In the Dream House

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

To σπίτι των ονείρων (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). είναι κάτι παραπάνω από μια εκ βαθέων αλά Ουάιλντ εξομολόγηση για την ψυχολογική και σωματική κακοποίηση που υπέστη η συγγραφέας, Μαρία Ματσάδο, από την πρώην σύντροφό της. Είναι, πρωτίστως, ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα. 

antipodes carmen maria machado to spiti tvn oeniron

Η φαινομενική αποδοχή της διαφορετικότητας φαίνεται να αποτελεί ένα διαρκές αφήγημα των καπιταλιστικών μίντια. Κατά κανόνα, οι περιπτώσεις που προβάλλονται αφορούν πάντοτε τα άτομα που εξάρουν και επιβεβαιώνουν τα υπάρχοντα στερεότυπα -τα οποία και διατηρεί το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού για το φύλο, αλλά και για άλλα θέματα- και έχουν να κάνουν είτε με το κομμάτι του φιλήσυχου gay πολίτη που απλώς διεκδικεί το δικαίωμα να μιμηθεί την cis straight εμπειρία και να ζήσει ομαλά εντός του καπιταλιστικού κομφορμισμού, είτε την καρικατούρικη απεικόνιση ορισμένων ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων.

Ετεροκανονικότητα

Η παραπάνω πραγματικότητα οδηγεί σε αντίστοιχη λογοτεχνική ένδεια: το κλασικό αφήγημα της ετεροκανονικότητας αφορά, δηλαδή, το στόρυ της ανακάλυψης της ταυτότητας του ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμου και της δραματικής σύγκρουσης με το οικογενειακό περιβάλλον. Τις σπάνιες φορές που θα υπάρξει μια ιστορία για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα χωρίς η ταυτότητά τους να είναι αιτία σύγκρουσης, αναδύονται χαρακτήρες που υφίστανται μια συντονισμένη εξυγίανση, μια ετεροκανονικοποίηση που σκοπό έχει να λειάνει την διαφορετικότητα για να ταιριάξει στις νόρμες του έμφυλου σεξισμού.

Παράλληλα, στις περιπτώσεις που ένα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο εγκληματεί και παραβαίνει το νόμο, το περιστατικό ανάγεται, κατά κανόνα, σε χαρακτηριστικό παράδειγμα για την υποτιθέμενη ανηθικότητα της κοινότητας, τάχα ως αντιπροσωπευτικό είδος συμπεριφοράς κάθε ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμου, ως αήθης απόδειξη της διαβρωτικής επίδρασης της μη ετεροκανονικής ταυτότητας στην κοινωνία.

H Mατσάδο, πέρα από την επώδυνη χαρτογράφηση του προσωπικού της τραύματος, υπερασπίζεται την ανθρωπινότητα τόσο του θύματος όσο και του θύτη.

H Mατσάδο, πέρα από την επώδυνη χαρτογράφηση του προσωπικού της τραύματος, υπερασπίζεται την ανθρωπινότητα τόσο του θύματος όσο και του θύτη, θέλοντας να καταρρίψει όλα τα παραπάνω. Τα έμφυλα στερεότυπα που θέλουν τις γυναίκες περισσότερο συναισθηματικές ή σωματικά αδύναμες, δημιουργούν αφηγηματικά τετελεσμένα και επιδρούν στους τρόπους που προσλαμβάνουμε μια ιστορία κακοποίησης. Οι προκαταλήψεις για τα φύλα, δήθεν εξακριβωμένες από έναν αναξιόπιστο και μη επαληθεύσιμο επιστημονισμό, διαμορφώνουν χαλκευμένα την πρόσληψη των γεγονότων.

Ακόμα και υπό τους όρους της καλοπροαίρετης προκατάληψης (benevolent prejudice), δηλαδή στερεοτύπων που μπορεί να καταδεικνύουν σε πρώτη φάση μια επιδερμικά θετική θέαση μιας ομάδας ατόμων -όπως για παράδειγμα η αντίληψη πως οι Ασιάτες είναι καλοί στα μαθηματικά ή πως τα μαύρα άτομα έχουν καλύτερες αθλητικές επιδόσεις- τα προκατασκευασμένα συμπεράσματα καταλήγουν να μάς φυλακίζουν σε ιδεοληψίες που αγνοούν την σημαντικότητα του ατομισμού και της προσωπικής εμπειρίας.

Μάρτυρες περιστατικών

Στο Σπίτι των Ονείρων γινόμαστε μάρτυρες περιστατικών που διαδραματίζονται μετά από το υποτιθέμενο ευτυχισμένο τέλος, όταν τα δύο κεντρικά πρόσωπα ζουν πλέον μαζί και υποτίθεται πως είναι ευτυχισμένα. Το ενδεχόμενο της γυναικείας κακοποίησης από γυναίκα έχει αγνοηθεί συστηματικά επειδή για την κοινωνία μια γυναίκα είναι τόσο αδύναμη και υπόχρεη σε ορισμένα δήθεν φυσικά χαρακτηριστικά, που είναι απίθανο να μπορεί να φερθεί το ίδιο κακοποιητικά, όπως ένας άνδρας.

carmen maria machado

Η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο γεννήθηκε το 1986 στην Αλλεντάουν της Πενσυλβάνια. Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της, το Her Body and Other Parties, έφτασε στη μικρή λίστα για το National Book Award και απέσπασε πολλά και σημαντικά βραβεία. Το 2018 οι New York Times συμπεριέλαβαν το Her Body and Other Parties στα μέλη της «Νέας Πρωτοπορίας», ως ένα από τα «15 αξιοσημείωτα βιβλία γυναικών που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε και γράφουμε τη λογοτεχνία του 21ου αιώνα». Το δεύτερο βιβλίο της, το Σπίτι των Ονείρων, απέσπασε διθυραμβικές κριτικές και κέρδισε το Folio prize το 2021.

Η συγγραφέας μάς δίνει παραδείγματα ακόμα και από υποθέσεις που κατέληξαν στο φόνο, χωρίς να ληφθούν σοβαρά υπόψη από τη δικαιοσύνη. Άλλωστε, ο σεξισμός τοποθετεί τις ερωτικές γυναικείες σχέσεις υποδεέστερα από τις ετεροκανονικές, αφού για την κοινή φοβική αντίληψη είναι αδύνατο να υφίσταται μια παθιασμένη και ολοκληρωμένη σχέση χωρίς την παρουσία άνδρα.

Σε αυτό το σημείο μπορούμε να θυμηθούμε και την μελέτη της Άννας Σιμάτη, Οι Νταλίκες και τα γυναικάκια τους (εκδ. Futura). Τόσο στο βιβλίο της Ματσάδο, όσο και στη μελέτη της Σιμάτη, η αρρενωπότητα και η θηλυκότητα απεγκλωβίζονται από τις βιολογικές συνδέσεις του παρελθόντος και εξετάζονται κοινωνικά.

Η Ματσάδο παρουσιάζει τις πολλές πτυχές της butch λεσβιακής ταυτότητας, μιας και τόσο η ίδια, όσο και η πρώην σύντροφός της φαίνεται να ταυτίζονται με εκφάνσεις της αρρενωπότητας.

Η Ματσάδο παρουσιάζει τις πολλές πτυχές της butch λεσβιακής ταυτότητας, μιας και τόσο η ίδια, όσο και η πρώην σύντροφός της φαίνεται να ταυτίζονται με εκφάνσεις της αρρενωπότητας. Η αρρενωπότητα και η θηλυκότητα, όπως συμπεραίνουμε και από την προαναφερόμενη μελέτη, δεν συνδέονται απαραιτήτως με το βιολογικό φύλο, αντιθέτως, υπάρχουν θηλυκές αρρενωπότητες και ανδρικές θηλυκότητες, ποικιλία ταυτοτήτων που φιμώνεται συστηματικά από οποιαδήποτε μορφή ορατότητας.

Κοινωνική τάξη και οικονομικό στάτους

Γίνεται βέβαια φανερό μέσα από την αφήγηση πως εξίσου μεγάλο ρόλο παίζει η κοινωνική τάξη και το οικονομικό στάτους. Η κακοποιητική σύντροφος της συγγραφέως ήταν αρκετά πιο ευκατάστατη από την ίδια, χαρακτηριστικό που καταλήγει να επηρεάζει σημαντικά την διαχείριση μιας τέτοιας υπόθεσης από τη δικαιοσύνη.

Σε τελική ανάλυση, το νόημα της ιστορίας που αφηγείται η Ματσάδο δεν αφορά μια υποτιθέμενη απόδειξη πως οι ομοερωτικές σχέσεις είναι προβληματικές ή πως η ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα είναι δυσλειτουργική, αλλά πως οι ομοερωτικές σχέσεις είναι πάνω από όλα ανθρώπινες και αυτό δίνει το αναφαίρετο δικαίωμα στα μέλη της να ευτυχίσουν ή να δυστυχήσουν χωρίς κανένας να ανάγει τις λεπτομέρειες της ζωής τους σε αφήγηση υπέρ ή κατά της κοινότητας.

Η υποχρέωση της ευτυχίας για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα προκύπτει από την φοβική ρητορική των μίντια, αλλά και από τον ίδιο τον καπιταλισμό.

Η υποχρέωση της ευτυχίας για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα προκύπτει από την φοβική ρητορική των μίντια, αλλά και από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Ο πολύχρωμος καπιταλισμός (rainbow capitalism) προσχώρησε με ευκολία στον υπάρχοντα έμφυλο, με αποτέλεσμα βιομηχανίες με μοναδικό σκοπό το κέρδος να προωθούν μια εικόνα ψευδούς αποδοχής, που σκοπό έχει να λανσάρει προϊόντα που απευθύνονται στη νέα βιομηχανία του ετεροκανονικού queer.

Σε αυτή την βιομηχανία τα queer άτομα οφείλουν να ακολουθούν το ετεροκανονικό παράδειγμα και να παντρεύονται, ζώντας, υποτίθεται, το happy ever after τους, όπως ακριβώς και τα straight ζευγάρια, παρά το ότι ο γάμος ως θεσμός φαίνεται να αποτυγχάνει, χωρίς να επιφέρει την οποιαδήποτε είδους ευτυχία, αντιθέτως, όπως δείχνουν οι στατιστικές, οδηγεί συχνά σε διάλυση της σχέσης και διαζύγιο.

Το σπίτι των ονείρων, βέβαια, αποτελεί, εκτός όλων των παραπάνω, ένα γοητευτικό μεταφορικό κείμενο που μιλά για το τραύμα και την ενηλικίωση. Με αμέριστη χρήση διακειμενικότητας και αναφορών στην ποπ κουλτούρα, η συγγραφέας κινείται στα περιστατικά της παρελθούσας κακοποιητικής σχέσης με εντυπωσιακή τεχνική που παραπέμπει σε μια λογοτεχνική άσκηση για την κοινωνική αντίληψη του φαινομένου της αγάπης, ανάλογη με εκείνης του Roland Barthes στα Αποσπάσματα του ερωτικού λόγου (εκδ. Κέδρος). 

Η ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΩΣΤΑ-ΦΩΤΗ είναι συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Colombian Psycho» του Σαντιάγκο Γκαμπόα (κριτική) – Ζόφος και διαφθορά στην Κολομβία

«Colombian Psycho» του Σαντιάγκο Γκαμπόα (κριτική) – Ζόφος και διαφθορά στην Κολομβία

Για το μυθιστόρημα του Σαντιάγκο Γκαμπόα [Santiago Gamboa] (μτφρ. Δήμητρα Σταυρίδου, εκδ. Διόπτρα). Kεντρική εικόνα: κρατούμενοι σε κολομβιανή φυλακή ©  Daniel Vanderkin.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Χώρα χαμένη από καιρού, χώρα βουτηγμένη ...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ