nomanland

Για το μυθιστόρημα της Σάρα Μπέρνσταϊν [Sarah Bernstein] «Σπουδή στην υποταγή» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Nomadland». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Εκείνη τη χρονιά συμβαίνουν πολλά παράξενα πράγματα στην περιοχή: μια προβατίνα γεννά νεκρό το αρνάκι της, οι αγελάδες τρελαίνονται και πρέπει να θανατωθούν, οι κότες πρέπει να βρίσκονται υποχρεωτικά σε υπόγειο κοτέτσι. Είναι πράγματα που κανένας δεν θυμάται να έχουν συμβεί ξανά, ούτε μόνα τους, ούτε όλα μαζί. Είναι η χρονιά που έρχεται στην περιοχή εκείνη. Η ξένη. Η παράξενη. Η επικίνδυνη. Αυτή είναι η αιτία του κακού στο μυθιστόρημα της Σάρα Μπέρνσταϊν Σπουδή στην υποταγή (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα). 

Οι ντόπιοι τη μισούν και την φοβούνται. Όταν περνάει από κάπου, γυρίζουν το κεφάλι τους από την άλλη μεριά και σκεπάζουν τα μάτια των παιδιών τους. Δεν της μιλούν. Φέρονται σαν να μην υπάρχει. Εκείνη κάνει ό,τι μπορεί για να ενταχθεί στην κοινότητα. Πάντα έκανε ό,τι μπορούσε για να είναι αποδεκτή. Και τώρα, συμφώνησε να αφήσει το σπίτι της και να μετακομίσει σε αυτή τη χώρα του Βορρά, τη χώρα των προγόνων της, μετά από την παράκληση για βοήθεια που της απηύθυνε ο πρόσφατα χωρισμένος αλλά πλούσιος αδελφός της. Κι εκείνη βρίσκεται παγιδευμένη σε μια ζωή την οποία δεν επέλεξε.

Η υποταγή ως μέσον επιβίωσης και η ιδεολογική επένδυση κάθε πράξης

Η υπακοή της είναι μια συμπεριφορά προφανώς επίκτητη, που οικοδομείται σταδιακά, σε βάθος χρόνου. Από παιδί, η γυναίκα αυτή διδάσκεται πώς να καταπνίγει τα θέλω της, πώς να λειτουργεί σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις υποδείξεις των μελών της οικογένειάς της, έτσι ώστε να είναι αγαπητή. Την καθοδηγούν προς αυτή την κατεύθυνση μέσα από περίπλοκους συλλογισμούς, μεθοδικά, με πολλά επιχειρήματα και επικαλούμενοι το συναίσθημά της. Έτσι, εκείνη παραμερίζει τις δικές της επιθυμίες μπροστά στις επιθυμίες των άλλων.

Επιλέγει από μόνη της να σμικρύνεται, να διυλίζεται, να παύει να υπάρχει, έτσι ώστε να γίνει καλή και να αποδείξει την αφοσίωσή της στους άλλους...

Αποφεύγει συμπεριφορές που θα τους δυσαρεστούσαν. Υπακούει στις εντολές που της δίνουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο το να παραβλέπει η ίδια τις ανάγκες της αλλά και να επιλέγει την υποδεικνυόμενη συμπεριφορά σαν την πλέον σωστή, χρήσιμη και ευχάριστη. Ναι, πλέον δεν της επιβάλει κανείς τίποτα. Όλα τα κάνει αυτοβούλως. Επιλέγει από μόνη της να σμικρύνεται, να διυλίζεται, να παύει να υπάρχει, έτσι ώστε να γίνει καλή και να αποδείξει την αφοσίωσή της στους άλλους, γιατί μόνο έτσι θεωρεί ότι έχει κάποια αξία η ζωή της. Αυτός είναι ο δικός της τρόπος επιβίωσης.

Η πρωταγωνίστρια δεν είναι κορίτσι καθυστερημένο. Μάλλον το αντίθετο, αν κρίνουμε από τις περιγραφές για την αντιληπτική της ικανότητα την περίοδο της σχολικής της ζωής. Όμως οι εξαιρετικές της ικανότητες παρεξηγούνται από τους δασκάλους της. Κανείς από το σχολείο και από την οικογένεια δεν την ενθαρρύνει. Ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Κι εκείνη, που διψά για επιδοκιμασία, ασκείται στην καλοσύνη, ελπίζοντας ότι έτσι θα βγει από την κατάσταση μόνιμου λανθάνοντος τρόμου, στην οποία βρίσκεται. Τρόμου για την απόρριψη και τη μοναξιά.

Sarah Bernstein

Η Sarah Bernstein είναι από το Μόντρεαλ του Καναδά και ζει στη Σκοτία. Κείμενα και ποιήματά της έχουν δημοσιευτεί στα Contemporary Women’s Writing, MAP, Cumulus, Granta και άλλα έντυπα. Εξέδωσε το πρώτο της μυθιστόρημα, The Coming Bad Days, το 2021. Το Σπουδή στην υποταγή, το δεύτερο μυθιστόρημά της, ήταν το 2023 στη βραχεία λίστα για το βραβείο Booker και απέσπασε το Scotiabank Giller Prize, το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο του Καναδά. Το 2023 η Sarah Bernstein συμπεριλήφθηκε στο Granta’s Best of Young British Novelists, τη λίστα με τους είκοσι καλύτερους νέους Βρετανούς συγγραφείς που δημοσιεύει κάθε δέκα χρόνια το έγκριτο περιοδικό Granta.

Στη χώρα που βρίσκεται τώρα, σπανίως κάποιος της απευθύνει τον λόγο, κι εκείνη ποτέ δεν παίρνει τον λόγο από μόνη της, αφού άλλωστε δεν γνωρίζει και τη γλώσσα. Η εσωτερική της φωνή όμως δεν σταματά στιγμή. Μιλάει διαρκώς για το τι συμβαίνει τώρα, για το τι συνέβη κάποτε, για το τι συνέβαινε πάντα. Αναφέρεται αρκούντως και στο γιατί. Εξηγεί το σκεπτικό κάθε πράξης της. Έχει μάθει να μην αφήνει τίποτα στην τύχη. Όλα γίνονται για το καλό -όχι βέβαια το δικό της, πράγμα επουσιώδες- αλλά των άλλων, και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, του αδελφού της.

Οι άνδρες δεν μπορούν πνευματικά να σταθούν μόνοι τους. Χρειάζονται δίπλα τους μια γυναίκα για να τους στηρίζει.

Παρατηρεί ότι οι άνδρες δεν μπορούν πνευματικά να σταθούν μόνοι τους. Χρειάζονται δίπλα τους μια γυναίκα για να τους στηρίζει. Ξέρουν όμως πολύ καλά να ασκούν εξουσία. Οι γυναίκες από την άλλη, θεωρούν ότι αποκτούν υπόσταση μόνο στο πλάι ενός άντρα. Μολονότι το γνωρίζει αυτό, και παρά την αποδεδειγμένη ευφυία της, δυσκολεύεται να κάνει τον αντίστροφο συλλογισμό: ότι οι γυναίκες είναι απαραίτητες στους άντρες, άρα εκείνες έχουν τη δύναμη.

Εμφανή στοιχεία παραλογισμού

Αναξιόπιστη η αφηγήτρια, όμως μέσα από αυτό τον εκτενή και δυνατό εσωτερικό μονόλογό της, η συγγραφέας περιγράφει πολύ γλαφυρά το πώς λειτουργεί στον ψυχισμό του ατόμου η απαξιωτική συμπεριφορά της οικογένειας, πράγμα που έχει ως επακόλουθο, το ίδιο το άτομο να τοποθετεί στη συνέχεια τον εαυτό του πολύ πιο κάτω από τους άλλους, να υποτιμά τη ζωή και τις επιθυμίες του, και να τάσσεται στις υπηρεσίες των άλλων. Η επισφαλής θέση στην οποία βρίσκεται διαρκώς η πρωταγωνίστρια και ο μόνιμος φόβος της, την οδηγούν στο να χάσει την ψυχική της ισορροπία, να χάσει κάθε αίσθηση του σωστού και του φυσιολογικού, και να καταλήξει ένα διαταραγμένο άτομο που αφήνει αχυρένιες κούκλες και φυλαχτά στα σκαλιά των σπιτιών.

Για τη δύναμη της χειραγώγησης και για τα καταστροφικά της αποτελέσματα, για την ενοχή και την αθωότητα, για τους θύτες και τα θύματα, για την εξουσία και τους τρόπους που χρησιμοποιεί για να χειρίζεται τους αδύναμους, για το κακό που μπορεί να μας κάνουν –ηθελημένα ή αθέλητα- οι πιο δικοί μας άνθρωποι...

Ένα βιβλίο για τη δύναμη της χειραγώγησης και για τα καταστροφικά της αποτελέσματα, για την ενοχή και την αθωότητα, για τους θύτες και τα θύματα, για την εξουσία και τους τρόπους που χρησιμοποιεί για να χειρίζεται τους αδύναμους, για το κακό που μπορεί να μας κάνουν –ηθελημένα ή αθέλητα- οι πιο δικοί μας άνθρωποι, για το πόσο εύκολα στοχοποιείται κανείς αλλά και για τους τρόπους που διεξέρχεται προκειμένου να επιβιώσει.

dioptra bernstein spoudi stin ypotagiΗ εξουσία του άντρα

Η ανώνυμη πρωταγωνίστρια του βιβλίου, αντιπροσωπεύει κάθε γυναίκα που βρίσκεται στην εξουσία ενός ισχυρού άντρα, χειραγωγείται από αυτόν, κι εκείνος εκμεταλλεύεται την υποχωρητικότητά της και τη διάθεσή της να προσφέρει. Όμως, προς τα πού πρέπει να στραφούν τα βέλη; Ποιος είναι πιο ένοχος από τους δύο, εκείνος που εξουσιάζει, πιέζει, χειραγωγεί και ελέγχει, ή εκείνος που αποδέχεται, σκύβει το κεφάλι και υπακούει;

Εξαιρετική η περιγραφή των συλλογισμών της ηρωίδας, η αναλυτική της ικανότητα, το εύρος της σκέψης της. Εντυπωσιακή είναι επίσης η επιθυμία της για ζωή, καθώς και η αργοπορημένη προσπάθειά της να τη διεκδικήσει. Τι περιθώρια υπάρχουν να καταφέρει η γυναίκα αυτή να αλλάξει τα πράγματα και να πάρει τη ζωή της στα χέρια της;

Η μετάφραση της Έφης Τσιρώνη αναδεικνύει τον πυκνό και περίπλοκο λόγο του κειμένου, το οποίο καταδεικνύει το πώς οι ισχυροί διαμορφώνουν και κατευθύνουν το μυαλό των αδύναμων, εκείνων που μπορεί να είναι πολύ ικανοί, όμως δεν πιστεύουν στη δύναμη που κρύβουν μέσα τους.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Είπα στον εαυτό μου πως, στο κάτω κάτω, ήταν επιβεβλημένο να αποποιηθώ του ελεύθερου χρόνου μου για να τον προσφέρω σε αυτή την κοινοτική πρωτοβουλία, να κάνω κάτι για να δείξω την ευγνωμοσύνη μου για το υπέροχο μέρος στο οποίο ζούσα, για τη ζωή που είχε φτάσει ως αυτό το σημείο χωρίς κάποια μεγάλη τραγωδία ή καταστροφή, χωρίς σοβαρό τραυματισμό ή ασθένεια που να μου έχει προκαλέσει μόνιμες βλάβες, χωρίς φτώχεια ή έλλειψη στέγης, χωρίς εθισμό ή αιφνίδιο ψυχικό κλονισμό, χωρίς χαμένη αγάπη μιας και δεν είχε κερδηθεί ποτέ, χωρίς απαγωγή ή απόπειρα δολοφονίας, χωρίς καταναγκασμό ή εκβιασμό, χωρίς επίθεση εναντίον άλλου που να έχει καταγγελθεί, ερευνηθεί και οδηγήσει σε δίκη, χωρίς γενοκτονία ή εξορία στη γενιά μου, υπήρξα τυχερή, ναι, τυχερότερη από τους περισσότερους, έπρεπε να δώσω κι εγώ κάτι, να υπηρετήσω την κοινότητα, να ξεπληρώσω το χρέος μου.»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ