτή, μια λεσβία, θα μείνει έγκυος, θα δεχθεί να κρατήσει το παιδί που κυοφορεί κι ας είναι αποτέλεσμα βίαιης πράξης, δεν θα θελήσει να συνεχιστεί η δίωξη των δραστών και δεν σκοπεύει να αφήσει το χωράφι της ακόμη κι αν ξέρει πως κινδυνεύει.

Αυτή η είναι η σπουδαιότητα του Κουτσί: από το μεμονωμένο φτιάχνει μια μεταφορά για το γενικό. Χρειάζεται μια ειλικρινής συγγνώμη, αλλά και ένα βαθύ αίσθημα συντριβής για να προχωρήσει η χώρα του έπειτα από όσα συνέβησαν τα προηγούμενα χρόνια.

Ο Λούρι αν και προσπαθεί να εξελιχθεί σε κάτι άλλο από αυτό που ήταν (προσφέρει εθελοντική εργαασία σε ένα χώρο όπου θανατώνονται παρατημένα σκυλιά) και αρχίζει να δουλεύει στο μυαλό του το βιβλίο για τον Μπάυρον, δεν μπορεί να δεχθεί τις αποφάσεις της κόρης του. Αντιδράει όπως θα έκανε ένας εκπρόσωπος του παλαιού κόσμου που ενώ είναι πολλάκις ταπεινωμένος και ατιμασμένος δεν γίνεται να δεχθεί αυτές τις σφοδρές αλλαγές που συμβαίνουν μέσα του και τριγύρω του.

Μια μεταφορά

Αυτή η είναι η σπουδαιότητα του Κουτσί: από το μεμονωμένο φτιάχνει μια μεταφορά για το γενικό. Χρειάζεται μια ειλικρινής συγγνώμη, αλλά και ένα βαθύ αίσθημα συντριβής για να προχωρήσει η χώρα του έπειτα από όσα συνέβησαν τα προηγούμενα χρόνια.

Ως γνωστόν, η βία είναι η μαμή της ιστορίας κι εδώ η βία δεν είναι άλογη, αλλά αιτιολογημένη, έστω κι αν το άλλοθί της επιτείνει το σχίσμα μεταξύ λευκών και μαύρων (αλλά, πλέον, με διαφορετικούς όρους).

Υπάρχει ευθύτητα και οριστικότητα στη γραφή του Κουτσί. Υπάρχει συγκίνηση, αλλά και οργή. Υπάρχει σύγκρουση, αλλά και μια διαρκής ανατομία της αλήθειας που συγκροτεί το κράτος που κουβαλάει τα παλιά και τα νέα υλικά του. Αυτή την αλήθεια αντικρίζει κατάματα ο Κουτσί γι’ αυτό και τούτο το μυθιστόρημα αποτελεί ένα λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο για τη Νότια Αφρική.

Τα μετέπειτα χρόνια από τη στιγμή που γράφτηκε (1999) θα αποδείξουν πως η μετάβαση από το Απαρτχάιντ ήταν, όντως, δύσκολη. Ακόμη και στις μέρες μας η διαίρεση και η κοινωνική ανισορροπία δεν έχουν αποκατασταθεί. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ομνύουν στον Μαντέλα, αλλά παραδέχονται ότι ο ίδιος και το κόμμα του δεν προχώρησαν σε ριζικές αλλαγές φοβούμενοι έναν εμφύλιο πόλεμο. Τίποτα δεν είναι εύκολο όταν μιλάμε για καμμένη γη που προσδοκά να καρπίσει ξανά.

Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. 


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Έχουν περάσει τρεις ώρες από το συμβάν, αλλά το χέρι του είναι ακόμη μουδιασμένο από τα χτυπήματα. Όταν σκέφτεται το αγόρι και τις απειλές του, βράζει από θυμό. Ταυτόχρονα ντρέπεται για τον εαυτό του. Καταδικάζει απόλυτα τις πράξεις του. Δεν έδωσε κανένα μάθημα σε κανέναν – και σίγουρα όχι σε εκείνο το αγόρι. Το μόνο που κατάφερε ήταν να αποξενωθεί ακόμη περισσότερο από τη Λούσι. Της έδειξε πώς είναι όταν καταλαμβάνεσαι από πάθος και προφανώς εκείνης δεν της άρεσε καθόλου το θέαμα» (σελ. 267-268).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Επιστρέφει τον Νοέμβρη η 3η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού

Αναβαθμισμένη, πλουσιότερη, υποσχόμενη και με πολλές εκπλήξεις θα είναι φέτος η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, η οποία επιστρέφει για τρίτη χρονιά στους Χαρουπόμυλους Λαντίτη, από τις 22 μέχρι τις 24 Νοεμβρίου 2024.

Επιμέλεια: Book Press

Όπως δηλώνουν...

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ